ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

قەیس محەمەد/ چاكسازییەكەی حكومەتی عێراق و كاریگەرییەكانی بۆسەرهەرێم

 

بەهۆی باڵادەستی زهنییەتی ئایینی- تاییفی لەنێوان پێكهاتەكانی عێراق(سوننە،شیعە) هەرلەسەرەتاوە پڕۆسەی سیاسی بەنەزۆكی و نالەباری هاتە بوونەوە.                   

واقعی سیاسی عێراق و ململانێی نێوان پێكهاتە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكان زەمینەیەكی رەخساندووە هیچ هێزێك بەتەنیا حكومەتداری بكات لەعێراقدا، چونكە پێكهاتە جیاوازەكان تا بەئێستادەگات لەقۆناغی بیمتمانەیی و یەكتربڕین دەرنەچوونە، بەلكو تائێستاش ئەقڵییەتی سڕینەوەو لێدانی سیاسی و پەراوێزخستن لەژیانی سیاسی لەلایەن پێكهاتەو پارتەكانەوە بەڕوونی دەبینرێت، ئەم ئەقڵییەتە سیاسییە ڕێگای بۆ زیاتر بەدگومانی كردەوە لەژیانی سیاسی، بەئاستێك لەبچووكترین پێكهاتەو هێزی سیاسییەوە بگرە تاكو گەورەترینیان ویستی رۆیشتنە ناو حكومەتیان هەیە، گەر بە بەڕێوەبەری دەستەیەك بێت، تاكو بتوانێت پێگەی پێكهاتەكەی لەژیانی سیاسی ڕابگرێت و پارێزگاری لە بوونی خۆی بكات، لەئەنجامی باڵادەستی تایفییەت بەسەربیرو هۆشی كاربەدەستانی سیاسیدا لەفەرمانڕەوایەتیكردنی عێراق.                                       

ئەقڵییەتی سیاسی بارگاویكراو بەبیری تایفییەت و بێمتمانەیی نێوان پێكهاتەجیاوازەكان، ڕێگەی بۆ پەنابردنە بەرحكومەتی بنكەفراوان و بەشبەشێنەیی كردەوە لەعێراقدا، كەتیایدا تەواوی هێزەكانی كە دەگەنە پەڕلەمان بەشداردەبن لە كاری حكومەتداری و داڕشتنی سیاسەتی گشتی ووڵات، ئەم حاڵەتەش حكومەتی بێ ئۆپۆزسیۆن هیشتۆتەوە لەناوخۆی پەڕلەمان و دەرەوەی پەڕلەمان بەواتای هیچ هێزێك بەكاری چاودێریكردنی حكومەت و چۆنییەتی جێبەجێكردنی یاساكان هەڵناستێت مەگەر لەگەڵ بەرژەوەندی پێكهاتە یان پارتەكەی نەیاتەوە گەرنا هەموو پێكڕا خۆیان لەو گەندەڵی و بەتاڵانبردنەی سامانی ووڵات بێدەنگ كردوە، هەریەك لەو هێزەسیاسییانە تەنیا بەوە نەوەستان بێخەم بن بەرامبەر خەڵكی ناوچەكانی جیاوازەكانی عێراق كە بەناوچەو شوێن و پێگەی سیاسی خۆیانی نازانن بەڵكو لەزۆربەی بارەكاندا پشتیانكردۆتە بەرژەوەندی سیاسی و ئابوری پێكهاتەكەشیان، لەبەرامبەر بەرژەوەندییەتایبەتەكانی خۆیان، ئەم حاڵەتە لەسەردەمی فەرمانڕەوایەتی نوری مالكی بەتەواوی گەیشتە چڵەپۆپە، چونكە نوری مالكی توانی زۆربەی زۆری كاربەدەستە سیاسی و كارگێڕی سەربازییەكان بخاتە ژێر باڵادەستی خۆیەوە، لەوێوەش سەركردە سیاسییەكانی دیكەی نقوومی گەندەڵی سیاسی و ئابوری كرد بەجۆرێك هیچ هێزێك ناپەرژایە سەرلیپرسینەوەو چاودێریكردنی حكومەت، ئەو بارودۆخە ڕێگەی بۆ نوری مالكی و دەستەو تاقمەكەی كردەوە تەواوی ئەو دەنگە ناڕازییانە بخاتە لاوە هەندێكیان بە فشارو بەكارهێنانی هێز ئەوانیكەش بەهۆی دەستكەوتی مادییەوە، بەوەش گۆڕەپانەكە تەواو چۆلكرا بۆ زیاتر پشتگوێ خستنی خەڵك و كۆمەڵگابەگشتی لەعێراق، بەجۆرێك گەندەڵی ‌هەموودامودەستگاكانی دەوڵەتی بنكۆڵكردووە.                                                   

