محەمەد چاوشین/ ڕێگای کوردستان

بەڕێوەبەری کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ ڕایگەیاند،  بینای  کتێبخانەی گشتی کۆن بووە و پێویستی بە نۆژەن کردنەوە هەیە، ئاماژەی بەوەشدا کە کتێبخانەکە پشتگوێ خراوە و وەک پێویست ئاوڕی لێ نادرێتەوە.

"سنوور محەمەد حەسەن"بەڕێوەبەری کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ، لە دیمانەیەکدا لەگەڵ(ڕێگای کوردستان)، ڕۆشنایی دەخاتە سەر کێشە و گرفتەکانی ئێستای کتێبخانەکە و دەڵێت"کتێبخانەکە لە دوو ڕوەوە  کێشەی هەیە، کێشەیەکیان کۆن بوونی بیناکەیە کە وێرانی پێوەدیارە و پێویستی  بە نۆژەنکردنەوە هەیە، کێشەیەکیشیان  پەیوەندی بە بەشی ناوخۆوە هەیە کە بەربەستی لەبەردەم پێشکەوتنی کتێبخانەکەدا دروست  کردووە".

بەڕێوەبەری کتێبخانەکە گوتی"لە ساڵی 2014وە  لەلایەن وەزارەتی  ڕۆشنبیرییەوە کتێب پێشکەشی  کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ نەکراوە، ئەوەی کە تائێستا کراوە تەنها خێرخوازان و دۆستان و دڵسۆزانی کتێب کتێبیان بە کتێبخانەکە بەخشیوە".

ناوبراو هەروەها گوتی"بینای کتێبخانەکە تائێستا پاسەوانی نییە، ئەوەش وایکردووە  خەڵکانێک  بچنە ناو حەوشەی کتێبخانەکە و زیان بە شوشەی پەنجەرەکانی بگەیەنن".

بەپێی وتەی ناوبراو، چەند جارێک داوای دابینکردنی پاسەوانیان کردووە، بەڵام کەس گوێی پێ نەداون!.

"کێشەشمان لە کەمی فەرمانبەردا هەیە، چەندین جار داوای دامەزراندنی فەرمانبەرمان کردووە، بەڵام داواکەمان بێ سوود بووە". بەڕێوەبەری کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ وایگوت.

سەبارەت بە گلەیی و ڕەخنەی هەندێک لە خوێنەرانی شار کە باسی دووریی بینای کتێبخانەی گشتی دەکەن کە لەدەرەوەی شار و لە شوێنێکی لاچەپەک دروست کراوە، سنوور محەمەد گوتی" ڕاستە بینای کتێبخانەکە لە سەنتەری شارەوە دوورە، بەڵام بۆ خوێنەری ڕاستەقینە دوور نییە،  بۆ کەسێک کە خوێنەر نەبوو، بێگومان ئەگەر کتێبخانەکە  لەناو ماڵەکەی خۆشیدا بێت هەر دوورە".

 

سەبارەت بە ژمارە و ڕێژەی ئەو کەسانەی کە سەردانی کتێبخانەکە دەکەن بۆ وەرگرتنی کتێب، بەڕێوەبەری کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ ڕایگەیاند" بەشێوەیەکی گشتی خوێنەرمان کەمە، ئەوکاتانە ڕێژەی سەردان و خوێنەرانمان زیاد دەکات کە قوتابیان و خوێندکاران بە نووسینی ڕاپۆرت و توێژینەوەوە  سەرقاڵ دەبن".

سەبارەت بە شێوازی پێ دانی کتێبیش بە خوێنەران، ناوبراو گوتی"ئێمە دوو ڕێگامان هەیە هەم بەشێوازی ئەلیکترۆنی کە سەرجەم کتێبەکانمان بە داتابەیس لە ناو سیستمێک کۆکردۆتەوە، کاتێک خوێنەر داوای کتێبێک دەکات ئێمەش ڕاستەوخۆ بە سێرچێک لەناو سیستەمەکە کتێبەکەی بۆ دەدۆزینەوە و پێشکەشی دەکەین. ڕێگای دووەمیش سەرجەم کتێبەکان بەشێوەی لیست لەبەردەستی خوێنەرانن و دەتوانن خۆیان سەیری بکەن و کتێبی دڵخوازی خۆیان بدۆزنەوە و بیخوازن" .

بەپێی وتەی بەڕێوەبەری کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ، ژمارەی کتێبەکانی کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ لە ئێستادا نزیکەی ١٢٧١٠ کتێبی هەیە. لەو ڕێژیەش ٦٨٨١ کتێبی زمانی کوردی و ٥٢٨٩ کتێب زمانی عەرەبی،  ٢٦٤ کتێب زمانی ئینگلیزیی و هەروەها  ٢٦٣ کتێبیش  زمانی فارسییه.

هەر لەناو بینای کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ دا، چەند کتێبخانەیەکی بچوکیش بوونیان هەیە کە لەلایەن ڕۆشنبیرانی ناوچەکەوە پێشکەشی کتێبخانەکە کراوە، وەکوو:

کتێبخانەی مامۆستا (غەریب پشدەری) شاعیر  ١٠٢٦ کتێب.

کتێبخانەی  شاعیر(حەمە جاف) ٦٠٠٠ کتێب

کتێبخانەی جەلالی سام ئاغا ٣٩٨ کتێب،

کتێبخانەی عبدللە ئاغا سێوەڵێ ١٣٠ کتێب .

لەکۆتایی قسەکانیشیدا، سنوور محەمەد بەڕێوەبەری کتێبخانەی گشتی قەڵادزێ، ئاماژەی بەوەدا کە کتێبخانەکان ڕۆڵێکی گەورە دەگێڕن لە پەرەپێدانی ڕۆشنبیریی گشتی لە شارەکاندا، بۆیە هیوای خواست کە هەرچی زووتر ئاوڕ لە کتێبخانەکەیان بدرێتەوە و کێشە و کەموکوڕییەکانیشی چارەسەر بکرێن.

 

ئامێز كچێكی ژیرو زمان زانە تەمەنی ١٥ساڵە، پۆلی نۆیەمی بنەڕەتی لە قوتابخانەی ژیاری ناحكوومی، هەر لەئێستاوە لە ئامێزی كتێبدا دەنوێ، دەخوێنێتەوەو هەوڵی وەرگێڕانیشی هەیە، لەم تەمەنەیدا توانی كتێبێك لەسەر غاندی وەرگێڕێ، ئەو سەرەتایەكی باشی هەیە و پێدەچێت دوارۆژێكی روناكیشی هەبێت،(رێگای كوردستان) ئەم هەوڵ و ماندووبوونەی بەرز نرخاندو لەم دیدارەدا ئامێز باشتر دەناسن:

دیمانە: هێرش مەغدید

 +كەسایەتییە دیارەكانی جیهان زۆرن بۆچی غاندیت هەڵبژارد؟

بێگومان كەسایەتی دیار و بەهێز زۆر هەن لە جیهاندا بەڵام دوای خوێندنەوەی ژیاننامەی غاندی مەزن زۆر سەرسامی هەڵوێست و بیركردنەوە و كارەكانی بووم بۆیە ویستم یەكەم وەرگێرانی كتێبم لە كتێبێكەوە دەست پێ بكەم كە كاریگەری بخاتە سەر هەڵوێست و بیركردنەوەی خوێنەر بۆ لای چاكە و ئاشتیخوازی رایانبكێشێت بۆیە ژیاننامەی غاندیم بە بیرۆكەیەكی باش زانی بۆ وەرگێران بۆ زمانی شیرینی كوردی و تاوەكو خوێنەری كوردیش ئاشنای ژیان و بیركردنەوە ئەم كەسایەتییە مەزنە بێت.

