- سەختی ژیان لە حەز و خوولیاکانم بۆ وەرزش بێبەشی کردم

- کوردستان سەروەتێکی گەورەیە و ناتوانین قەرزی ئەو خۆشەویستیە بدەینەوە!

دیمانە: شیڤان شێرزاد

لە سەروبەندی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا و قەیرانە سەختەکەى داراییەکانی ھەرێمی کوردستان، بەشێک لە سەرمایەداران و پیاوانی خاوەنکار، ڕۆڵێکی بەرچاویان بینی لە پشتیوانی کردن حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و بە چەندین چالاکیی جۆراوجۆر و کاری مرۆیی و دەست گرتنی وەرزشوانان و ھونەرمەندان ھاتنە پێشەوە، ھاوکات دەیان پڕۆژەی خێرخوازیی ڕاگەیاندرا، لەو نێوەندەشدا (ھیوا نەجاڕ) خاوەنی کۆمپانیای (نیاز ھەژاری) و سەرۆکی ڕێکخراوی پشتیوانی پێشمەرگە و سەرۆکی یانەی بەحرکەیە و یەکێکە سەرمایەدارەکانی ھەولێر و لە ماوەی شەڕی داعش و کەرەنتینە و قەیرانی سەختی دارایی دا دەیان پڕۆژەی جوانی پێشکەش کرد، لەم ئاخاوتنەشی دا بە ڕوونی باس لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات و دەشڵێت: من بە ھەژاری پەروەدە بووم و جوانیەکانی کوردستان و بەرز ڕاگرتنی دڵی ئەو پایتەختە و پشتیوانی کردن لە ئەزموونی ھەرێمی کوردستان و دۆزە ڕەواکەی و قوربانییەکانی پێشمەرگە ئەرکی ئێمەیە. 

• بیرۆکەی سیمبولی پێشمەرگە چۆن لە دایک بوو؟

ئەو ڕۆژانەی کاروانی خەباتی پێشمەرگە گواسترایەوە بۆ تۆمارکردنی داستانێکی نوێ لە شەڕی چەتەکانی داعش و لە پێناو مانەوەی کوردستان پێشمەرگە قارەمانەکانی قوربانیان بە ڕۆح و خوێنی سووری خۆیاندا، بیرۆکەی (سیمبولی شەھیدان)ـم گەڵاڵە کرد و لەو نێوەدەشدا زۆرترین ھاوکاریمان پێشکەش بە ڕۆحی ئەو شەھیدانە کرد، کە لە پێناو ئاڵای کوردستان و ئەو نیشتمانەدا خوێنیان لێدەچۆڕا، ئەگەرچی ئەوانەی ئێمە کردمان بۆ پێشمەرگە ناگات بە دڵۆپێک خوێنی ئەوان، بەڵام ڕێزگرتن لەو قوربانیدانە بوو بە مایەی تۆمارکردنی داستانێکی نوێ لە خەباتی پێشمەرگەدا، چونکە پێشمەرگە سیمبولی بەرخودان و ناسنامەی گەلەکەمانە و لە تەواوی جیھانیش پێمان دەگوترێت ئێوە خەڵکی وڵاتی پێشمەرگەن.

• بۆچی کاری مرۆیی بووە بە ناونیشانی تۆ؟

ئەوەیان دەگەڕێنمەوە بۆ ئەوەی، کە من تەمەنی ھەرزەکاریی و منداڵی خۆم نەبینی، لە ھەموو حەز و ئارەزووەکانی منداڵی بێبەش بووم، ئەمەش بەھۆی قورساییەکانی ژیان، بەتایبەت ئەو ڕۆژانەی کە ھێشتا تەمەنم 6 ساڵان بوو کەوتمە دوایی کەسابەت و نانی حەڵاڵ و ھیچ کەسابەتێکیش نەما نەیکەم، بەڵام خەونم بۆ ژیان و گەیشت بە کاری تایبەت بەخۆم زۆر بوو، لەو نێوەندەشدا ھەمیشە دروشمێکم ھەبوو، کە ئەویش ئەوەبوو، لە ئێستاوە ماندووبە بۆ ئەوەی لە پیری دا بحەسێیەوە، ئیتر ئەو ھەژارییەی چەشتم سەدان وانەی فێرکردم لە ژیان و بڕیاریشمدا، کە سەرمایەکەم تەنیا بە ھی خۆم نەزانم و لەبەر خۆمەوە بڵێم، ئەوە ماڵی خودایە و دەبێت بەشێکی لێ ببەخشمەوە و دەستی ئەوانە بگرم کە چاویان لە ھاوکارییەکانی ئێمەیە.

• نیاز ھەژاری لەچیەوە دروست بوو؟

ناوی ئەو کۆمپانیایە، لە پشتیوانی و دەستگرتنی ھەژاران و پێگەیاندنی نەوەیەکی تەندروست دروست بوو، چونکە خۆم بەو ھەژارییە پەروەردەبووم، ئێستاش بە ماڵی ھەموو چین و توێژەکانی دەزانم و دەرگاشم بۆ ھەموو ئەوانە کراوەیە، کە دەیانەوێ خزمەتێک بە کوردستانی ئازیز بکەن.

• بۆچی ھێندە عاشقی بە بواری وەرزش، لە کاتێکدا وەرزشوان نیت؟

من حەز و ئارەزووەکانم بوون بە قوربانی کارکردن و ھەوڵدان بۆ دروستکردنی ژیان، لەو چوارچێوەیەشدا بێبەش بووم لە حەزەکانم بۆ وەرزش و یاری تۆپی پێ، بۆیە کە گەیشتمە تەمەنێکیش بڕیارمدا وەک بازرگانێکی ھەولێر پشتیوانی لە ھەموو وەرزشوانانی کوردستان بکەم و ئێستاش خاوەنی تیپی وەرزشی (بەحرکە)ـم، ڕۆژ بە ڕۆژیش ئەو تیپە ئاستی لە بەرزبوونەوەدایە، چونکە تا ڕادەیەکی باش دەتوانم ھاوکارییان بکەم لە دابین کردنی پێداویستیە وەرزشیەکانیان، جگە لەوەش خاوەنی دوو فێرگەی پێگەیاندنی وەرزشوانانم، کە یەکێکیان فێرگەی بچووکە و ئەوەی تریان فێرگەیەکی گەورەیە و تا ئێستاش ھاوکاری چەندین وەرزشوانمان کردووەو ئێستا لە یانەکانی ھەولێر و زێرەڤانی و ھەندرێن و چەند یانەیەکی تر یاری دەکەن، ئەمەش بۆ من سەربەرزییە، کە توانیوومە چەند یاریزانێکی پیشەگەر پێشکەش بە وەرزشی کوردستان بکەم.

