ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

شوان محەمەد / لەهەر شوێنێك پارەی چاپ هەبێت، دۆلار رەنجی خەڵكەكەی دەبات

 

لەهەر شوێنێك پارەی چاپ و دۆلاری ئەمەریكی هەبێت، بڕیاری سیاسی و تەنانەت دیعایەی سیاسیش كاریگەرە لەسەر بەرزو نزمكردنەوە یاخود ئەوە نهێنی ئابوری جیهان و ئیستقراری ئابورییە، گروپێك مافیای بازرگانی دراو لەژێر چاودێری حزبەكان رەنجی خەڵكی وڵاتێك دەچننەوە، بەتایبەتیش لەعێراق شیعەو یەكێتی لەدراوسێكانیش ئێران سودمەندی یەكەمی ئەو دۆخەن، لەبەرئەوەی سەرەتای چاپكردنی ئەو دراوە هەر ئێرانچییەكان بڕیاری دروستكردنیان داوە. واتە لەرێگای ئەو باندەی ژێر زەمینەكەی بازاڕی دۆلارەكەوە، مەسولەكانی عێراق پێویستیان بە پارە بێت كەمێك دۆلار بەرزو نزم دەكەن. ئێران ئابورییەكەی دابەزێت كەمێك لەعێراق دۆلار بەرزو نزم دەكەن. ئەمەریكا دۆلارەكەی دابەزێت،  یان خاوەن بەنزینخانەو مەخزەنەكانی كورد هێندەی ئەو قازانجەی دەیخەنە سەركاڵاكان، سود دەخەنە سەر ئەو كاغەزەی بەدەستیشمانەوەیە. دواجار هەموو لەرەنج و سامانی ژێر زەوی ئەم وڵاتە دەخۆن. سەد هێندەی ئەوكاتەی 100 دۆلاری ئەمەریكی 33 دیناری عێراقی بوو، ئێستا نەوت دەفرۆشرێت و خەڵكیش سەد هێندە هەزارتر بووە

 

بۆچی دولار؟

لەبنەڕەتدا دۆلار دراوێكی چاپی محەلییەو هیچ ژێرخانێكی ئابوری لەسویسراو بانكە جیهانییەكان نییە. واتە حكومەتی ئەمەریكی هەرخۆی پارەكەی خۆی چاپ دەكات و دەیفرۆشێت بە بانكەكانی جیهان، بەمەش بەهایەكی بۆخۆی دروستكردووە، بەڵام ئەوەی زیاتر كردی بەئەمری واقیع دۆخی دوای جەنكی جیهانی دووەم دابەزینی بەهای دراوی زۆربەی وڵاتانی ئەوروپا بوو، بەتایبەتیش ئەلمانیاو فەڕەنسا، كەنزیكەی هێندەی نیوەی دانیشتوانی ئەو كیشوەرەن تەواو دابەزی. ئەمەریكیەكانیش پارەیەكی زۆریان چاپ كردبوو. زۆربەی وڵاتانی ئەوروپا كەوتنە ژێر قەرزی دۆلارەوە.                                                     

یەكەمینجار دراوی چاپی محەللی لەهاوشانی دراوی سویسری لە ئەلمانیا بۆماوەی 3 ساڵ چاپكرا. حكومەتی پێشوی عێراقیش ئەو ئەزموونەی دووبارەكردەوەو فەراغە ئابورییەكانی پێپڕكردەوە و ئەویش لەماوەی 3 ساڵ 87-990 دراوی سویسری عێراقی گەڕاندەوە، پێش جەنگی هەشت ساڵەی ئێران و عێراق.                                                 

دراوی چاپی محەللی دوور لەموازەنەی بانكە نێودەوڵەتییەكان و چاپی سویسرا، ئەمەریكییەكان بەزۆر خزاندیانە نێو مێژووی ئابوری عێراق و رەنگە سەدان ساڵی دیكەش عێراق نەگەڕێتەوە دۆخی پێشترو ببێتەوە خاوەنی ئابورییەكی ئۆقرەگیر.                               