+لەم كارە گرانەتدا ئایا دووچاری گرفت نەبووی؟

هەڵبەتە هیچ شتێك نییە لە ژیاندا كە تێیدا دوچاری گرفت نەبیتەوە بەڵام گرنگ ئەوەیە كە بە هەموو هێز و توانای خۆت هەوڵ بۆ ئەو شتە بدەیت كە دەتەوێت، گرفتی سەرەكەیم چاپ كردنیم بوو كە كاتێكی زۆری ویست تا چاپ بكرێ لێرەوە زۆر سوپاسی خانەی چوار چرا دەكەم كە ئەركی چاپ كردنی گرتە ئەستۆ هەروەها كاری تەكنیك و نەخشەسازی گرفت بون بەڵام سوپاس بۆ خوا زاڵبووین بەسەر هەموو گرفتەكان.

+وەرگێران پێویستی بە شارەزایی زمان هەیە لەم تەمەنەتدا توانیت كۆسپەكانی بەردەمت تێپەڕێنی؟

بێگومان پێویستی بە شارەزاییەكی زۆر هەیە وە زمانی ئینگلیزی زمانێكی دڵخوازی منە لە زووەوە هەوڵم بۆی داوە كە فێری ببم وە كۆڵیشم نەداوە تا گەیشتوم بەم ئاستە.

+كێ هاوكارت بوو كاتێك لەبەردەم وشەیەك یان رستەیەكدا دادەمای؟

گەر لە هەر وشە و دێرێكدا دووچاری گرفت ببووماوە مامۆستا و وەرگێری زۆر بەرێز و خۆشەویست «ئەبوبەكر شیوەرەزی» یارمەتیدەرم بووە و ئەركی پێداچوونەوەشی گرتە ئەستۆ لێرەوە سوپاسێكی بێ پایانی دەكەم بۆ یارمەتیدانم و هاندانم بۆ كاری باشتر

+جگە لە كاری وەرگێران ئارەزووی یاخوود حەزی چ بەهرەیەكی ترت هەیە؟

هەر لە منداڵیەوە حەزم لە دونیای نیگاركێشان بووە، هەندێك وێنەی سەرەتاییم دەكێشا ئێستاش هەر بەو حەزەوە چەند تابلۆیەكم درووست كردووە بە شێوەی لاسایی كردنەوە نزیكەی ٣٠تابلۆدەبێت، پێمخۆشەلەدەرفەتێكدالەپێشانگایەكدانمایشیانبكەم.

+چیت هەیە بۆ هاوتەمەنەكانی خۆت؟

پەیامی سەرەكیم ئەوەیە كە كتێبیان خۆش بوێت و خوێنەری كتێب بن نەك كاتە بەتاڵەكانی ژیانیان لە دیار مۆبایل و تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان و گەران بەسەر بەرن، چونكە كات یەكێكە لە شتە هەرە گرنگەكانی ژیان كە دەبێت ئاگامان لێی بێت و بە باشە بەكاریبێنین نەوەك لە دواڕۆژدا پەشیمان بینەوە كاتەكانمان لە دەست چوو بێ.

No description available.

No description available.

No description available.

No description available.

No description available.

 

سازدانی : ئاودێر

لەم دیمانەیەدا د. محێدین حەسەن سەرۆکى فراکسیۆنى ئازادى لە پەرلەمانى کوردستان باس لە کێشەکانى ئەم دوایەی پەرلەمانى کوردستان و هۆکارى نەخستنەبەرنامەى کارى مووچەى فەرمانبەران دەکات لەلایەن سەرۆکایەتى پەرلەمانەوە، هاوکات باس لە چارەنووسی مووچەى فەرمانبەران و پێنەدانى شایستەى دارایی مووچەخۆران و خانەنشینانى هەرێمى کوردستان دەکات، ئەمە جگە لە نەبوونى پڕۆژەیاسای بودجە لەماوەى هەشت ساڵى ڕابردوودا و ڕەوانە نەکردنى ژمێرەى کۆتایی بۆ پەرلەمان. لەبارەى هەڵبژاردنى پێشوەختەى ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراقیش جەخت لە گرنگى بوونى کاندیدێکى قبوڵکراو لەلایەن هاووڵاتییانەوە دەکات و هۆشداریش دەدات لە دابەزینى رێژەى دەنگى کورد لە ناوچە کوردستانییەکان.

 ژمارەیەک لە پەرلەمانتاران چەندینجار یاداشتیان ئاڕاستەى سەرۆکایەتى پەرلەمانى کوردستان بۆ ئەنجامدانى کۆبوونەوەى تایبەت لەسەر مووچە کردووە، بەڵام وەڵامى ئەرێنى نەبووە، هۆکارى ئەمە چییە؟

ئێمە لە پێنجى کانوونى دووەم یاداشتێکمان بە واژۆى 22 ئەندامى پەرلەمان پێشکەشی دەستەى سەرۆکایەتى پەرلەمانى کوردستان کرد، داواى ئەومان کرد کە جگە لەو دوو خاڵەى لە کۆبوونەوەى شەشی مانگ دانراوون، خاڵێکى دیکە زیاد بکرێت کە تایبەت بێت بە مووچەی فەرمانبەرانى هەرێمى کوردستان، لە هەمان کاتدا چارەنوسی مووچەکانى مانگى 11 و 12ى ساڵى ڕابردوو، و ئەو پێنج مووچەى کە بەناوی پاشەکەوت کراوە بخرێتە بەرنامەى کارەوە، بەڵام بەداخەوە نەخرایە بەرنامەى کارەوە، ئەوە گرفتێکى گەورەى لە پەرلەمانى کوردستان دروستکرد، جگە لەمە دەستەى سەرۆکایەتى پەرلەمان پێشنیارى ئەوەى کرد کە کۆبوونەوەیەکى تایبەت بە بارودۆخى مووچەى فەرمانبەران و خانەنشینان بکرێت، ئینجا دەکرێت لەسەر داواى دەستەى سەرۆکایەتى بێت، یاخود بە واژۆى یەک لەسەر سێى ئەندامانى پەرلەمان بێت، ئەمڕۆ کۆبوونەوەیەکى دەستەى سەرۆکایەتى پەرلەمانى کوردستان لەگەڵ سەرۆکى فراکسیۆنەکان ئەنجام دەدرێت و یەکێک لەو خاڵانەی ئێمە دەیخەینە بەردەم دەستەى سەرۆکایەتى پەرلەمان دانیشتنێکى تایبەتە بە دۆخى مووچەخۆران و پێنەدانى شایستەى دارایی مووچەخۆران و خانەنشینانى هەرێمى کوردستان.

 پێشتر سەرۆکایەتى پەرلەمانى کوردستان چەند جارێک ئەم داواکارییەى ڕەت کردووەتەوە، پێتوایە لە دانیشتنەکەى ئەمڕۆدا دانیشتنێکى تایبەت لەسەر پرسی مووچە بخاتە بەرنامەى کارەوە؟

پەیڕەوى ناوخۆی پەرلەمانى کوردستان دوو میکانیزمى داناوە، یان دەبێت یەک لەسەر سێى ئەندامانى پەرلەمان واژۆ بۆ دانیشتن کۆ بکەنەوە، یاخود دەکرێت دانیشتنەکە لەسەر داواى دەستەى سەرۆکایەتى پەرلەمان بێت، ئەگەر دەستەى سەرۆکایەتى پەرلەمان ئەوەى نەکرد پێویستە ئێمە ژمارەى پێویست کە 37 واژۆیە ئاڕاستەى دەستەى سەرۆکایەتى بکەین و  پابەندی بکەین بە دانیشتنێکى تایبەت کە پەیوەندى بە مووچەوە هەبێت.