• لە سەردەمی کۆڕۆنادا چ زیانێکتان لێکەوت و چیتان بۆ خەڵکی ھەژار کرد؟

بە دیکۆمێنت لامانە و بەشێک لە میدیاکان و خەڵکی کوردستانیش گواھیدەری کار و پڕۆژەکانی ئێمەن لە بواری مرۆیی دا، کە چۆن بەشداربووین لە ھاوکاری کردنی خەڵکی کوردستان و گەیاندنی خۆراک و پێداویستی تایبەت، کە ئەمە ئەرکێکە لە پێناو خۆشەویستی خۆمان بۆ کوردستان و ئەو ناوچەیەی کە لە پێناوی دەژین، ھاوکات پشتیوانیە لەو حکوومەتەی کە ئەمڕۆ ئەو سەقامگیرییەی بۆ ئێمە دروستکردووە بە ئازادی کاری بازرگانی و وەرزشی و ھونەری تێدا دەکەین، گەر بێینە سەر زیانەکانیشمان لە سەردەمی کۆڕۆنادا دەڵێم، نەک تەنیا من زەرەرمەندبووم، تەواوی جیھان لەو ڤایرۆسەدا زیانی لێکەوت، بەڵام ھەموو ئەو زیانانە ناتوانێت ساردمان بکاتەوە لە ھاوکاری خەڵک و پشتیوانی لە حکوومەتی خۆمان.

• جیاوازی بەرھەکانی ئێوە لەگەڵ وڵاتاندا چیە؟

کارگەکانی ئێمە بە تەواوەتی خۆماڵین لە نوێترین جۆری مۆبیلیاتن و لە ڕووی کوالێتیەوەش لە ئاستێکی زۆر بەرزدایە و ڕکابەرایەتی وڵاتان دەکات و ئێمەش ھەوڵمانداوە لە بواری دروستکردنی مۆبیلیاتدا سەرمایە بۆ حکوومەت و وڵاتی خۆمان بگێڕینەوە و لە جیاتی ھاوردە کردنیان لە وڵاتانی دراوسێ، پشت بە بەرھەمە خۆماڵیەکانی خۆمان ببەستین، چونکە ئێمە ئەزموونێکی بەرچاومان لەو بوارەدا ھەیە، تا ئێستاش حکوومەت پشتیوانیەکی زۆر لە کارەکانی ئێمە دەکات و بووەتە ھاندەرێکی باش بۆ پێشکەش کردنی کاڵا ناوازەکانمان.

• بەپێی ئەو ئەزموونەی کە لە ژیان ھەتانە چۆن گەنجان دێننە پێشەوە بۆ ئەوەی ببن بە خاوەن کاری خۆیان؟

بەداخەوە، کە دەڵێم، لەو سەردەمەدا گەنجەکانمان خەونیان نیە و نایانەوێ ببن بە خاوەن کاری خۆیان و دەیانەوێ نان بە ئاسانی پەیدا بکەن، کە ئەمەش مەحاڵە، من ھەمیشە دەمەوێت ھاوکاربم بۆ ئەو گەنجانەی کە دەیانەوێت بە پڕۆژەکانیان خزمەت بەو کوردستانە بکەن، کە ئەرکی ھەموومانە و قورسایی خۆشەویستی نیشتمان لەسەر من و حکوومەتیش دا کەم بکەنەوە، بۆ ئەوەی بە ھەموولایەک وڵات جوانتر بکەین و بەرگێکی جوان لەبەر ئەو نیشتمانە ئازیزە بکەین.

• کوردستان و ئاڵاکەی لای تۆ چی دەگەیەنن؟

کوردستان لای من سەروەتێکی خوداییە و ھەرچی بۆ بکەین، ھێشتا ناتوانین قەرزی خۆشەویستیەکەی بدەینەوە، ئاڵاکەشمان شانازیەکی گەورەیە لە پێناوی دا بەرگێکی سپی لەبەر دەکەین بۆ ئەوەی ھەمیشە لە ڕووی دوژمناندا بشەکێتەوە. 

 

- سمكۆ محەمەد: ئیستاتیكا بەرهەمی هونەری لەدەستی رواڵەتە ئەخلاقییەكان دەپارێزێ‌ و نایكات بە موڵكی تایبەت. 

- دۆزینەوەی ئیستاتیكا لەهەر شتێكدا، گرێدراوە بەعەقڵەوە

ئامادەكردنی: عەباس جەمیل جێماو

بەشی شەشەم

سمكۆ محەمەد نووسەر و روناكبیر لەم چاوپێكەوتنەیدا دەربارەی ئیستاتیكا وەكو چەمكێكی فیكری و فرە مانا، تیشك دەخاتە سەر ئەو نهێنیانەی كە بە چاوی ئاسایی نابینرێن و هەروەها لەكوێدا ئیشی پێ دەكرێت.

پێی وایە ئیستاتیكا ئەو بینینەیە كە لەرێگەیەكی زانستییەوە تەماشای شتەكان و بوونەوەرەكان دەكات و وێنایان دەكاتەوە بەستایلێكی هونەری كە وەرگر سەرەتاكەی ناناسێتەوە، چونكە لە واقیعدا ئەو ماتریاڵە یان ئەو دیاردەیە شتێكی دیكە بووە، ئەم بینینە لەژێر كاریگەری ئەو وتە و توانایە بەرهەمدێت، كە وەكو مەعریفە لەبەردەستدایە، بابەتی جوانیش بۆ ئینسان تەنها ئەوە نییە كە دەتوانێ‌ لەنێوان هێزەكاندا باڵانس بكات كە هەردووكیان دەركەوتەی جەستەن، چونكە هەموو شتێك پێویستی بە باڵانس بێت، ئیستاتیكا پێویستی نییە، بەقەد ئەوەی راهێنانی بەردەوامی جەستەیە لەژێر كاریگەری خەیاڵ بۆ شتەكان و دەوروپشت و پێدراوەكانی ژیان، بەتایبەتی ئەو جیاوازییەی لەنێوان نێر و مێ‌ دا هەیە، چەند خۆرسكە ئەوەندە جوانە. 