واقعی سیاسی عێراق بەشێوەیەك بوو نوری مالكی بەتەواوی باڵی بەسەردا كێشابوو ئەوەش وایكرد دوای تەواو بوونی ماوەی سەرۆكایەتی كورسی دەسەڵات جێنەهێڵێت، تاكو دواتر لەژێر فشاری زۆردا و هاتنی داعش و كەوتنی چەند شارێكی عێراقی لە دەستی هێزە عێراقییەكان چانسی مانەوەی كەمبۆوە لەئاستی ناوخۆو دەرەوە، بەڵام دوای دەرچوونی هێشتا هەروەك پیاوی یەكەمی دەوڵەت مامەڵەی دەكرد لەنێو دەزگاكانی دەوڵەت بەهۆی پێگەی بەهێزو داگیركردنی تەواوی كەناڵە هەستیارەكانی بڕیارو سیاسەت و ئیدارە، ئەو حاڵەتە بۆ سەرۆكوەزیرانی تازە كە حەیدەر عەبادی بوو مەحكوم بوو بەشكستی گەورە و بەڕێكردنی چوارساڵی بێدەسەڵاتی، سەرەڕای ئەوەی زۆرێك پییانوابوو عەبادی توانای تەواوكردنی ماوەكەی نابێت بەهۆی باڵادەستی نوری مالكی بەسەر پرۆسەی سیاسییەوە، ئەو بۆچوونە تائەوشوێنە ڕاست بوو كە مەرجەعییەتی باڵا حكومەتی ناچاركرد دەستبكات بە ئەنجامدانی چاكسازی لە حكومەتەكەی و خزمەتگوزاری پێویست بۆ خەڵك دابینبكات دوای ئەوەی خەڵك لە بێكاری و بێدەرامەتی و نەبوونی كارەباو خراپبوونی خزمەتگوزارییەكان بەگشتی ژیانیان دەگوزەراند، ئەو دۆخەناهەموارەی خەڵك دەسەڵاتی بالای ئایینی شیعەی خستەهەڵوێست وەرگرتن لەوەی پرۆسەی سیاسی لەعێراق رزگاربكات لە داڕمان و داڕزینی زیاتر كە بۆخۆی كەلێنی زیاتری لەناوخەڵك دروستدەكرد بۆ گەشەكردنی داعش.                

كاغەزی چاكسازی عەبادی لەسەرەتاوە پێشنیازی مەرجەعی باڵای شیعەبوو بۆ دەستپێكردنی چاكسازی لەوپێناوشدا هانی خەڵك درا كە پاڵپشتی حەیدەرعەبادی بكرێت لەئاستی جەماوەری بۆ داخستنی هەموو كەلێنەكانی بەلاڕێداچوون و كەمتەرخەمیكردن بەناوی سازان و پاراستنی هاوبەشە سیاسییەكان لەپڕۆسەی سیاسی.                                       