 ماوەى چەند ساڵێکە حکومەتى هەرێمى کوردستان هیچ پڕۆژەیاسایەکى بودجەى نییە، هۆکارى ئەمە چییە؟

لە ساڵى 2014ەوە، حکومەتى هەرێمى کوردستان بە پاساوى ئەوەى حکوومەتى عێراق بەشە بوودجەى نەناردووە، پڕۆژەیاسای بودحەى ئاڕاستەى پەرلەماى کوردستان نەکردووە، ڕاستە بەغدا بڕیویەتى، یاخود ئەگەر نێردرابێت کەمتر بووە لە بەشەبودجە و شایستە داراییەکان، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەکرێت هەرێمى کوردستان لەو داهاتانەى دەستى دەکەوێت پڕۆژە بودجە ئامادە بکات و ڕەوانەى پەرلەمانى کوردستانی بکات، چونکە پڕۆژە یاسای بودجە شتێکى خەمڵێنراوە، کە پێشکەش بە پەرلەمان دەکرێت، بۆیە دەکرا بەو داهاتەى کە حکوومەتى هەرێمى کوردستان، مانگانە یاخود ساڵانە دەستى دەکەوت بیخەمڵێنێ و ڕەوانەى پەرلەمانى بکات، جگە لەوەش ئێمە تەنانەت داوامان کردبوو  ئەگەر حکوومەت پڕۆژەیاسای بودجە پێشکەش ناکات، لانى کەم ژمێرەى کۆتایی رەوانەى پەرلەمان بکات، بەڵام بەداخەوە تاکو ئێستا ئەوەشی نەناردووە، هەر ئەمەش وایکردووە کە هیچ چاودێرییەک لەسەر ئەو خەرجییانەى حکوومەت نەبێت کە لەماوەى ساڵێکدا خەرجیان دەکات، چونکە ئێستا هەم  پەرلەمان، هەم دیوانى چاودێرى دارایی ناتونان لێپێچینەوە و لێپرسینەوە لە چۆنییەتى خەرجکردنی بکەن.

 حکوومەتى هەرێمى کوردستان بەردەوام باسی ئەنجامدانى چاکسازى دەکات، بوونى پڕۆژەیاسایەکى لەو شێوەیە تاچەند هاوکار دەبێت لەشەفافییەت و رێگرى لە گەندەڵى؟

پڕۆژەیاسای بودجە رێگرى لەو گەندەڵییە بەربڵاوە ناکات کە ئێستا لە هەرێمى کوردستان ئەنجام دەدرێت، بەڵام بەلانى کەم پەرلەمانى کوردستان، یاخود ئەو لایەنانەى چاودێرى خەرجکردنى بودجەکە دەکەن دەتوانن لەسەر ئەو بنەمایە لێپێچینەوە و لێپرسینەوە لە حکوومەت بکەن، ئەو گەندەڵییانەى کە دەکرێن لەدەرەوەى پرۆژەیاسای بودجەیە، پەیوەندى بە کۆمەڵێک پرۆژەى وەبەرهێنان و دەروازە سنوورییەکان، گرێبەستە نەوتییەکان و کۆمپانیاکانى سکویریتییەوە هەیە کە کۆمەڵێک کەسی دەستڕۆشتوو دەیکەن.

 بڕیارە لەناوەڕاستى ئەمساڵدا هەلبژاردنى ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراق بەرێوە بچێت، پێتوایە ئەم هەڵبژاردنە بۆ کورد چی دەگەیەنێت؟

خودى یاسای هەڵبژاردن بۆ کورد باش نییە، هیوامان دەخواست کە یاسایەک هەبێت عێراق بکاتە یەک بازنەى هەڵبژاردن ئەمە نەکرا، لەگەڵ ئەوەشدا پارێزگاکان دابەشکران بەسەر زیاتر لە 80 ناوەنددا، کە ئەمە دەنگەکان پەرت و بڵاو دەکات، ئەوەى پەیوەندى بە دۆخى ناوچە کوردستانییەکانى دەرەوەى ئیدارەى هەرێمى کوردستانەوە هەیە کە بەداخەوە رەنگە کورد زیانى گەورەى بەربکەوێت، ئەمەش لەبەر خودى یاساکە و هاتنى داعش و ئەو ژمارە زۆرەى ئاوارە و عەرەبی هاوردە، ئەمە جگە لە ئاوارەبوونى خەڵکى رەسەنى ناوچەکە بۆ هەولێر و سلێمانى بەتایبەتى لەناوچەى داقوق، دوز، شەنگال، مەخمور، سەعدیە و گوڵالە و ناچەکانى دیکەش، کە رەنگە رێژەى دەنگى کورد بەشێوەیەک کەم بکات نەتوانین پارێزگارى لەو دەنگانە بکەین کە لەماوەى رابردوودا هەمان بووە. بۆ ئەوەى پارێزگارى لەو ناوچانە بکەین، پێویستە سەرکردایەتى سیاسی کورد، بتوانێت هێزە سیاسییەکان، یاخود لایەنە کوردستانییەکان رێکبکەون لەسەر کاندیدێکى قبوڵکراو لەلایەن خەڵک و حزبەکانەوە، وابکەین کە ئەو نوێنەرە قبوڵکراو بێت و متمانە پێکراوى هاووڵاتییانى کورد بێت، لەو ناوچانە هانى هاووڵاتییانى کورد بدرێت خۆیان لە بایۆمەترى تۆمار بکەن، هاوکات سندوقى تایبەت بۆ ئەو ئاوارانە بکرێتەوە کە ئێستا لە ناوچە جیاوازەکانى هەرێمى کوردستان نیشتەجێن تاکو بتوانن دەنگ بدەن.

ئەگەر ئەمە نەکرێت، هەرێمى کوردستان لەرووى سیاسییەوە ئەو ناوچانە بەتەواوى لەدەست دەدات، وەک ئەوەى ئێستا لەرووى سەربازییەوە لەدەستى داون؟

رەنگە لەدەستدانێکى کاتى بێت، بەدرێژایی مێژووى حکومڕانى عێراق، حکوومەتە یەک لەدوای یەکەکان، پڕۆسەى بەعەرەبکردن و راگواستن و ئەنفالیان ئەنجامداوە، ئەو ناوچانە کوردستانین لەرووى میژوویی و جوگرافییەوە، ئەگەرچی ئێستا خراونەتە ژێر دەسەڵاتى ملیشیا و هێزە عێراقییەکان، بەڵام ئەم ناوچانە هەر وەکو خاکى هەرێمى کوردستان دەمێننەوە، ئەوەى گرنگە کار بکرێت ئەو رێژەیە پێشتر کورد لەو ناوچانە هەیبووە دانەبەزێت، چونکە لە حاڵەتێکى لەو شێوەیەدا کەمى رێژەى کورد وەکو کارتى فشار دژمان بەکار دەهێنرێت، دەکرێتە بنەما بۆ رێژەى کورد، بۆیە گرنگە لانى کەم ئەگەر نەتوانرێت ژمارەى ئەندامەکان زیاتر بکرێت پارێزگارى لە رێژەکە بکرێت.

فەرمان- رێگای كوردستان

شوان محەمەد، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی كوردستان لە دیدارێكی تایبەت لەگەڵ (رێگای كوردستان) رایگەیاند: ڕاپەڕینی ساڵی 1991 بە ئیرادەی پۆڵاینی خەڵک و پێشمەرگە قارەمانەکان بوو، بەڵام بەداخەوە هەر زوو یەکێتی و پارتی ئەو ئومێدەیان کوشت و لەبری ئاوەدانکردنەوە، کوردستان تاڵانکرد. هەر ئەوەشە وایکردووە بە درێژای ئەو 30 ساڵە لە بوونی دەسەڵاتی کوردی ،نەیتوانیوە لە فۆڕمی دەسەڵاتدارەوە خۆی بگۆڕێت بۆ فۆڕمی حوکمڕان.