دەقی گفتوگۆكە

پرسیار: بەو پێیەی ئیستاتیكا چەمكێكی زانستی فرە مانایە و بەر لەوەی زاراوەیەك بێت، فەلسەفەیەكە بۆ دۆزینەوەی ئەو نهێنییانەی كە بەچاوی ئاسایی و بەبێ‌ هوشیاری نابینرێن لە سرووشتدا، چونكە هەموو ماناكانی جوانی پێكەوەنین و هەر یەك لەوانە لە سیاقی خۆیدا جێگەی دەبێتەوە، لەمڕوانگەیەوە ئێوە چۆن دەڕواننە ئەم چەمكە و لەكوێدا پراكتیك دەكرێ؟

سمكۆ محەمەد: لەپێناسەكەوە دەستپێدەكەین كە بەمانای جوانی دێت یان جوانیناسی، مێژووەكەشی ئەم چەمكە لە سەردەمی هاتنە كایەی فەلسەفەی یۆنانییەوە سەریهەڵداوە كە ئەفڵاتون لەنێو عەقڵدا بەدوای فكری جوانی و لەنێو بوونیشدا بۆ بزواندنی هەستەكان دەگەڕا، ئەرستۆ ئەم بیركردنەوەیەی لە ئەپستراكتەوە گواستەوە بۆ هونەرە جوانەكان، وەكو جۆرێك جوانی كە لەسرووشتدا هەیە و یەكسان نابن بەیەك، هەروەها لۆژیكی خەیاڵی هونەری لەبەرامبەر ئیدراكی هەستەكی راگرت كە لەرێگەی ئەزموونەوە هاتووە، هەر ئەم دەستاودەست كردنە جوانی گواستەوە بۆ زانست و ئەدەب و گوتار كە ناوی نرا ئیستاتیكا، زۆر بیرمەند لەسەر ئەم تێرمە قسەیان كردووە، هیگڵ پێیوایە كە جوانی لەهەموو شوێنێك هەیەو بەردەوام رووبەڕوویان دەبینەوە، بەو پێیە بێت هونەر ئەوكاتە دەستپێدەكات كە لاسایی كردنەوە كۆتایی پێدێت، هونەری فۆتۆگرافی یان تەلارسازی كە شوێنێكی نیشتەجێبوون باوی نامێنێت، ئەگەر جێدەستی ئینسانی لێ‌ وەربگرینەوە، بەڵام من تێڕوانینەكەی (هێربرد رێد) م لەلا پەسەندە كە لەكتێبی (المعنی الفن)، جوانی وەكو یەكەیەكی پەیوەندییەكان دەبینێ‌ لەنێوان شتەكان، ئەوانەش كە دركیان پێدەكەین لەرووی هەستەوەریەوەیە، ئەوەش كە پەیوەندیی بەسرووشتەوە هەیە، خۆی مانایەكی ئیستاتیكییە، بەڵام ئینسان پایەیەكی هونەری پێدەبەخشێت، بۆ ئەوەیە لەگەڵ خۆڕسكی خۆیدا دایبڕێنێت، لەكوێدا و لەچەند بواردا پراكتیك دەكرێ‌، ئەمەیان فەلسەفەكەیە هونەرمەند یان ئەدیب چۆن كار لەسەر ئەو لایەنەی كردەكە دەكات، من پێموایە هیچ كردەیەكی ئەدەبی و هونەری و جەستەیی و تەنانەت مێژووییش نییە بەبێ‌ ئیستاتیكای كەلێنی تیانەكەوێت، بۆیە ناتوانین بەبێ‌ ئیستاتیكا مانا بۆ هیچ تێكست یان هیچ كردەیەكی هونەری دابنێین. 

پرسیار: ئێستا بواری قسەكردنمان دەگوازینەوە بۆ ئەو پەیوەندییەی، كە لەنێوان چۆنایەتی و چەندایەتی هەیە، ئەم چەمكە لەعەقڵەوە بۆ عەفەویەتی ماناكە دەگوازێتەوە، هەروەها لەسرووشت و خۆڕسكەوە بۆ هونەر و كردە هونەرییەكان، ئایا بەبێ‌ كەرەستەكانی بەردەست، ئێمە چۆن دەتوانین قسە لەسەر ئەو جیاوازییە بكەین؟.

سمكۆ محەمەد: یەكێك لە ماناكانی جوانی بۆچوون نییە لە بارەی ماتریاڵێك، یان كەرەستەكانی نێو سرووشت بەپێی چەندایەتی، بەڵكو ئیستاتیكا خۆی مانای چۆنایەتی شتەكانە، ئەم تێرمە سەر بە ئەپستمێكی فەلسەفییە كە لەبەرهەمی ئەدەبی و هونەری و سرووشتیدا زیاتر دەردەكەوێت، ئەوەی كە مرۆڤ چێژی لێوەردەگرێت، پێی دەڵێن چێژوەرگرتن، هەر وەكو ریمۆن باییر لەكتێبی (تجلی الجمیل) هانز جیۆرج گادامیر پێیوایە ئیستاتیكا سەر بەزانستی چۆنایەتی یە، واتە ئەپستمییە، ئەگەر لە زانستدا چەندایەتی هەبێت، ئەوا بۆ ئیستاتیكا چۆنایەتییە و تایپێكی خودێتیشی پێوە دەردەكەوێت كە رەنگدانەوەی بەسەر خوددا دەبێت، هاوكێشەكە كەمێك قورسە بۆیە پێویستی بە سەلماندنە، ئێمە لەنێوان عەقڵ و سرووستی پشت عەقڵ قسە دەكەین، لێرەوە باسەكە بۆ میتافیزیكا ئاراستە وەردەگرێت، بەومانایەی لەپشت سرووشتەوە قسە لەسەر ئەو شتانە دەكەین كە جوانن، یان جوانیان تێدا دەدۆزینەوە، بەڵام بەعەقڵ نەك بەخۆڕسك، مەبەستەكەش ئەوەیە كە چەندایەتی گواستنەوەی ماتریالە لەجەستەیەكی بێ‌ روحەوە بۆ روحێكی زیندوو. 

بۆ نموونە ئێمە لەبینینی هەر شتێكدا فۆڕمێك دەبینین كە بۆمان ناكرێت بە ماتریاڵ، بەڵام لێرەدا زەمەن حوكم دەكات بۆ رەسەنایەتی، نەك گواستنەوە و دەستكاری كردن و نوێكردنەوەی ماتریالەكە، هەروەك ئەوەی لە بازاڕی ئەنتیك هەیە و بەماتریاڵی جوان ناسراوە و گەشتیارەكان وێنەی لەگەڵ دەگرن، ئێمە دەبێت لەنێوان كردە سرووشتییەكان و پارچە كلاسیكییەكان جیاوازی بكەین، شاخێك كە وێنەی پیاوێكی پیری كوڕی زەمانەی وەرگرتووە، دارێك لە چەشنی ژنێكی سەماكەر خۆی ئاڵاندووە بە دارێكی دیكەوە، بەردێك كە لەشێوەی ماسی یان ئاژەڵێك دێتە بەرچاو، تەدارەكی ژنان لە كل و كلدان و جوانكاریی جل و بەرگ و هتد لە كەلەپورێكی دیاریكراودا هەیە، جیاوازە لەو پارچەیەی كە لەرێگەی كنە و پشكینینەوە دەدۆزرێتەوە و لە پێشانگا، یان مۆزەیەك نمایشی دەكەین، هەموو ئەمانە پێمان دەڵێن ئیستاتیكای دەستكاری كراو كە لەرێگەی عەقڵەوە گواستراوەتەوە بۆ جەستەیەكی ماتریاڵی، ئەمە چەندایەتییە بۆ چۆنایەتی. 

