ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

سمكۆ محه‌مه‌د/ سیاسه‌ت و گرانی. .

 

پێشتر كه‌ده‌یانگوت سیستمی سه‌رمایه‌داری و به‌تایبه‌تیش ئامریكا، له‌پێناو سه‌ركه‌وتنی سیاسه‌تی ئابوری خۆی گه‌نم فڕێده‌داته‌ نێو ده‌ریاوه‌ و به‌ئه‌نقه‌ست به‌هه‌ده‌ری ده‌دات و نایدات به‌ ولێتانی هه‌ژار، بۆئه‌وه‌ی هه‌م به‌رووبوومی ولێتانی هه‌ژار بێنرخ بكات و هه‌م بازاڕٍ گران بكات و هه‌م قه‌یرانی دارایی دروستبكات و ژیان قورستر بكات و هه‌م به‌رووبومی خۆی بفرۆشێته‌وه‌ به‌و ولێته‌ هه‌ژارانه‌، كه‌چی غافڵ گیره‌كانی نێو دونیای به‌ناو سیاسه‌ت و رۆشنبیری، ده‌یانگوت ئه‌مه‌ ته‌نها دیعایه‌یه‌كی ئیدیۆلۆژی كۆمۆنیسته‌كانه‌ و هه‌قیقه‌ت نییه‌، كه‌چی ئێستا ئه‌م داتایه‌ به‌ ئاشكرا له‌لایه‌ن ولێتانی زلهێزه‌وه‌ ده‌درێت به‌ میدیاكانی جهان و باجیشی له‌سه‌ر نییه‌. 

ساڵی 1994 فه‌رمانبه‌رێكی وه‌زاره‌تی بازرگانی عێراقی له‌سه‌رده‌می قات و قڕی و گرانیه‌كه‌دا، له‌سه‌ردانێكی فه‌رمیدا بۆ لای نوێنه‌ری نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان سه‌باره‌ت به‌ دانه‌وێڵه‌ و چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانه‌كه‌ كه‌ خه‌ڵكی بێتاقه‌ت كردبوو، داوای له‌ نوێنه‌ره‌كه‌ كردبوو كه‌ چ شوێنێك به‌رووبوومی باشه‌ و چ به‌رووبوومێك بچێنرێت نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان هاوكاریان ده‌كه‌ن، نوێنه‌ره‌كه‌ی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان گوتووبوی ناتوانم ئه‌و ئاماره‌ كشتوكاڵییه‌تان پێبده‌م و هیچ هاوكارییه‌كم پێناكرێت بۆ ئێوه‌، چونكه‌ مه‌له‌فی بازرگانی و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵی كه‌سانی تره‌، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدایه‌un ئه‌وكات له‌پێناو باشتركردنی ژیانی خه‌ڵك و چاره‌سه‌ر كردنی قه‌یرانه‌ هه‌مه‌لایه‌نه‌كان هاتبوونه‌ كوردستان و ناوچه‌كه‌، نوێنه‌رانی حكومه‌ت و رێكخراوه‌كان ته‌نها رێكخراویun یان به‌ده‌زگایه‌كی شه‌رعی ده‌ناسی، كه‌چی ئه‌وكات ئه‌وان له‌خزمه‌تی برسی كردنی خه‌ڵك بوون له‌پێناو پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌داری. 

دروستكردنی قه‌یران و نائارامی و خوڵقاندنی جه‌نگ له‌ناوچه‌یه‌ك یان باشتر بڵێم له‌سه‌رتاسه‌ری دونیا له‌له‌دوای روخانی یه‌كێتی سۆڤیه‌ته‌وه‌، ته‌نها برسی كردن و گرانكردنی نان و قوتی رۆژانه‌ی خه‌ڵك نه‌بووه‌، بگره‌ بواری دیكه‌ش هه‌بووه‌، تاكو له‌و رێگه‌یه‌وه‌ شه‌رعیه‌ت به‌ململانێ سیاسی و سه‌ربازیه‌كانی خۆیان بده‌ن و هه‌م بازرگانیكردن به‌ جه‌سته‌ی ئینسان و هه‌م خۆیان وه‌كو فریادڕه‌س نیشان بده‌ن، نمونه‌ی كاولكردنی شوێنی نیشته‌جێبوون له‌و ولێتانه‌ی كه‌ نائارامییان تێدا چاند به‌ناوی ململانێی نێوان هێزه‌كانه‌وه‌، مه‌سه‌له‌ی دواخستن بۆ ئازادكردنی ئه‌و شارانه‌ی كه‌ داعشی تێدایه‌ و ژیان تێیدا مه‌حاڵ بووه‌، به‌رده‌وام بوونی جه‌نگێك كه‌ هیچ پێناسه‌یه‌ك وه‌ریناگرێت و ته‌نها له‌پێناو مانه‌وه‌ی هه‌ژموونی سیاسی ولێته‌ زلهێزه‌كان و فرۆشتنی چه‌ك به‌ گروپی جیاجیا به‌ناوی ئۆپۆزسینه‌وه‌، هه‌مان ئه‌و ستایله‌یه‌ كه‌ له‌پێناو ره‌واج پێدان به‌ به‌رووبووم و فرۆشتنی ته‌قه‌مه‌نی و كه‌ره‌سته‌ی بیناسازی و هتد به‌و ولێتانه‌ی كه‌ حكومه‌ته‌كانی ده‌ڕوخێن به‌ناوی ناڕه‌زایه‌تی جه‌ماوه‌ره‌وه‌، ئه‌مانه‌ هه‌مووی ئه‌و كه‌ره‌سته‌ سیاسیه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و كرده‌وه‌یه‌ بكرێت، باشترین نمونه‌ بۆ سه‌لماندنی ئه‌و دیارده‌ سیاسیه‌ له‌دوای كاولكردنی كۆبانی و شه‌نگال، ناوچه‌ سوننه‌ نشینه‌كانی وه‌كو ئه‌نبار و خوارووی عێراقه‌ كه‌ به‌پێی زانیاریه‌كان ته‌لار نه‌ماوه‌ به‌پێوه‌، تاكو له‌دوای سه‌قامگیری ته‌واوی ژێر خانی ولێته‌كه‌ ته‌نها له‌پێناو ئه‌وه‌ی كۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌كان كه‌ڵكیان لێوه‌ربگرن، چونكه‌ ئه‌م ئه‌جێندایه‌ پێشتر وه‌كو سیناریۆ نوسراوه‌ته‌وه‌ كه‌ سوپا له‌پێناو به‌ده‌ستهێنانی قازانج، له‌دوای كاولكردنی شاره‌كان به‌پێی گرێبه‌سته‌كان رێژه‌ی قازانج له‌ كۆمپانیاكان وه‌ربگرن كه‌ شاره‌كان چاك ده‌كه‌نه‌وه‌، هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ شێوه‌یه‌كی دیكه‌ی ساسه‌تی برسی كردنی خه‌ڵكه‌ له‌رێگه‌ی به‌رده‌وامیدان به‌جه‌نگ.

 

  • 1