*بۆچی ئەزموونی 30 ساڵی حكومەتی هەرێمی كوردستان، تا ئێستا نەیتوانیوە سەرەتایی ترین مافەكانی هاوڵاتییان دابین بكات؟

-سەرەتا زۆر سوپاس بۆ ئەو دیدارە،هیوادارم بتوانم بەوردی سەرنج بخەمە سەر ووڵامی پرسیارەکانتان، ئەزموونی هەرێمی کوردستان کە دوای ڕاپەڕینی ساڵی 1991 وە بە ئیرادەی پۆڵاینی خەڵک و پێشمەرگە قارەمانەکان و بڕیاری 688ی ئەنجومەنی ئاسایش هاتە دی ئەزموونێکی ئومێد بەخش بوو ،هەموو کوردێک دڵی پێ خۆش بوو و چاوی لەسەربوو، بەڵام بەداخەوە هەر زوو یەکیتی و پارتی ئەو ئومێدەیان کوشت و لەبری ئاوەدانکردنەوەی کوردستان ،کوردستانیان تاڵانکرد چی مومتەلەکاتی دەوڵەت بوو بە ووڵاتانی دراوسێیان فرۆشت،هەڵبژاردنێکی ساختەیان ڕێکخست و یاسایەکی هەڵبژاردنی خراپیان تەبەنی کرد کە پێویست بوو هەموو حزبێک بەربەستی ٪7 تێپەڕێنێ تا دەگاتە پەرلەمان ،ئینجا هەڵبژاردنێکی پڕ تەزویر و ساختەیان بەڕێوەبرد ،بەڵێنیان دا دوای چەند مانگێک هەڵبژاردن دووبارە بکەنەوە ،نەیانکرد ،بڕیاریاندا سوپایەکی نیشتیمانی دروست بکەن نەیانکرد بەڵکو درێژەیان بەو ململانێیە دا کە لەساڵی 1964 وە لە نێوان باڵی جەلالی و مەلایدا سەری هەڵدا ،تا ئێستاش درێژەی هەیە و شەڕی ناوخۆیان دەستپێکرد زیاتر لە10 هەزار گەنج بوونە قوربانی و کوردستانیان دابەشی دوو زۆن کرد زۆنی سەوز و زۆنی زەرد،دەستی ئێران و بەعسیان گرت بۆ شکاندن و لەناوبردنی یەکتر ،ئەوە تورکیاش لەو لاوە بوەستێ کە تا ئێستاش دەیان بنکەی سەربازی لە زۆنی زەرد هەیە ،دوای ڕووخانی بەعس لەبری داواکردنی یارمەتی نێودەوڵەتی بۆ دروستکردنی دەوڵەت ،داوای پارەیان لە هاوپەیمانان کرد ،دواتر نەوتیان دەرهێنا لە بری بوون بەخێر و خۆشی بۆ کوردستان ،بوە هۆی ئەوەی کە حکومەت 28 ملیار دۆلار قەرزدار بێت ،بوە هۆی کۆچی لاوان بۆ هەندەران و مردن و خنکان لەو ڕێگەیەدا ،دواتر ڕیفراندۆمێکیان سازکرد و ٪51 خاکیان بەهۆی کەلە ڕەقی و سیاسەتی هەڵە لەدەستدا،پرسیارەکە لێرەدایە ئەرێ بەڕاست دەسەڵاتێک لەماوەی ئەو 30 ساڵەدا ئەوە ڕەفتارو فەلسەفەی حوکمڕانی بوبێت دەکرێت جگە لە پێشێلکردنی مافەکانی خەڵک چی لێ چاوەڕوان بکەین،وە بوون و پێدانی ماف بە هاوڵاتیان و بەخەڵکی خۆیان لە هەموو ووڵاتێک بەستراوەتەوە بە تێڕوانینی دەسەڵاتداران بۆ چەمکی ماف و پێگەی هاوڵاتی لەناو سیستەمی حوکمڕانی ووڵاتدا ،ئەوەی لە هەرێم دەبینرێت وپیادەدەکرێت ئەوەیە کە دەسەڵات وەک هاوڵاتیەکی خاوەن ماف و ڕێزلێنراو و کەسایەتی پارێزراو ناڕوانێتە هاوڵاتی بەڵکو وەکو خزمەتکارێک و کۆیلەیەک سەیری دەکات ،کە پێویستە لەسەری ستایشی بکات و پایە و دەسەڵاتی بپارێزێ،هەر ئەوەشە وایکردووە بە درێژای ئەو 30 ساڵە لە بوونی دەسەڵاتی کوردی ،نەیتوانیوە لە فۆڕمی دەسەڵاتدارەوە خۆی بگۆڕێت بۆ فۆڕمی حوکمڕان،کە جیاوازیەکەیان پەیوەندی بە چۆنیەتی تێگەیشتنە لە بەکارهێنانی بنەماکان لە پڕۆسەی دەوڵەتداریدا ،وەک چۆن حوکمڕان بڕوای بەدەستاودەستکردنی ئاشتیانەی دەسەڵات وبەکارهێنانی سەروەت و سامانی ووڵات بۆ خۆشگوزەرانی گەلەکەی و بڕوابوون بە ئازادییەکان و بونی دەستورێکی علمانی دیموکراسی، بەڵام دەسەڵاتدار بڕوای بەهیچ کام لەو بنەمایانە نیە لەحوکمکردن هەموو بنەماکان و خەڵک و سامانی ووڵاتیش بەکاردەهێنێ لە پێناو بەهێزبوونی دەسەڵاتەکەی و بنەماڵەکەی،بۆیە تا لەکوردستان دەسەڵاتداری نەگۆڕێت بۆ حوکمڕانی محاڵە لەوە زیاتر لە ماف و ئازادییەکان ببینین،کە پێموایە بەبێ گۆڕینی ئەم نوخبەیە لە دەسەڵاتدار لە هەرێمی کوردستان محاڵە پڕۆسەی گۆڕینی دەسەڵاتدار بە حوکمڕان ڕووبدات، ئەوەش ئەگەرێکەو لە بەردەمی خەڵکدایە ئایە دوای 30 ساڵ لە فەرمانڕەوای هەر ڕازین یان خەبات دەکەین بۆ گۆڕینی دەسەڵات بۆ حوکمڕانی بە ڕێگەیەکی مەدەنی لە نموونەی هەڵبژاردن یان شۆڕشی سپی جەماوەری.

*بارودۆخی هاوڵاتییانی هەرێمی كوردستان، رۆژی دوای رۆژی قورستر دەبێت، پێتان وایە هۆكارەكەی چییە؟

-بەهۆی سیاسەتی هەڵەی دەسەڵاتدارانی هەرێم کە پشت بە بنەمای دەسەڵاتخوازی دەبەستێت ،ئەوان هەموو سەرچاوەکانی داهات بەموڵکی چەند بنەماڵەیەکی دەسەڵاتداری سیاسی دەزانن،هیچ دەسەڵاتێکیان لەسەرووی خۆیانەوە کە چاودێری و لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکات قبوڵ ناکەن،ئەوان پێیانوایە دەبێت خەڵک بەهەرجۆرێک بێت لە خزمەتیاندا بێت ،ئەوان شۆڕشیانکردوە،ئەوەی هەیە بەرهەمی ڕەنجی ماندووبونی ئەوانە ،هەرچیش لەداهات لە خەرجی خۆیان وشازادەکان بنەماڵەکانیان زیاد نەبێت ،مافی خەڵک نیە بیدرێت و داوای بکات،وە ئەم دەسەڵاتە بۆ مانەوەی خۆی چی لە دەستی هاتبێ بێ گوێدانە هیچ بەهایەک کردوویەتی ،بەتایبەت ملکەچ بوونی بۆ ووڵاتان و ڕێکخراوی ووڵاتانی زلهێز،لە ئێستادا ئەو دەسەڵاتە ڕێکەوتنێکی هەیە لەگەڵ بانکی دەولی کە ڕۆڵی کەرتی گشتی لاوازبکات کە لە خزمەتی خەڵکی هەژاردایە ،ڕۆڵی کەرتی تایبەت زیادبکات کە لەبەرژەوەندی سەرمایەدارەکاندایە ،هەربۆیە دەبینین تادێت باج و ڕسومات زیاد دەبێت ،تادێت هەژاری زیاتر دەبێت ونوخبەیەکی سیاسی دەسەڵاتداری چاوچنۆک دەوڵەمەندتر دەبن،وە لەسەرێکی ترەوە چونکە ئەم نوخبە دەسەڵاتدارە هەم خۆیان دەسەڵاتداری سیاسین وە هەمیش بازرگان تادێت ژیان لە کوردستان قورستر دەبێت وچی کەل وپەل و خواردنی خراپە بێ سانسۆر دەیهێنە کوردستان و دەرخواردی خەڵکی دەدەن بە نرخێکی بەرزیش،واتە هەموو نەهامەتیەکان هەر ئەو نوخبە دەسەڵاتدارانەن.