پرسیار: باشە قسەیەك هەیە كە ئیستاتیكا تەنها لەسرووشت و لەهونەردا نییە، بەڵكو لەدەقی ئەدەبیشدا هەیە، چونكە نووسین خەیاڵێكی هونەرییە و پەیوەندییەكی هاڕمۆنی هەیە لەگەڵ جەستەی هونەریدا، كە بەشێكیشە لەئەركی زمان، ئایا زمان ئەو فاكتەرەیە بتوانێ‌ ئیستاتیكا بخوڵقێنێ‌؟. 

سمكۆ محەمەد: لەگەڵ بیستن و خوێندنەوەی هەر تێكستی جوان و جوانییەك لە تێكستدا كە خوێنەری جددی هەستی پێدەكات، پەیوەندیی رەسەنایەتی و موڵكییەت دەبینین لەزمانێكی بێ‌ روحەوە بۆ زمانێكی زیندوو، چونكە ئەدەب یەكێكە لە هۆكارەكانی بەدەستهێنان و دۆزینەوەی جوانیی لەنێو زماندا، ئەو كاتەی كە شیعرەكانی سۆفۆكلیس و مەزموورەكانی داوود پێغەمبەر و تێكستەكانی شكسپیر دەخوێنینەوە ئەو كاتەی رۆمانەكانی دایستۆفسكی و دانتی و هتد. ئەوكاتەی كە (ئاڕنۆڵد توینبی) وەكو ئەفسانە ناسێك دەخوێنینەوە، دەبینین چۆن دەڕوانێتە لاماسۆ و بۆڕاق و كەویاری زەردەشتی و كائینە ئەفسانەییەكانی ژاپۆن و هیندستان و هتد، لەوێوە تێدەگەین كە ئیستاتیكا تەنها لە فۆڕمێكی بێ‌ زمان دا نییە، بەڵكو لە شتە ووردو بچووكەكاندایە وەكو گاستۆن باشلار باسی دەكات، ئەو دەڵێت ئەگەر پرسیارم ئاراستە بكەن بۆ دەستنیشانكردنی سوودە سەرەكییەكانی خانو یان ماڵ، (بێگومان لەلای من ماڵ پارێزەرێكە بۆ زیندەخەونەكانم، ماڵ كەسانی خەیاڵ پڵاو دەپارێزن، بوار بۆ مرۆڤ دەكاتەوە بە هێمنی و بەبێ‌ ترس بخەوێت، رووداوێكی بچووك لە كاتی منداڵی و لەجیهانی هەر منداڵێكدا، رووداوی جیهانیی منداڵەكەیە) بۆ نموونە وەكو ماڵۆچكەی منداڵان كاتێك گەمەی تێداكەن و خۆیانی تێدا حەشاردەدەن و دواتر خۆیانی تێدا دەدۆزنەوە و موڵكییەتی بۆ درووست دەكەن، ئەو تۆپ و جل و بەرگە وەرزشییەی كە منداڵی هەژار لەزەمەنی خۆیدا ناتوانن بەدەستی بهێنین و گەمەی پێبكەین و خەونەكانیان پێتەدی، ئەو مەلەوانگانەی كە بەخەیاڵ وێنا دەكرێت و لەبری ئەوە پاشماوەی ئاوی زستان بەكارهاتووە، هەموو ئەمانە یادەوەریەكی جوانن و لەزماندا وێنا دەكرێتەوە، من بۆ خۆم نموونەی منداڵانی كەركوك و بەكارهێنانی رووباری ئاوی خاسەی كەركوكم هەیە، كە بەنیسبەت منداڵانی هەشتاكانی سەدەی رابردوو بەبیر خۆمی دەهێنمەوە بۆ نووسن یان بۆ نۆستالیژیا و یادەوەرییەكی مەزنی منداڵی، دوای ئەوەش راوی ریشۆڵە و مەلەوانی كاتی پشووی قوتابخانە و شەڕی گەڕەك و هتد، یان ئەو گۆشە نادیارانەی ژیانی ماڵی بچووك و بەرتەسك بەتایبەتی ماڵی كوردی كە هیچ ئازادییەكی تاكی تێدا نەبووە بەدرێژایی ژیانیان، هەموو ئەمانە تێكستن بەڵام نووسینەوەیان دەوێت، رۆلان بارت لە كتێبی چێژی دەق، باسی ئەو ستایلە نووسینە دەكات، هەمان ئەو فەزایەیە بەڵام وەڵامێكی ئەپستیمی دەداتەوە، چونكە هیچ دەقێكی جوان نییە بەبێ‌ ئەوەی مەعریفەی لەپشتەوە بێت. 

ئیستاتیكا ئەو بینینەیە كە لەرێگەیەكی زانستییەوە تەماشای شتەكان و بوونەوەرەكان دەكات و وێنایان دەكاتەوە بەستایلێكی هونەری كە وەرگر سەرەتاكەی ناناسێتەوە، چونكە لە واقیعدا ئەو ماتریاڵە یان ئەو دیاردەیە شتێكی دیكەبووە، ئەم بینیینە لەژێر كاریگەری ئەو وتە و توانایە بەرهەمدێت كە لەبەردەستدایە، بابەتی جوانیش بۆ ئینسان تەنها ئەوە نییە كە دەتوانێ‌ لەنێوان هێزەكاندا باڵانس بكات كە هەردووكیان دەركەوتەی جەستەن، بەڵكو راهێنانی بەردەوامی جەستەیە لەژێر كاریگەری خەیاڵ بۆ شتەكان و دەوروپشت و پێدراوەكانی ژیان، بەتایبەتی ئەو جیاوازییەی لەنێوان نێر و مێ‌ دا هەیە، كە دواجار لەرێگەی خەیاڵەوە بۆ ئەو بابەتانە دەبێتە هۆكار بۆ هەڵچوونی دەروونی، لە كاتێكدا خەیاڵ خۆی بەشێكە لە رەنگدانەوەی هەڵچوونی دەروونی، بەتایبەتی ئەوەی كە لەژێر كاریگەری بیركردنەوەدایە، ئەو فكرەیەی كە بەرهەمی مومارەسەی واقیعی ژیانی ئینسانە، سابا ئەو فكرە فانتازی بێت، یان بریتی بێت لە سرووشتی ئینسان، وەكو بەشێك لە ئەخلاق و ئەزموون كە لەرابردوودا ئینسان كردوویەتی بە نەریت و بەردەوامیشە لەو نەریتە و لەرێگەیەوە هەم جوانی كردووە بە بەهانە و ئەرگومێنت،

پرسیار: بۆچوونێكی سەلمێنراو هەیە كە تێگەیشتنی (مارسیل برۆستە) و هەستاوە بە پەیوەندیی نێوان ئەدەب و هونەری وێنەگرتن لە لایەك و ئەدەب و مۆزیكیش لەلایەكی تر، ئەو پێیوایە كە تێڕوانینی هونەری تێڕوانینی شۆڕشگێڕانەیە و تەنها لەلای بەشێكی كەم لە داهێنەرانی سەدەی بیست دۆزراوەتەوە، ئەمە وەكو نمونەیەك، هەر لەمڕوانگەیەوە مەبەستمە بپرسم ئایا تێڕوانینەكان بۆ دۆخە كۆمەڵایەتیەكە چۆن دەبینی، ئایا ئیستاتیكا كاریگەری بەبارتەقای شۆڕش هەبووە؟