سەرەتای بیرۆكەی چاپی محەللی بەبێ چاپی سویسری بیرۆكەی ئابوریناسێكی ئەمەریكی بوو ساڵی پێشتر خەڵاتی نۆبڵی ئابوری وەرگرت. بیرۆكەی ئەو پیاوە لیبرالییەش لەسەر بازاڕی ئازاد و كۆمپانیاكان هەڵچنراوە. ئەو پێی وایە دەكریت چاپكردنی دراو بدرێتە كۆمپانیایەكی ئەهلی. رێكخستنی بانكەكان و دابەشكردنی دراویش دەكرێت بدریتە چەند كۆمپانیایەكی ئەهلی چاودێری وسەرپەرشتی هەموو ئەوانەش كۆمپانیایەكی ئەهلی بیكات. هەموو ئەمانەش بە تەندەر بدرێتە كۆمپانیا بەهێزەكان.                                              

هەرچەندە سەرەتای ئەم بیرۆكەیە بەهاوكاری مامۆستا بریمەرو شیعەكان لەعێراق دەستی پێكردو لەسەر دەستی تاڵەبانی بڕیاری چاپكردنی درایە كۆمپانیایەكی ئەهلی لەوڵاتی بەریتانیا.       

واتە هێزی ئابوری عێراق لەبیرە نەوتەكانی نییە، بەڵكو توانای ئەو چاپخانەیە، یاخود ئەو تەلەفۆنەیە كەساڵانە لەشوێنێكی زۆر مەجهولەوە بۆی دەكرێت و داوای بڕێكی دیاریكراو لەو پارەیە دەكات. خەڵكانێكی زۆریش هەن بەردەوام بەو بیرۆكەیە خوێندنەوە بۆدۆخی ئابوری عێراق و هەرێم دەكەن. لەراستیدا هیچ داتایەكی ئابوری بەو بیرۆكانە لە ئابوری عێراق سەركەوتوو نابیت. رەنگە ئاسانترین رێگە بڕیاری سیاسی بێت، بۆدۆزینەوەی سودو بەرزبوونەوەی بەهاكەی، بەڵام هەرچەند نەوت بفرۆشرێت و بازرگانی بكرێت تەنها 1 فلس پارەی عێراق دركی پێناكات، چونكە لەراستیدا دراوی عێراق رۆحی لەبەر نییە، تەنها كیانێكی مردووەو بەجادووی سیاسی دەجوڵێت، یاخود ئەم دراوە هیچ بەهایەكی ژێرخانی نییە، تا لە بازاڕە جیهانییەكان و قەیرانەكاندا بەهاكەی كەم نەكات . یاخود لە تەلەفبوونی بپارێزیت. واتە وڵاتێكی تر دەتوانێت بەچاپكردنی دراوەكەی تووشی كەڵەكەبوونی كاغەزی دراوی بكات و بەهاكەی دابەزێنێت، یاخود وەك ئەو ئەزموونەی بەسەر رۆپڵی رووسی هات. كەسێكی خاوەن پارە بڕێكی گەورەی دراوەكەی بسوتێنێت، یاخود وڵاتێكی دراوسێ بڕێكی گەورەی لێ بخەوێنێت و لەبانكەكانی خۆی متی بكات. ئەمانەو سەدان رێگەی تر هەیە بۆ دابەزاندنی بەهای دراوی محەللی، بەڵام ئەگەر دراوێكی سویسری لەهاوشانی هەبێت و بەهایەكی یەدەگی هەبێت لەبانكە نێودەوڵەتییەكان، ئەوكات جێگیری وەردەگرێت و قاچاخچییەكانی دۆلار لە ململانێی مەسولەكاندا ناتوانن قوتی خەڵكی بگۆڕن بۆ شەڕی داعش و حەشدی شەعبی.