*حكومەتی هەرێم باجی زیاد كردوە لەسەر هاوردەكردنی سوتەمەنی، لە كاتێكدا بارودۆخی هاوڵاتییان لەئاستێكی باشدا نییە، ئەم سیاسەتە پێت وانییە هەڵەیە؟

-باج سیستەمێکی دارای جیهانیە هەموو ووڵاتان دەیسەپێنن بەسەر خەڵکانی ئاسای کە داهاتیان مووچە بێت یان کەسایەتیە مەعنەویەکان وەک کۆمپانیاکان کە داهاتیان قازانجە لەڕێگای بازرگانی و بەرهەمهێنانەوە، ئەوەش بە مەبەستی پاڵپشتی دارای حکومەت وبەشداری لە زیادکردنی داهاتی گشتی ،ئەوەش وەک مافێکی حکومەت سەیر دەکرێت لە پای ڕەخساندنی ئاسایش وئارامی و هەلی کار و سودمەندبوون لە سەرچاوەکان،بەڵام نابێت ڕێژەی ئەو باجەی وەردەگیرێت زیان لە ژیانی گشتی کۆمەڵگا بدات بەجۆرێک بێت کاتێک حکومەت باج بخاتە سەر کۆمپانیاکان لە کەرتی تایبەت ئەوانیش بە ئەندازەی ئەوە نرخ زیادبکەن،کە بەوجۆرەبێت واتە کۆمپانیا باجەکە نادات بەڵکو خەڵک ناڕاستەوخۆ باجەکە دەدات لەبری کۆپانیاکانیش کە ئەوە هەڵەیە بەڵکو دەبێت کۆمپانیان لە بڕی ئەو داهاتەی هەیان مانگانە یان ساڵانە بەبێ زیادکردنی نرخ بەشداری بکەن لە داهاتی گشتی ووڵات و لەسەر پشکی خۆیان باج بدەن،ناکرێت کۆمپانیاکانی نەوت یان پاڵێوگەکانی سوتەمەنی کاتێک حکومەت باجی لەسەر دانان ئەوانیش نرخی سوتەمەنی لەسەر هاوڵاتیان زیادبکەن و پێویستە دەسەڵات ڕێگری بکات و سنوریان بۆ دابنێت،بەڵام لەکوردستان بۆ دەسەڵات ناتوانێ سنورێک بۆ چاوچنۆکی کۆمپانیاکان دابنێ ئەوە ڕوونە ،چونکە کۆمپانیاکان هی خۆیانن.

*تێڕوانیی حزبی شیوعی كوردستان وەك حزبێكی ئۆپۆزسیۆن بۆ ئەم قۆناغە چییە ؟

-خوێندنەوەی ئێمە بەپێی میتۆد و مەنهەجی مارکسیزمە بۆ هەر هەل و مەرج و قۆناغێک بۆ قۆناغی ئێستای هەرێمی کوردستانیش وەک لە بەلاغەکانی کۆمیتەی ناوەندی دەرچوون کە باڵاترین دەسەڵاتی جێبەجێکردنە بەپێی پەیڕەوی ناوخۆ ماددەی 10بڕگەی 1،لەو بەیاننامانەدا هیچ کاتێک مەترسیەکانی سەر هەرێمان نەشاردۆتەوە لەم قۆناغەدا ،کە زۆرینەیان پەیوەندیان بە خراپ ئیدارەدان و مامەڵەی نابەرپرسانی دەسەڵاتدارانی هەرێمەوەیە بەرامبەر خەڵک و خاک و سەروەت و سامانی ئەو هەرێمە ،هەر لەو سۆنگەشەوە بەنیەتی گۆڕانکاری مەدەنیانە لە دەسەڵات ئۆپۆزسیۆن بونمان هەڵبژارد ،لە کاتێکدا پێش هەموو حزبێک حزبی براوەی یەکەمی هەڵبژاردن( وێڕای سەرنجمان لەسەر پڕۆسەی هەڵبژاردن) کە پارتی دیموکراتی کوردستانە بەسوپاسەوە لەدەرگای ئێمەیان داو ووتیان پێمان باشە بەشداری حکومەت بکەن ،بەڵام ئێمە پێمان وایە سیاسەتی ئابوری وسیاسی دەسەڵات لەگەڵ بنەما سیاسی و ئابوری وفکریەکانی ئێمە نایەتەوە ،بۆیە ئێمە بەژداریمان نەکرد لەم کابینەیەدا وئۆپۆزسێۆن بونمان هەڵبژارد ،وەپێشمان وایە تا دەسەڵاتداری نەگۆڕێت بۆ حوکمڕانی و دەسەڵاتی حزب وخێڵ لەسەرووی دامەزراوەکانەوەبێت و تا سەروەت و سامانی هەرێم بەتاڵان ببردرێت وتا ئازادیەکان پێشێل بکرێن وتا ژنان بکوژرێن وتا دەستورێکی مەدەنی دیموکراسی بۆ هەرێم نەنوسرێتەوە، هەرێم هەر لە ژێر مەترسیدایە.

*چ جۆرە هەماهەنگییەك بە پێویست دەزانن بۆ ئەوەی لەگەڵ حكومەتی هەرێم ئەنجامی بدرێت بۆ چەسپاندنی مافەكانی هەرێم لە پرۆژە یاسای بودجەی 2021ی عێراق؟بەپێی تێڕوانین ئێوە، هەولێر و بەغدا لەسەر بودجە رێکدەکەون؟

-بەدڵنیای هەماهەنگی و لێک تێگەیشتن لە سەر بنەمای دەستور بۆ هەردوو لا گرنگە ،وەک دەسەڵاتدارانی هەرێم دەڵێن قوڵای ستراتیژی ئێمە بەغدایە،خۆزگەی هەموو کوردێک بوو ئێمە دەوڵەت باین بەڵام چی بکەین ئێمە تا ئێستاش هەرێمێکین لە چوارچێوەی عێراقدا و کە بیرمان بێت لە ساڵی 2005 چەسپاندنی هەرێمی کوردستان وەک هەرێمێکی یاسای لەدەستوری عێراق، دەسەڵاتداران وەک دەست کەوت پێان دەفرۆشتینەوە ،کەوابێت پێویستە پابەندی دەستوربین،هەر چەندە گومان دەکەم ئەو دوو نوخبە دەسەڵاتدارەی حوکمی عێراق و کوردستان دەکەن بیانەوێت پا بەندی دەستوربن چونکە هەردوو نوخبەکە تێوەگلاوی دەیان دۆسیەی گەندەڵین ،هەردووک نوخبەکە حەزیان لێیە عێراق لەو بێ سەروبەریەدا گوزەربکات ،کە ڕێک بکەون بەپێی دەستور هیچیان ئەو دزی و گەندەڵیەی کە ئێستا دەیکەن ناتوانن بیکەن ،وە بەپێی مادەی 9 دەستور کە دەڵێت نابێت هیچ هێزێکی میلیشیای هەبێت لە دەرەوەی دامەزراوە ڕەسمیە سەربازیەکانی دەوڵەت ،بەڵام وەک دەبیین هێزی ئەوان لەو میلیشیایانەوە هاتووە کە لەدەرەوەی دامەزراوەی سەربازی حکومەتن، لە هەردوک لا بۆیە تا پێیان بکرێت و بگونجێ هەوڵدەدەن ڕێک نەکەون ،چونکە ڕێکەوتن لە بەرژەوەندی خەڵکە لە ئێستاشدا هەردووک نوخبەی دەسەڵاتدار نوێنەرایەتی خەڵک ناکەن ،لە خۆپیشاندانەکانی باشور و هەرێمی کوردستان و کوشتنی خۆپیشاندەران ئەوە بەڕوونی بەرجەستەبوو،ئەونوخبە دەسەڵاتدارەی بەهۆی گەندەڵی لە دۆسیەی نەوت و سپی کردنەوەی پارە هەڵتۆقین و پێگەیان قایم کرد لە هەردوک لا ئێستا ئەوان تەنها حزبێکی سیاسی نین بەڵکوو هێزن چونکە خاوەنی پارە و سەربازن وجومگەکانی دەسەڵاتیان کۆنترۆڵ کردوە لە باشور و لە هەرێمی کوردستانیش کەوابێت ئەو دوو نوخبە دەسەڵاتدارە لە ژێرەوە ڕێکەوتوون کە هەرێم و بەغداد هەرگیز ڕێک نەکەون، چونکە وەک ووتم ڕێکەوتن لە بەرژەوەندیان نیە،کە لەسەر کاغەزیش ڕێک بکەون، بەڵام پابەند نابن لەواقعدا وەک چۆن لە ڕابردوودا بینومانە تا ئێستا چوار جار ڕێکەوتنیان هەبوە، بەڵام پابەندی تەواوەتیان نەبوە بە ناوەڕۆکی ڕێکەوتنەکان.