سمكۆ محەمەد: راستە چەند تیۆریەكی جیاواز هەیە لەسەر ئیستاتیكا، لەوانەش تیۆری هیگڵ و كانت و كرۆچە و باشلار و هتد، بەڵام ئەوەی مارسیل پرۆست ئیستاتیكای وەكو شۆڕش تەماشا كردووە، ئەو پێیوایە شۆڕشی جوان و ناشیرن وەكو نیگەتیڤ و پۆزەتیڤ وایە، یەكێك لەو تێڕوانینانەكانی ئەوەیە كە بڕوای بە نموونەی پەیوەندیی جوانی و هونەری جوانیبینییە، هەروەها ئاسانكاری بۆ ئەو پێشكەوتنە كردووە لە نێوان هونەر و ئەدەب و فۆتۆگراف هەیە لەلایەك، لەنێوان ئەدەب و مۆزیك لەلایەكی ترەوە، ئەم تێڕوانینە شۆڕشگێڕانەیە، جگە لە داهێنەرانی سەدەی بیست بەولاوە، پێشتر هەستی پێنەكرابوو، بۆیە لێرەدا سەربەخۆیی هونەر دەبینین و ئەو یەكێتیە دەبینین كە لەنێوان هونەری شێوەكاری و گوتار و نووسیندا هەیە، ئەو شتانەش كە جوانیان تیدایە و هێشتا ئاشكرا نەكراوە، وردەكاری و تێگەی تێڕامانە فكرییەكانە كە لەسرووشتەوە بووە بە سەنعەت هەر وەك ئەوەی لە خەیاڵی شیعریدا هەیە كە زۆر جار وەزیفەی شۆڕش دەبینێ‌. 

هەر لەم سۆنگەیەوە كە باسی شۆڕشگێڕیم كرد، من پێموایە كاریگەری ئیدیۆلۆژیا هەیە بەسەر ئیستاتیكاوە كە كەمتر لە مەسەلەی هونەردا باسكراوە، هەڵویستی هونەر كە هونەرێكی چینایەتییە یان هوڵوێستێكە لە ململانێی بازنەیی لەم چەرخەدا، كە لەنێوان چینی حاكم لە هێزی بەرهەمهێنان و چینە ناڕازییەكان لەلایەك هەیە، هەروەها دیاردەی كۆمەڵگە لە نێوەخنی كۆمەڵگا كە رەنگدانەوەی خودی كاری هونەرییە. لە راستیدا ئەمە بەشێكی مەسەلەی ئەخلاقی هونەرییە جا لە رووی شۆڕشی پرۆلیتاریاوە بێت، یان ئەو مێژووە بێت كە بەهای رەخنە لە حوكمڕانی، گوتارێكی ئیستاتیكییە. 

ئەم تێگەیشتنەی پرۆست لەوێوە سەرچاوەی گرتووە كە هونەرمەند و بیرمەند و داهێنەرانی رابردوو بە چاوێكی تەواو شۆڕشەوە تەماشای نوێخوازی و رووبەڕوبونەوەی ئیشكالیاتە كۆمەڵایەتییەكانیشیان دەكرد، نموونەی رەوتی سوریالی و دادائیزم و بزووتنەوەی رێنسانس تادەگاتە تێزەكەی هێربرت ماركیۆز و شۆڕشی 1968 خوێندكاران و شۆڕشی رۆشنبیری سەر شەقامی سارتەر بۆ پاڵپشتیكردنی شۆڕشی كرێكاران كە لەتێزەكەی ماركسەوە هاتووە، بەشێك لەو داهێنانەی كە لە سەدەكانی پێشوو بینیمان، هەموو ئەوانە شۆڕش بوون بەسەر تێڕوانینی كلاسیكی و سەپاندنی شێوازی ژیان بەبێ‌ جوانی، بۆیە لە زۆر شوێنیشدا ئەم بابەتە داهێنەری لەسەر تیرۆر كراوە كە نموونەی گالیلۆ و كۆپەرنیكۆس بوون، چونكە كاری بلیمەتی و داهێنەر، كاری تێپەڕاندنی گرێ‌ و گۆڵ و كێشەكانی سەدەی رابردوو بووە، لەكاتێكدا بینەر و چاودێكەری هونەر لەكاتی خۆیدا بڕوای بە شێوەی داهێنانی نوێ‌ نەبوو، تەنها ئەو كاتە نەبێت كە سەردەمێك و زەمەنێك بەسەر كارەكەدا تێدەپەڕی و نوستالیژیایەك بۆ ئازادی كاركردن لەبەرچاو گیرا، بەشێك لە چەمكی داهێنانیش شێوەیەكە لە نۆستالیژیای كار كە لەنێو شۆڕشی كۆمەڵایەتیدا هەستی پێدەكرێت، لەكاتێكدا هەر ئەو نوستالیژیایە بۆ ئازادی كار دواجار دەبێتە مایەی مەترسی بۆ سەر ژیانی داهێنەر و جوانناس، چێژی كاریش هەروەك ئەوەیە كە لە فۆڕمە مێژووییەكەیدا دیارە، لەكاتێكدا لەنێو جەوهەری كاردا كە لەڕووی مێژووییەوە سەپاندنی زۆرەملێ‌ یی بوو لەلایەن ستەمكارەكانەوە، گەڕان بەدوای ئازادیدا چێژی كار پێچەوانەوەی ئازادی كارە، ماركس لەمبارەیەوە چێژی كاری لە ناوەڕۆكی ئیستاتیكی دوورخستۆتەوە، لێرەدا پشت بە هەلومەرجی خودی و بابەتی دەبەسترێت، چونكە كرێكار لێرەدا بۆ خۆشی خۆی و بۆ بەدەستهێنانی ئیستاتیكا لە بەرهەمهێناندا كار ناكات، بەڵكو جگەلەوەی كارێك بۆ نەمری خۆی دەكات، كارێكی ناحەزیشی بەسەردا دەسەپێنرێت و لەنێو كاڵادا دەبێتە كاڵای بازاڕی سیاسەتی سەرمایەداری، خۆ زۆربەی پەیكەر و دیواربەند و دیزاینی تەلاری ئیمبراتۆر و دەسەڵاتدارە ستەمكارەكان، بەشێك بوون لەو كارە ئیستاتیكییانەی سەپێنرابوون بەسەر هونەرمەنددا. بەشێك لەو فۆتۆیانەی كە لەسەدەی رابردوو لەگۆڤار و رۆژنامەكان بڵاودەبوونەوە، فۆتۆشۆ بوون بەستایلی كلاسیكی، دواتر دەركەوت كە وێنە رەسەنەكە ئەوە نییە، بۆ نموونە من ئەلبومێكی گەورەی وێنەكانی ستالینم بینی كە وێنە رەسەنەكە ترۆتسكی تیابووە، یان دەستكەوتەكە هی ئەو بووە، بەڵام لەمیدیاكاندا دەستكاری كرابوو بۆ ستالین، ئەمە كاری هونەری سەپێنراوە كە كاریگەری نیگەتیڤی هەیە لەسەر دۆخی كۆمەڵایەتی و رەنگە شۆڕش دوابخات بۆ كاتێكی نادیار. 