عەبادی لەبەردەم هەلێكی زێڕین

رژانی جەماوەر لەهەموو پارێزگاكانی عێراق بۆ سەرشەقام و بەرزكردنەوەی خواستی چاكسازی و بەسزاگەیاندنی گەندەڵچییەكان، دەكرێت وەك هەلێكی زێڕین بخوێنرێتەوە بۆ عەبادی لەكاتێكدا حكومەتەكەی لە سەروبەندی شكست و داڕوخانێكی تەواودا بوو، دركردنی عەبادی بەوەی پێویستە زوو بەزوو هەلەكە بقۆزێتەوەو گورزی گەورە لەنەیارەسیاسییەكانی بدات لە پلەی یەكەمدا لەناوحزب كە ببوونە تۆڕێكی مافیایی و بازرگانیان دەكرد بەسەرجەستەی حكومەتەوە، لەلایەكی دیكەوە لێدان بوو لەنەیارەكانی لەناوحكومەت و دوورخستنەوەی ئەوانەی پیشتر لەلایەن مالكییەوە دانرابوون وەك چاوو دەستی لەناو حكومەتدا تاكو بەرژەوەندییەكانی بپارێزن، هەروەها كردنەوەی ڕێگایەكی فراوانتر بۆكاركردن و داڕشتنەوەی بڕیار بەو شێوەی كە پێگەی بەهێزدەكات لە پرۆسەی سیاسیدا.                                                    

بەبێ بوونی دۆخەتازەكەی عێراق سەبارەت بەچاكسازی حەیدەرعەبادی چانسی درێژبوونەوەی تەمەنی سیاسی وەك سەرۆك وەزیران زۆركەمبوو،چونكە خرابۆوە نێوان كۆمەڵێك كۆسپ و چوارچێوەی تەنگەوە كە نەیدەتوانی هیچ بڕیارو پرۆژەیەك بباتەپێشەوە،چونكە هەموو كەناڵەكان بۆمبڕیژكرابوون بە بەرژەوەندی سیاسی و ئابوریتۆرێكی مافیایی و بازرگانی سیاسییەگەندەڵەكان، بەڵام ئەو زەمینەیە رێگای بۆكردەوە تاكو هەرچی كۆسپ هەیە تێكیبشكێنێت بێ گوێدانە بەرژەوەندی ئابوری و سیاسی پێكهاتەو سیاسییەكانی.                            

لەئێستادا حەیدەر عەبادی هەنگاوەكانی زۆربە خێرایی دەڕوات لەدیوێكیدا بەهۆی شەڕی داعشەوە كەكات نییە تاكو چەندمانگێك پێوەی سەرقاڵ بێت لەدیوێكی دیكەدا بۆئەوەی ڕێگا لەهەرمانۆڕو جموجرڵێكی پێچەوانەبگیرێت بۆ شكست پێهێنانی چاكسازییەكە لەلایەن خاوەن بەرژەوەندییەجیاوازەكانەوە، ئەوەی تائێستادەبینرێت هیچ هێزو سیاسییەك ناوێریت بەووشەیەك نارەزایی دەرببڕێت لەبەرئامادەیی خەڵك بۆ هێرشكردنە سەرئەو لایەنانەی دەبنەڕێگر لەبەردەم پرۆسەی چاكسازیی.                                              

هەنگاوەكانی چاكسازی لەعێراق زەمینەی رزگاركردنی پرۆسەی سیاسییە لە هەڵوەشانەوەوداڕمان، هەروەك خستنەدەرەوەی مافیاوبازرگانەكانە بۆ دەرەوەی ژیانی سیاسی لەڕێگەی دادگایكردنەوە كە پێدەچێت كەمێك درێژخایەن بێت، ورێگەگرتنە لەو بەفیڕۆدان و بەتاڵانبردنەی سامانی گەلانی عێراق لەلایەن سیاسییەكانەوە كە بەملیارەها ئەژماردەكرێت.                      

رێكخستنەوەی ناوەندی بڕیارو دوورخستنەوەی لە حیساباتی تەكەتولات و بەرژەوەندییەجیاوازەكان خۆبەخۆ رێگە بۆ پتەوكردنی هەنگاوەكانی گەڕانەوەی خزمەتگوزاری دەكات و ئاستی بژێوی خەڵك باشتردەكات،ئەمانەش بۆخۆیان كاریگەرییان بەسەر باشتركردنی حاڵی بەرەكانی شەڕەوە دەبێت لەبەرامبەر داعش، بەو مانایەی تاكو سەنگەرەكانی ناوخۆ بەهێزبن سەنگەری بەرەنگاربوونەوەی دوژمن بەهێزدەبێت.                                               