*پێتوایە هۆكاری سەردانی پاپای ڤاتیکان بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان، چ پەیامێكی لەپشتە؟

-لەدوای سەدەکانی ناوەڕاست و ڕزگاربوونی مرۆڤ لە دەست کڵێسا و سەرهەڵدانی ڕێنسانس لە ئیتاڵیا وسەرهەڵدانی مەزهەبی پڕۆستانت بەڕێبەرایەتی مارتن لۆسەر و کاڵڤن و ڕوودانی شۆڕشی پیشەسازی ڕوخانی کڵێسای ڕۆمانی وکڵێسای قوستنتینیەو دواتر شۆڕشی فەڕەنسی هەموو ئەو ڕووداوانە بوونە هۆی ئەوەی ،دین لە کاروباری سیاسی و دەوڵەتداری جیابکرێتەوە و هۆشیاری مرۆڤی ئەوروپیش لە خوڕافاتی دینی ڕزگاری بوو و لەمەو بەدوا پشت بە ئەرگۆمێنتی زانستی ببەستێت،بەڵام کڵێسا وپاپا وەک ڕەمزی دینی ئەوروپا بۆ ململانێی شارستانیەکان لەبەرامبەر شارستانیەتیەکانی تر دەستی پێوە گیرا و ڤاتیکان بوە مەرجەعی ئاینی مەسیحی کاسۆلیکی ،واتە مانەوەی ڤاتیکان وەک مەرجەعی دینی مەسیحی وەک ڕەمزێکی ئاینیە،نەک مەرجەعێکی سیاسی و بڕیاردانی سیاسی بێت بەڵام چونکە ئەوروپا و ئەمریکا و ئوستورالیا کە کیشوەری ئەو ڵاتانەن هەم زۆرینەی مەسیحین و هەمیش کارەکتەری بەهێز و دروستکەری بڕیاری نێودەوڵەتین لە سیاسەی دەولیدا، بۆیە چونی پاپا بۆ هەر ووڵاتێکی دەرەوەی جیهانی مەسیحی بە گرینگیەکی سیاسیەوە سەیر دەکرێت ،ئەگەرنا لەبنەڕەتدا هاتنی پاپا بۆ هەر شوێنێک پەیامێکی دینی پێیە نەک سیاسی بۆ دەسەڵاتدارانی ئەو ناوچەیە،لەو چوارچێوەشدا و لەسەرداوای دەسەڵاتدارانی عێراق ،پاپا سەردانی عێراقی کرد ،بەبڕوای من سەردانەکەی پاپا دوو پەیامی دینی هەبوو ،یەکەمیان بۆ جیهانی ئیسلامی بوو کە عێراق لەگەڵ ئەوەی زۆرینەی موسوڵمانە بەڵام خاوەنی مێژوویەکی دێرینی ئاینی مەسیحیە لە نموونەی دەسەڵاتی ئاشوریەکان لە کۆندا و چەندین شوێنەواری ئاینی مەسیحی لەعێراقدا لە نموونی ئور چەندانی تر کە هێمان بۆ ئەوەی کە عێراق لە ئەساسدا ووڵاتی مەسیحیەکانە بۆیە پێویستە ڕێز لە ئاینی مەسیحی بگرن و هەوڵەکانیان بۆ سڕینەوەی ئاینی مەسیحی کۆتای پێ بێنن.

پەیامی دووەمیش بۆ مەزهەبی شیعی بوو کە بەبڕوای من ئەوەیان پەیامێکی تا ڕادەیەک سیاسی بوو کە بەبڕوای من ئەوەئیشی پاپانیە بەڵام،پاپا لەو سەردانەی بۆلای علی سیستانی گەورە مەڕجەعی شیعە لەعێراقدا،پەیامێکی نارد بۆ شیعەکانی ئێران کە پاپا حەوزەی علمی نەجەف وەک حەوزەی ڕەسمی شیعی دەناسێت نەک حەوزەی عیلمی قوم کە لە ئێرانە،وە بۆ هەرێمی کوردستانیش پەیامی دەست خۆشی بوو کە توانراوە ژیانێکی شایستە بۆ مەسیحیەکان ڕەخساندوە .

 

ڕێگای کوردستان

  د. کاوە مەحموود سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی کوردستان لە چاوپێکەوتنێکی تایبەت لەگەڵ (تۆڕی هەواڵی ژیان)، هەڵوێستی حزبی شیوعی کوردستان لەبارەی ئەو بارگرژییانەی ئەمدواییەی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و پارتی کرێکارانی کوردستان دەخاتە ڕوو. سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی کوردستان پێداگیری لەسەر چەند بنەمایەکی گرنگ دەکات لەپێناو چارەسەرکردنی گرژی و ناکۆکی نێوان لایەنە سیاسییەکانی پارچەکانی کوردستان و لەو چوارچێوە ئاماژە بە سیاسەتی دەستێوەرنەدانی لایەنەکان لە کاروباری هەریەک لە پارچەکانی کوردستان دەکات. ئەو پاڵپشت بەخوێندنەوەی حزبی شیوعی کوردستان دووپاتی دەکاتەوە کە نابێت پەیوەندی لایەنەکان لەگەڵ حکوومەتەکانی ناوەندی لەسەر حیسابی لایەکانی دیکە لە بەشەکانی دی بێت.

بەهۆی بایەخەکەیەوە، هەفتەنامەی (ڕێگای کوردستان) دەقی چاوپێکەوتنەکەی د. کاوە مەحموود سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی کوردستان بڵاو دەکاتەوە.