بابەتی ئەوەش كە مۆزیك بەشێكی گرینگی ئیستاتیكایە، دەبینین سیمفۆنیای سێهەمی (ئۆریكا) ی بتهۆڤن كە ماڕشێكی جەنائیزی یە، ئەمەش مانای ئەوەیە كە بتهۆڤن خۆی جەنازەی ئەو پاڵەوانانە هەڵدەگرێتەوە كە لەجەنگدا گیانیان لەدەستداوە و لەبەردەم جەماوەردا دایاندەنێت، بۆیە جیاوازی لەنێوان مۆزیك و هونەرەكانی دیكە لێرەوە دەردەكەوێت، بەوپێیەی كە مۆزیك هەندێكجار چارەسەری كێشەی هونەری گەورەی كردووە، یان چارەسەری حاڵەتی سایكۆلۆژیشی كردووە، هەروەك چۆن لە هونەری شێوەكاریشدا پەیكەر یان تابلۆیەك مانایەكی تایبەتمان پێدەدات، بۆ نموونە تابلۆی جۆرنیكای پیكاسۆ، یان كاتژمێرە تواوەكەی سلڤادۆر دالی، یان گوڵەبەرۆژەكەی ڤان كوخ و هتد، لە نێو كوردەواریدا هونەری تەپڵ و دەهۆڵ و زوڕنا وەكو هۆكارێك بۆ بەختەوەركردنی چەند چركەساتێكی كۆمەڵگە لە نەهامەتییەكانی رابردوو، یان زەماوەندی كۆمەڵایەتی بە تەپڵ و گۆرانی ئاسایی، بەتایبەتی لە بووك گواستنەوە و شێوەكانی تری خۆشبەختی سووننەتی كولتوورە كلاسیكییەكان، وەكو ئەو هەستە هونەرییە وایە كە ئافریقیەكان وەختێك مۆزیكی جاز بەكاردێنن بە هەموو تواناكانیانەوە چێژی لێدەبینین، ئەم هونەرە لەلای ئەوان مانای تایبەتی خۆی هەیە، كە شێوەیەكە لە بەرانگاری كردن لە دژی ئەوانی تر كە دژی هەستە هونەرییەكانی ئەوانن، رەنگە لەلای كوردیش هەمان مانای هەبێت، هەروەك چۆن لەلای لوڕ و كرمانشانی و ماچۆ و شێوەزارە كوردییەكان كە هەمیشە ژێر دەستەی نەتەوە و مەزهەبە دەسەڵاتدارەكان بووە، وەختێك مردوویان لێ دەمرێت، ئەوان لەبەرمبەردا بە شایی و بە هەڵهەڵە و پێكەنین و گۆڕانی تایبەت، لەبری تازیە و ناخوشی ئاهەنگ دەگێڕن.

جوانی و كردەی جوان، بریتییە لەو ئەزموونەی كە لەڕێگەی خەیاڵ و رەهەندەكانی دیكەی ناكۆكییە هەستیارییەكانەوە خۆی دەنوێنێ‌، رەهەندێك كە بەرهەست و دیالیكتیكی و دەرەنجامی لێكسووییە واتە (لێكخشاندن) ی دوو جەستەی جودایە لەیەكتر، ئەمە رەهەندێكی دیكەی بینیینە و ئەوانی دیكەش موفرەدە پێویستییەكانی سێكس و كردەوە ئەخلاقییەكانە لەكایەی كۆمەڵایەتیدا، ئەم بابەتە خەیاڵمان دەبات بۆ مایەی فراوانی بینیین بۆ نۆستالیژیا كە بەشەرییەت خدووی پێوەگرتووە و بەو خودووەش دەژی، زۆر كارێكتەری ناودار لەدونیادا تەواوی شتەكان بەو كایەیەوە دەبەستنەوە كە خۆیان كاریگەر و شارەزان، بۆ نموونە فیساگۆرس ئەگەرچی هەموو شتێكی لە تێگەیشتنی بۆ دونیا لە ئەندازەییەوە دەبینی، بەڵام بۆ ئیستاتیكا پێوەرێكی فۆتۆیی داناوە، هەروەك ئەو ئەندازەیەی بۆ كەرەستەی ماڵ و چێشتخانە دانراوە، بەڵام خەیاڵ لە كونجێكی ماڵدا كەمتر مەودای هەیە بەقەد ئەوەی لە زانست هەیەتی. 

پرسیار: ئەزموونكردنی كار لەرەوتی پەرەسەندندا، یەكێكە لە هۆكارەكانی پێشكەوتن و رەنگدانەوەی بەسەر عەقڵ و گۆڕینی هەستەكانی مرۆڤ بۆ چێژی ژیان، ئەم ئەزمونی كاركردنە تا چەند فاكتەری نزیكبوونەوەیە لە هونەری كار، بەو پێیەی مێژوو سەلماندویەتی بەرهەمی كار دیالیكتیكی سروشت و خەسڵەت و تێگەیشتنی مرۆڤە بۆ شتەكانی دەورووبەر؟ 

سمكۆ محەمەد: ئارەزووكردن بۆ ژیانێكی باشتر و لەبارتر و خۆشتر، ئارەزووكردنە لە بەردەوامیدان بە كار و خۆ ئەزموونكردن لەنێو كەرەستە خاوەكانی سرووشت، بۆ نموونە دۆزینەوە و موتوربەكردنی میوە و رەگەزی ماڵات كە سەرنجی مرۆڤ بەلای ژیانی شایستەدا دەگۆڕێت، ئەو چێژەیە كە زەمینە بۆ گۆڕینی ململانێ لەنێوان ئینسان و ئینسان بە بیانووی رەگەز و نەتەوە و رەنگی پێست، دەگۆڕێت بۆ ململانێ لەنێوان مرۆڤ و سرووشت كە عەقڵ رێنوێنی كردووە، ئەویش لە رێگەی كاری ئازاد و ئازادی كارەوەیە.