كوردو چاكسازییە گەورەكەی عەبادی

كورد وەك نەتەوەیەك لەچوارچێوەی عێراقدا خواست و داواكاری و سیاسەتی جیاوازە لەهێزەكانی دیكە تائاستێكی زۆر،واتە كێشەی كورد لەگەڵ ناوەند زیاتر كێشەی نەتەوایەتییە، وە بەشداریكردنی لەپرۆسەی سیاسی لەعێراقدا لەچوارچێوەی پارێزگاریكردن و بەدەستهێنانی ماف و موستەحەقاتی خەڵكی كوردستانە لەدیوێكدا، هەروەها رێگرتنە لە ناوەند لەحاڵەتی پشتگوێ خستنی ماف و دەستكەوتەكانی گەلی كورد، بەڵام ئەو ڕاستییە ئەوە ناشارێتەوە كە بەشداری كورد لە پرۆسەی سیاسی عێراق پابەندی چەندین پرەسیپی سیاسی دەكات لەڕێزگرتنی یاساكانی كارپێكراو لەعێراق و پابەندبوون پێوەی، ئەوەش واكات كە هەروەزیرو كاربەدەستێكی كورد كە لەپێگەیەك دا كاردەكات تووشی لێپرسینەوەو سزادان دەبێت لەحاڵەتی گەندەڵی و بازرگانیكردن بەسامانی دەوڵەتەوە بۆ بەرژەوەندی تایبەت، تاكو ئێرە هیچ كوردێك نكۆڵی لاری نییە گەر كاربەدەستێكی تێوەگلابێت لەدزی و بەفیرۆدانی سامانی گشتی و گەندەڵی كردن بۆ بەرژەوەندی تایبەتی.                 

 زۆربەی كاربەدەستە كوردەكان لەماوەی ڕابردوودا شەڕی جدی و یەكلاكەرەوەی ماف و دەستكەوتەكانی خەڵكی هەرێمیان نەكردوە بەپلەی یەكەم، بەڵكو لەبەرامبەردا خەریكی بازرگانیكردن و گەشتی كیشوەرەكان بوونە و تێوەگلاون لە گەندەڵی گەورە و هاوبەشی عەقدە وەهمی و خەیاڵییەكان بوونە هەندێكیان بۆیە دوور نییە بكەونە بەرنەشتەری ئەو چاكسازییەو لێپرسینەوەیان لێبكرێت، ئەم حاڵەتەگەر رووبدات شەرمەزارییەكە نابێت خودی پارتەكانی كەخۆیان بەخاوەنی ئەو كاربەدەستانە دەزانن نابێت بهێڵن ئەو حاڵەتە تێپەڕبكات بەسەرئەو كەسانەدا، نەك بیانهێنەوەو لەهەرێم پۆستی گەورەتریان پێبدەن و بیانكەن بەكەڵەگای سەرخەڵكی خێرلەخۆنەدیوی هەرێمی كوردستان.                                                

ئەوەی بۆكورد گرنگە بەووردی چاودێری بكات ئەو ئاڵوگۆرەیە كە ئاماژەكانی دەركەوتوون لە كەمكردنەوەی وەزارەكان و دەستەكان كە كورد نوێنەری لەزۆربەیان هەیە،واتە گەر ئەو چاكسازییە گەر لەپشك و بەشداری كورد لەپرۆسەی سیاسی لەعێراق كەمبكاتەوە بۆخۆی كاریگەری بەسەر پێگەی سیاسی كوردەوە دەبێت لەناوەند، ئەوەش دوورنییە كاریگەری لەسەرچۆنییەتی ئەو بڕیارانە هەبێت كە تایبەتن بە كوردو هەرێمی كوردستانەوە تایبەت ناوچەی مادەی 140و دۆسییەی نەوت و پێشمەرگە. گەر بەهۆكاری چاكسازی كورد لەناوەندی بریاردروستكردن دووربخەنەوە ئەوە پێویستە هەڵوەستەی جدی لەسەربكرێت و قبوڵ نەكرێت نەك بەمانای تێكدانی چاكسازی بێت بەڵكو بەئامانجی پاراستنی بەشداری و پێگەی سیاسی هەرێم لەبەغدا.                     