  ئێوە ئەو بەیاننامەتان چۆن دەرکرد و دەتانەوێ لەو بەیاننامەیەدا چی بڵێن؛

-بەیاننامەکەی ئێمە ئەگەر بەشێوەیەکی ستراتیجی تەماشای بکەیت، بابەتیکی نوێی تێدا نییە، بەردەوامبوونی هەڵوێستەکانی پێشوومانە سەبارەت بە درووستبوونی ناکۆکی لە نێوان هەر پەلێکی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردستان، لەبەشێکی دیکەی کوردستان، بنەمای سەرەکی ئەمە کە چۆن بتوانین کار بکەین شەڕی براکوژی، شەڕی ناوخۆیی لە نێوان ئەو لایەنانە ڕوونەدات بەشێوەیەک ئەم بابەتە بەتەواوەتی مەحرووم بکرێت، هەروەها مەحروومکردنی ئەم بابەتە پەیوەندی بە لابردنی چاوگەکانی بارگرژی لەم بارەیەوە هەیە. بۆیە خاڵەکانی دیکەی کە لە بەیاننامەکەماندا هاتووە، پشتگیریکردنە بۆ خاڵی یەکەم، یەکێک لەوانە لە هەر بەشێک لە بەشەکانی کوردستاندا کە بەشێوەیەکی مێژوویی ئەم حالەتە درووست بووە، هەلومەرجێک و ڕەوشێکی سیاسی تایبەت هەیە، تەنانەت ئەو ڕەوشە سیاسییە، کاری کردووەتە سەر بەرنامەی هەر پارچەیەکی کوردستان و هەروەک کاری کردووەتە سەر تەکتیک و ستراتیجی هەر لایەنێکی کوردستانی، بۆیە بنەمای ئەوەی کە ئەو پێکدادانە ڕوونەدات ئەوەیە کە هەر لایەنێکی کوردستانی لە هەر بەشێکدا ڕێز لە هەڵوێست و شێوازی تێکۆشانی لایەنەکەی دیکە بگرێت، حالەتی سێیەم ئەوەیە کە ئەو ڕێزگرتنە نەگاتە حالەتی دەستێوەردان، واتە ئێمە ناکرێت لە باشوور سیاسەت بۆ باکوور دابڕێژین و ناکرێت لە باشوور سیاسەت بۆ ڕۆژئاوا دابڕێژین، بەهەمان شێوە ناکرێت ڕۆژهەڵات و باکوور و ڕۆژئاوا سیاسەت بۆ باشوور دابڕێژن. ئەوەی سیاسەت بۆ باشوور دادەڕێژێت لایەنە سیاسییەکانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی و حزبە سیاسییەکانن لەباشووردا، ئەوە وامان لێدەکات کە ڕەچاوی ئەوە بکەین کە نابێت دەستێوەردان هەبێت لەکاروباری ناوخۆیی هەریەک لە بەشێک لە بەشەکانی کوردستان، ئەوە بنەمایەکە بۆ ئەوەی بارگرژی درووست نەبێت، جگەلەوە بەهۆی ئەو وەزعە سیاسییەی کە هەیە، پەیوەندییەک درووستبووە لە نێوان لایەنەکانی هەر بەشێک لەگەڵ حکوومەتە ناوەندییەکان، گرنگ ئەوەیە ئەو پەیوەندییە لەسەر حسابی بەرژەوەندی گەلی کوردستان یان بزووتنەوە ڕزگاریخوازەکەی لە بەشەکەی دیکە نەبێت. بۆنموونە لەم حالەتەی کە هەیە، پارتی پەیوەندی ئابووری یان سیاسی هەیە لەگەڵ تورکیا یان لەوانەیە پەیوەندی هەبێت لەگەڵ ئێراندا، یان لایەنێکی سیاسی بۆنموونە یەکێتی لەوانەیە پەیوەندی هەبێت لەگەڵ ئێران یان تورکیا یان ئێران، گرنگ ئەوەیە ئەو پەیوەندییە لەسەر حیسابی لایەنەکانی ڕۆژهەڵات نەبێت، لەسەر حیسابی لایەنەکانی باکوور نەبێت یان لەسەر حسابی ڕۆژئاوا نەبێت. بەهەمان شێوە تۆ دەبینی پەکەکە بۆنموونە پەیوەندییەکی هەیە لە ناوچەی شنگالدا لەگەڵ حەشدی شەعبی دا، ئەو پەیوەندییە نابێت لەسەر حسابی باشوور بێت. واتە دەبێت لایەنە سیاسییەکان زیاتر لەوەی بیر بکەنەوە لەگەڵ حکوومەتە ناوەندییەکان ڕێککەون لە دەوروبەردا، بیر لەوە بکەنەوە ئەگەر کێشەیەک هەیە لەچوارچێوەی کورد و کورد خۆیان ڕێککەون، ئەوە بنچینەی قەزیەکەیە و ئەوەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە هەنگاو بنێیین ناکۆکی درووست نەبێت. ئەوەی پەیوەندی بە کوردستان باشوور یان هەرێمی کوردستانەوە هەیە، دەبێت کار بکرێت کە ئەم ناکۆکیی و بارگرژییە نەچێتە خانەی ئەوەی کە بارگرژییەکە لە نێوان پارتی و پەکەکە بێت، یان سبەی ڕۆژ لە نێوان گۆڕان و پەکەکە بێت یان لە نێوان یەکێتی و پەکەکە بێت، چونکە جاری وایە ئەو حالەتانە درووست بووە، بەهۆی ئەو ڕەوشەی لە کوردستاندا هەیە. لە کوردستاندا بابەتێک هەیە پێی دەڵێن حکوومەتی هەرێمی کوردستان، ئەوە پەیوەندی بەوەوە نییە کە ئێمە دەنگ دەدەین بە حکوومەتی هەرێم یان دەنگی پێنادەین، پشتگیری دەکەین لە سیاسەتیدا یان پشتگیری ناکەین، بەڵام حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەزگایەکی شەرعییە، ئەو دەزگا شەرعییە بەرپرسە لە درووستکردنی سەقامگیری سیاسی لە کوردستاندا. لەبەرئەوە دەبێت ئەو قەزیانە لە دەرەوەی تەعامولی حزبی تەعامولی لەگەڵ بکرێت. ناکرێت یەکێتی بە تەنیا مامەڵە بکات، ناکرێت پارتی بە تەنیا مامەڵە بکات، دەبێت حکوومەتێک هەبێت کە حکوومەتی هەرێمی کوردستانە، لەگەڵ لایەنەکانی ڕۆژهەڵات مامەڵە بکات، لەگەڵ لایەنەکانی باکووردا، لەگەڵ پەکەکەدا مامەڵە بکات، لەگەڵ ڕۆژئاوادا مامەڵە بکات، بێدەستێوەردان، بنچینەی ئەو مامەڵەیەش ئەوەیە کە ئێستا هەرێمی کوردستان بەشێکە لە وەزعێکی نێودەوڵەتی و کۆمەڵێک ئیلتزاماتی نێودەوڵەتی هەیە، لەبەرئەوە دەبێت ڕەچاوی ئەو حالەتە بکرێت. لەبارەی حزبی شیوعی کوردستانەوە، ئێمە تەرەف نین لەو ململانێیە، لەبەرئەوەی تەرەف نین لە ململانێیەکە، ئەوە یارمەتیمان دەدات کە ئێمە بتوانین کار بکەین تا لایەنەکان لە یەکترنزیک ببنەوە، بە پشت بەستن بەو پرەنسپانەی هەمانە و بە ئاشکرا باسمان کردووە و ئەوەی بۆ جەنابتان باسی دەکەم لەگەڵ سەرکردایەتی پەکەکە باسمان کردووە و لەگەڵ سەرکردایەتی پارتی باسمان کردووە، ئەوەش یارمەتیمان دەدات بۆ ئەوەی ڕۆڵی نزیککەوتنەوە ببینین، بەڵامنزیککەوتنەوە بەوە دەبێت ئەو لایەنانەی کە هەن، ئامادەبن لەسەر بنەمای ئەو پرەنسیپانەی دامانناوە ڕێگەچارە بدۆزینەوە.

  -ئەم دوو حزبە کەسایەتییە دیارەکانیان بەردەوام لێدوانی زبر دەدەن، بەشێک لە چاودێرانی سیاسی پێیان وایە ئەو لێدوانە زبرانە دەبێتە هۆی شەڕی ناوخۆ، ئەم لێدوانانە کاریگەریی لەسەر دۆخەکە درووست دەکات؟

-لە ڕاستیدا ئێمە نابێت لە ئێستاوە نوقڵانەی شەڕی ناوخۆ لێبدەین، واتە وا تێنەگەین لە ئێستاوە مادام لێدوانی زبر دەدرێت، ئێمەش تەپڵ لێدەین و بڵێین مادام ئەو لێدوانە زبرانە هەبێت، مانای ئەوەیە ئیتر شەڕی ناوخۆیی لە ئارادایە. لە هەموو کاتێکدا بەهۆی ئەوەی ئەو مەترسییانە هەیە، لە هەموو کاتێکدا پێکدادان و ناکۆکی لەوانەیە بگاتە شەڕی ناخۆ، ئەم شتانە لە ئارادایە، بەڵام ئێمەمانان لە ڕاگەیاندندا یان لە هەڵوێستی سیاسییدا، چاوەڕیی ئەوە نەکەین کە چۆن شەڕی ناوخۆ ڕوودەدات، بەڵکو چاوەڕێی ئەوە بکەین کە چۆن کار دەکەین بۆ ئەوەی ئاشتی ڕووبدات، بۆ ئەوەی چاوگەکانی ناکۆکی چارەسەر بکەین، ئەوە ڕۆڵی ئێمەیە. لەبەرئەوە ئێمە ئاراستەی بۆچوونی خۆمان کردووە بە هەردوو لایەن یان بە هەموو لایەنەکان، ئەوەیە کە لە حالەتی بوونی بارگرژیدا هەوڵ نەدەن پەنابەرنە بەر میدیا و هێرشی ڕۆژنامەوانی و لێدوان و شتی وا کە بارگرژی زیاتر درووست بکات، دەبێت دان بە خۆیاندا بگرن و بە هێمنی لەچوارچێوەی بەرژەوەندی گشتی هەموو خەڵکی کوردستان مامەڵە لەگەڵ ڕووداوەکان بکەن.