بەبڕوای تۆماس هۆبز خەیاڵ گرێدراوی كۆنتڕۆڵی حوكمێكی عەقڵییە، بینینیش قودرەتێكە هاوكاری نووسین دەكات كە بیركردنەوە ئیعتیباری نوێ‌ و قەناعەت پێكەر بەرهەمدێنێ‌، بەڵام ئەمە خۆی لە خۆیدا قودرەتی عەقڵی نییە بەمانا گشتاندنەكەی، هەروەك ئەوەی شیعر وەكو دەقێكی سەربەخۆ، ستایلی نووسینەوەی ئیدیۆمە بەزمانێكی ناڕاستەوخۆتر لە زمانی قسەكردنی رۆژانە، چونكە خەیاڵ بە یادەوەرییەوە گرێدراوە، ئەمەش هەدەفی ئەدەبیاتە لەنووسینەوەی خود بەمەبەستی بە ئیستاتیكا كردنی قسە.

دیسان دێمەوە سەر سرووشت، ئەوەی كە لەپەیوەند بە سرووشتەوە هەیە بەرامبەر بە جوانی و هونەر، وەكو دۆزینەوەی حاڵەتی دووهەمی جوانی لە سرووشتدا، جۆرێكی تری شۆڕشی دیارە بەسەر نادیاردا، لەمبارەیەوە (بندیتۆ كرۆچە) كە خاوەنی تیۆری مۆدێرنی ئیستاتیكی یە و لەژێر كاریگەری هیگڵ بووە، جگە لەمەش بە زەعیمی سیاسی لیبرالی ناسراوە، بەڵام لەرووی مەعریفییەوە بۆ ئیستاتیكا، ئەو رەخنەی لەوەش گرتووە كە مەعریفە وەكو حدس تاك لە وێنەیەكی هەستەكیدایە، بەدەلیلی عەقلانی دووری دەخاتەوە، لەبری ئەوەش تاك دەخاتە ژێر كاریگەری كۆمەڵگەوە، لەرووی ئەخلاقیشەوە بڕوای بەوە هەبوو كە مەسەلە كۆمەڵایەتییە سرووشتیە چینایەتییەكان بشارێتەوە، چونكە لە پشت میتافیزیكاوە ئایدیایەك هەیە كە رەنگە ئیستاتیكا بزربكات و فۆڕمێكی لێڵ و نادیاری پێبدات، بەڵام هونەر خۆی ئامانجێكی ئیتساتیكی پێشكەش دەكات، ئەو لەوێدا هونەر و جوانی وەكو سامانی خەیاڵ دەبینێ‌، لەشوێنێكی دیكەدا بڕوای وایە كە ئینسان تەنها بەدەستی جوانی وێنا ناكاتەوە كە مەبەست لە كردەیە، بەڵكو بەخەیاڵ وێنای دەكاتەوە، لەحاڵێكدا كە ئینسان بەڕاستەوخۆ لەگەڵ شتەكانی دەوروبەری خۆیدا ناژی، بەڵكو بەناڕاستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ سیمبولەكاندا دەكات، بۆ نموونە ئەفسانە و ئایین و زمان وەكو تۆڕێك لەدەوری ئینسان دەئاڵێن و بەناچار دەبێت بە كارپێكەری ئەو شتانەی ویستەكان و غەریزەكان دیاری دەكەن، بۆ ئەمەش هەر ئەوە شتەكان و كائینە ترسناك و شەڕانگێزەكان و دڕەندەكان نیین دەبنە مایەی ترس بۆ ئینسان، بەڵكو ئەو فكر و بۆچوونانەی ئینسانن لەبارەی شتەكانەوە ترس بەرهەمدێنن، بۆیە ئینسان توانای بەسەر سیمبولەكاندا شكاوە و خۆی كردووە بە سەنتەری عەقڵ، چونكە عەقڵی بەكارهێناوە و خۆی جیاكردۆتەوە لە سرووشت، بیرمەندێكی ئامریكی هەیە بەناوی (ستیفان كۆبرن) پێیوایە ئیستاتیكا گەڕانە بەدوای یاساكانی چێژوەرگرتن لە جوانی، ئەو بابەتانەی كە پەیوەستن بە شتەكانەوە جوانن، ئەوانی دیكە ئیستاتیكی نیین تەنها خۆشمان دەوێن وەكو هۆكارێك بۆ دۆزینەوەی جوانی لە شتەكانی تردا كە رەنگە خۆشویستنەكە كاتی بێت و لەشوێنێكدا بووەستێت، وەكو خۆشویستن بۆ پەیكەری خوداكانی سەر زەوی، سیمبولی نێو ئەفسانەكان كە ئینسان لەسەر شێوەی خۆی بەرهەمیهێناون، ئەوان دیكەش كە چێژی تایبەت دەبەخشن. 

پرسیار: وەك دەبینین زۆر لە دەقە ئەدەبیەكان جۆرێك لە جوانی بەرجەستە دەبێت، نموونەی بەرگریكردن لە چینێك یان سەرخستنی كارێكتەرێك لە كێڵگەوە بۆ مەزنایەتی، لەبەرامبەردا جوانییەك لە دەرەوەی ئیرادەی ئینسان، روئیای ئێوە بۆ ئەو دوو رەهەندە چیە، ئایا جوانیناسی ناچێتە قاڵبی كێشە فكرییەكانەوە؟ چونكە چارەسەری ئەم بابەتە تەنها لە چاودا كۆناكرێتەوە و یەكلایی نابێتەوە؟.

سمكۆ محەمەد: دەبێ‌ ئێمە ئەو جوانییە بدۆزێنەوە كە چۆن بارگاوی بووە بە عەقڵەوە كە لەپرسیاری پێشتووتر وڵامم پێدایەوە، نەك جوانییەك لەفۆڕمدا لەدەرەوەی عەقڵ، ئەمانوئێل كانت لەچەند هەڵقەیەكدا و بەچەند شێوەیەك چارەسەری كێشەی جوانی كردووە كە لەچوارچێوەی عەقڵی ئینسانیدا بووە، بەتایبەتی لە كتێبی (رەخنە لەعەقڵی پەتی)، رەخنەی میتۆدی بەكارهێناوە و دواتریش رەخنە لە عەقلی پراكتیكی دەگرێت، ئەو وەكو فەیلەسوفێكی مۆدێرن كە بڕوای بە ئەزموونگەری خود هەبووە، لە كتێبە بەناوبانگەكەیدا لەژێر عێنوانی (نقد ملكە الحكم) ئەوەندەی باسی حوكمی دەركراوی جوانی لە خودی سرووشتیدا یان لەسەر كاری هونەری كردووە و بەئەخلاقەوە گرێیداوە كە لەلای ئەو وشەی ئەخلاقی جوانی یە kalon، ئەوەندە باسی هەقیقەتی نەكردووە كە بەشێكە لەفەلسەفە، (كانت) حوكمی بەسەر دوو بەشدا كردووە و لەرێگەی پێناسەكردنییەوە دابەشیكردووە، لەوێشەوە باس لە لێكۆڵینەوەی گشتی و حوكمی تێڕامانی كردووە، ئەوەندە باسی هەر ئەو حوكمەشە بۆ جوانی هەیەتی كە گرێدراوی خود و بابەتە، چونكە هیچ بابەتێك نییە پەیوەندیی بە خودەوە نەبێت مەگەر خودێك هەڵگری ئەو ئەخلاق و خەیاڵ و چێژەوە نەبێت كە بابەت خوڵقاندوویەتی، رەنگە چێژوەرگرتن لە جوانی بەشێك بێت لە نامۆبوون كە تا ئیسَتا ئێمە لە ژێر كاریگەری فەلسەفەی ئەخلاقی جوانیداین.