هەندێك لەو بڕیارانەی سەرۆك وەزیران دەریكردوە بۆ ئەنجامدانی چاكسازی بەندی دەستوری لەسەرە بۆیە ناكرێت بازبدرێت بەسەر دەستوردا، لەوحاڵەتەدا عەبادی ناچارە داوای هەمواری دەستوری بكات بۆ سەرخستنی پڕۆژەكانی، كورد پیویستە چاوكراوەبێت لەئەنجامدانی ئەو هەمواركردنەوەیە چونكە تا ئێستا هەندێ كێشەی هەڵواسراوی نێوان هەرێم و ناوەند ماوە بۆتە كێشەی بەردەوام وەك پشمەرگە، دۆسیەی نەوت و گاز، مادەی 140، دوورنییە بەئامانجی سیاسی و لەژێرناوی چاكسازیدا ئەو دۆسیە تایبەتانە یەكلابكرێنەوە بە زیانی هەرێم و موستەحەقاتی كورد كەمبكرێتەوە كە خۆی لەبەشەبودجەو داودەرمان و بەشەخۆراك دەبینێتەوە.              

چاكسازییەكەی بەغداو هەرێم

ئەو پڕۆسەیەی سەرڕێگا خراوە لەلایەن حكومەتی عێراقییەوە زوو یان درەنگ كاریگەرییەكانی دەگاتە هەرێمی كوردستان، لەدیوێكدا لەبەرئەوەی هەرێم تائێستا سەربەعێراقەو یاساكانی هەندێكیان لەهەرێمدا پەیڕەوی لێدەكرێت و مامەڵەی پێدەكرێت لەواقعدا بۆیە دوورنییە ئەو یاسا چاكراوانە حكومەت ناچاربكات بەچاكسازی لەهەندێ بیركردنەوەو یاسای خۆیدا لەبەرژەوەندی خەڵك و كۆمەڵگا، لەدیوێكی دیكەدا فێنكی ئەو چاكسازییە بەخێرایی گەیشتۆتە هەرێم لەئێستادا تاكە هۆكاركە خەڵك ڕاوەستاوە قەیرانەكانی ناوخۆیە چ سیاسی یان ئابوری، گەرنا حكومەتی هەرێم حاڵی لەهیچ شتێك لەحكومەتی عێراق باشترنییە تاكو بێدەنگی لێبكات، ئەو مافیایی و بازرگانییەی بەسامانی گشتی و خەڵكەوە هەیە لەعێراق لەهەرێمیش هەیە، گەندەڵی سیاسی،ئیداری،ئابوری ..هتد، لەهەرێم زیاترنەبێت كەمترنییە لەعیراق بۆیە خەڵك بەدەرەنجام ڕاناوەستێت لەناوچەكانی عێراق گەندەڵی بنەبڕبكرێت و شەری بكرێت لەهەرێم یش رۆژبەرۆژ زیاتربێت، خەڵك خاوەنی خزمەتگوزاری و كاربێت لەهەرێم خزمەتگوزاری بگاتە خواری خوارەوە،لە ناوەند مافیاكانی نەوت و بازرگانانی چەك ڕاپێچی دادگاكان بكرێت لەهەرێم یاسایان بۆ دەربهێنرێت تاكو بپارێزرێن، نەوت بكرێتە نیعمەتێك بۆ خۆشگوزەرانی خەڵك و ژیان رووناك بكاتەوە لەهەرێم یش لەسایەی نەوت و مافیاكانی خەڵك زیاتر برسی و بێكارو بێ خزمەتگوزاری بن، لەناوەند حكومەت سامانی نەوت بگەڕێنیتەوە بۆخەزێنەی دەوڵەت لەهەریم نیوەی بڕواتە گیرفانی بەرپرس و گەندەلكارانەوە.   

ئەم پرۆسەیە كە دەستی پێكردوە زۆر هێز دەپوكێنیتەوە لە ئاستی عێراق و ئاستی جەماوەری دێنێتە خوارەوە، هەروەك زۆر كاربەدەست و سیاسی گەندەڵ لەژیانی سیاسی دەكرێنەدەرەوەو داهاتووی سیاسییان نامێنێت.                                              

 

 

 

  • 1