 ئەگەری ئەوەیە هەیە کە پارتی دیموکراتی کوردستان و پارتی کرێکارانی کوردستان جارێکی دی بگەنە ڕێککەوتن و ئەو گرژییەی لە نێوانیاندا هەیە، نەمێنێت؟

-دەبێت هەر هەموومان هەوڵی ئەوە بدەین حکوومەتی هەرێمی کوردستان وەکوو حکوومەت پەیوەندییەکانی لەگەڵ باکووردا، لەگەڵ ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوادا ڕێک بخاتەوە لەسەر بنەمای دەستێوەرنەدان، نە دەستێوەردانی ئەوان لە کاروباری ئێرە و نە دەستێوەردانی ئێرە لە کاروباری باکوور و ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات، ئەو بنەمایە دەتوانێت چاوگەکانی بارگرژی لابەرێت.

 لەئاستی پەرلەمان و لە ئاستی سەرۆکایەتی حکوومەت کێ دەتوانێت ڕۆڵ بگێڕێت بۆ ئەوەی نێوانگیری لە نێوان ئەم دوو حزبەدا بکات؟

-لەڕاستیدا ئەوە پەیوەندی بە خۆیانەوە هەیە، ئەو پرسیارە دەبێت لە خۆیان بکەیت لە سەرۆکایەتی حکوومەت، لە سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستانی بکەیت، ئەوەی لەسەر ئێمەیە، ئەوە هەڵوێستی ئێمەیە، لەچوارچێوەی ئەو هەڵوێستەدا هەوڵ و کۆششی خۆمانمان داوە و بەردەوامین لەم هەوڵ و کۆششە و بە گەشبینییەوە تەماشای ڕووداوەکان دەکەین نەک بە ڕەشبینییەوە. ڕەشبینی ئەوەیە کە چاوەڕێی شەڕی ناوخۆ بکەین، گەشبینی ئەوەیە کە چاوەڕێی ئەوە بکەین چاوگەکانی بارگرژی بکوژێنینەوە.

 دەستێوەردانی دەرەکی کاریگەریی لەسەر ئەو بارودۆخەی ئێستا دەبێت کە باس لە دەستێوەردانی دەرەکی دەکرێت، خۆشتان لە ڕاگەیەنراوەکەتاندا باستان لێوە کردووە، چ کاریگەرییەکی دەبێت؟

-دوو بابەت هەیە کە کار دەکاتە سەر هەڵوێستی لایەنە سیاسییەکان لە هەر پارچەیەکی کوردستان و لە نێوان خودی لایەنە سیاسییەکانی هەر پارچەیەکیش جگەلە لایەنەکانی دیکە. یەکەمیان؛ لەم بارودۆخەدا کە ئێستا هەیە جاری وا هەیە دەستێوەردانی دەرەکی ڕۆڵ دەبینێت، ڕۆڵبینینەکە چییە، وا دەکات زەمینەخۆش بکات تا چاوگەکانی بارگرژی زیاد بکات، ئەوە یەک، حالەتێکی دیکە هەیە؛ لەبەرئەوەی لە نێوان لایەنەکانی سیاسی ناکۆکی هەیە، ئەم ناکۆکییە وا تەفسیر دەکرێت کە بۆ نموونە من وا لێکدەدرێتەوە کە سبەی ڕۆژ ئەم ناکۆکییەی لەبەر پارتییە، ئەگەر من حزبی شیوعی بم چاوەڕێی ئەوە بکەم، لەبەرئەوەی دەنگم بە حکوومەتی پارتی نەداوە، چاوەڕوانی ئەوە بکەم پارتی لاواز بکرێت، یان ئەوانەی لەناو ئیئتلافی خودی حکوومەتن، لەبەرئەوەی ناکۆکییان هەیە لەنێوان خۆیاندا، وا چاوەڕێ بکەن کە ئەم ناکۆکییە دەبێتە هۆی لاوازکردنی پارتی یان دەبێتە هۆی لاوازکردنی پەکەکە. لەڕاستیدا ناکرێت ئێمە بەو ئەقڵیەتە مامەڵە بکەین، لاوازکردنی هەر لایەنێک لەو وەزعیەتە، لاوازکردنی هەموو لایەنێکە، خوێنێک لە هەر پێشمەرگەیەکی کوردستان بڕژێت لە هەر بەشێکی کوردستان، زەرەر و زیانی هەیە بۆ هەموو گەلی کوردستان، لەبەرئەوە دەبێت دوور لە ئەقڵیەتی بەرتەسکی حزبایەتی، مامەڵە لەگەڵ ڕووداوەکان بکەین.

  جگە لەم هەڵوێستەی کە بەیاننامەتان دەرکردووە، هەڵوێستی دیکەتان چی دەبێت، لەگەڵ لایەنە سیاسییەکانی دیکە گفتوگۆ دەکەن بۆ ئەوەی نێوانگیرییەک بکەن لەم بارودۆخەدا؟

-بێگومان ئێمە هەموو هەڵوێستەکانمان، هەموو هەنگاوەکانمان لەپێناو سەقامگیری سیاسییە، لەپێناو ئاشتییە، پێمان وایە ئاشتی و سەقامگیری سیاسی وامان لێ دەکات کە خەڵکەکە ئاگەداری بابەتە سەرەکییەکان بێت. وەزعی کوردستان لەبواری ژیان و گوزەران، لەبواری ئەوەی وەزعی خەڵکەکە خراپە، لەبواری بژێوی و ئابووریدا، لەڕاستیدا ئەوانە هەر هەمووی ئەگەر سەقامگیری سیاسی نەبێت و ئەگەر بارگرژی درووست بێت، هەموو ئەوانە وەلادەنرێت، لەبەرئەوە دەبێت بێینەوە سەر بابەتە ڕاستەقینەکان، چۆن هەوڵ بدەین سەقامگیری سیاسی هەبێت و هەوڵ بدەین ئەم کێشانە درووست نەبێت، بۆ ئەوەی هەموو هەوڵ و کۆششەکان لەپێناو ئەوەدا بێت چۆن بتوانین بەرگری لە بەرژەوەندییەکانی خەڵکی کوردستان بکەین لە بواری ئابووریدا، لەبواری ئەو سیاسەتانەی حکوومەت پەیڕەوی دەکات لەبواری بەتایبەتکردندا، کە خزمەتی خەڵک ناکات، کە هەر سێ لایەنەکەی ئیئتلافی حوکمڕان بە پارتی و یەکێتی و گۆڕانەوە هەرسێکیان لەگەڵ ئەم سیاسەتە ئابوورییە ڕۆیشتن، کە ئەم سیاسەتە ئابوورییە زیانی هەیە بۆ خەڵکی کوردستان، لەبەرئەوە ئێمە کە باسی سەقامگیری سیاسی دەکەین، لەولاوە پێمان وایە زەمینە خۆش دەکات بۆ ئەوەی سەرنج و ئەندێشەی خەڵک بۆ بابەتە سەرەکییەکان بێت.

 

 

دیدارو چاوپێكەوتنەكان