ماركس لە كتێبی سەرمایەدا و لەبەشی یەكەم باس لەوە دەكات كە كاری جوانترین تەلارساز لە كاری كارامەترین بوونەوەر كە هەنگەكان كەنوو دروستدەكەن بۆ خۆ بەرهەمهێنانەوە، كاری تەلارسازەكە لە تەونی جانجاڵۆكە جواترە، چونكە تەلارسازێك بەر لەوەی دەست بەكارەكە بكات، بیر لەوە دەكاتە چۆن فۆڕمێك بە تەلارەكە بدات، بەڵام ئەمە دواجار بەرهەمی دەستی كرێكارە بەر لەوەی بەرهەمی تەلارسازەكە بێت، ئەم تێگەیشتنە لەنێوان هەنگ و جانجاڵۆكە وەكو كائیناتی بەشەری سرووشتی و كاری تەلارساز وەكو دیزاین كاری شار و دەوڵەت و رازاندنەوەی سیستم، لەجوانیناسییەوە سەرچاوەی گرتووە كە دواجار خەیاڵ بەرهەمی دەهێنێت، كێشەی هەرە گەورەی فەلسەفەی ئیستاتیكا ئایدیای نەگۆڕە كە مەبەست لە ئایینە.

دەبێ‌ لەوێوە دەستپێبكەین كە جوانی ئاكتێكی سروشتییە، ئەو ئاكتەی ئەگەر چاوێكی هۆشیاری لە پشتەوە نەبێت ناتوانرێت ببینرێت، واتە جوانی ناپێورێت، چونكە ئەزموونێك لە رێگەی چەمكەوە دەركی پێناكرێت و پێناسە ناكرێت، بۆیە خۆپاراستن لە لە چەمكسازی واتە ئەخلاقێك كە عەقڵ مەبەستێتی هاندەری بینین بێت بۆ چاو، ئەمە بەشێكە لە تێڕوانینی چاوی هۆشیار بۆ سرووشت و كەرەستەكانی داهێنان. 

لێرەدا مەودایەكی كاتی هەیە كە پێی دەگوترێت (بدیعی) واتە كاری داهێنەرانە، ئەم تێگەیە لەلای هەندێك بە تێڕوانینی شەیتانی ناودەبرێت، چونكە خزانی شتی بچووك واتە دونیای شتە بچووكەكان بۆ نێو دەقێكی گەورە و باڵا، واتە (الادب الرفیع) وەكو عەلی ئەلوەردی كۆمەڵناسی عێڕاقی دەڵێ‌ (هەموو دەقێكی باڵا زیاتر لە تێڕامانێكی گەرەكە وەكو ئەوەی ئەدەبی یۆنانی و جاهیلی و ئەفسانەی كۆمەڵگەكانی وەكو هیند وچین و ئیتاڵیا و میسر و ئێران و هەموو دەوڵەتە رەسەنەكان، رەنگە هەر ئەمەش بێت كە زیاتر لە ئەفسانەیەك لە دونیای ئەو كۆمەڵگە رەسەنانە هەیە). 

گەمەی زمان بەتەواوەتی بەشێكی گەورە لەپانتایی ئیستاتیكا داگیردەكات، كەچی سەیر لەوەدایە كە بەپێچەوانەی ئەو بۆچوونانەی سەرەوە، (فینگشتاین) فەیلەسوفێكی ناسراوی ئەم بوارەیە، پێیوایە زمان پێناسەیەكی گشتی نییە و لێكیش جیانەكراوەتەوە، ئەو دەڵێ‌ (گەمەی زمان وەكو گەمەی كەرەستە پێویستەكانی ژیان وایە، خودی گەمە لێرەدا نموونەیەكی باشە بۆ بەكارهێنانی جیاجیاكانی وشەیەك، بۆ نموونە باسەكەش وەكو شەتڕەنج و زارو مار گەمەیە، بەڵام ئێمە دەتوانین قسە لەبارەی گەمەیەكی سۆسیۆلۆژیا، یان پڕۆژەیەكی كۆمەڵناسی بكەین، یان بڵێین خەڵك دەتوانن فریوم بدەن، یان بەپێچەوانەوە). 

ئامانجی جوانیناسی هەمان ئەو تەباییەی هەیە بەڵام هارمۆنیای تێكستەكە ئەگەر سرووشت بێت یان كارێكی هونەری، مەبەستە جیاوازەكە دیاری دەكات، سڕینەوەی ناكۆكی نێوان ئەو دوو پانتاییەی كە ژیانی تاك و جهانبینی تاك دەگۆڕێت، لەلایەك ئەو ئازادییە دەپارێزێت كە دوور كەوتنەوەیە لە تێڕوانینی گشت، لەلایەكی دیكەوە بەرهەمی هونەری لەدەستی كۆمەڵگە و رواڵەتە ئەخلاقییەكان دەپارێزێ‌ و نایكات بە موڵكی تایبەتی، ئەم هەقیقەتە بۆ پاراستنی جوانی هاوئاهەنگی یەكێتییەكی ماناداری هەیە بۆ هەردوو ئایدیاكە كە دژی چەواشەكردنی جوانی راستەقینەن لە تێكستی دەستكرد و سرووشتگەرایی لەلای هونەر. بۆیە ئەو گەشەیەی كە سەرمایەداری لەرووی ئابورییەوە بە خۆیەوە بینیویەتی و هەموو فۆڕمە جوانەكانی لە جەوهەرێكی بۆشدا كۆكردۆتەوە و دایپۆشیوە، ئەمە پانتاییەكی خەیاڵییە لە پێناو كوشتنی ئەو واقیعەی كە جوانی بەرهەمدێنێ‌ لە نێو دیاردە ناشیرینەكاندا، لێرەدا سەربەخۆیی لە ئایدیادا بۆ تێڕوانینی واقیعیانەی جوانی هەستی پێدەكرێت و دەزانین جوانی چییە و مانای چییە، لەحاڵێكدا رەنگە ئەم چەمكە زیاتر لە مانایەكی هەبێت. 

پرسیار: كاتێ هونەر دەبێتە شێوەیەك لەهەڵچوونی بێداری و راگرتنی باڵانسی نێوان فۆڕم و جەوهەر و یەكخستنیان لە كارێكی دانسقەدا، لێرەدا رۆڵی زانستی جوانی بە چ ئاڕاستەیەك شرۆڤەی ئەو كارە هونەرییە دەكات بەپێی پێوانەیی سەردەم، دیارە بۆ هەر سەردەمێكیش پێوانەی تایبەت هەیە، لەكاتێكدا جوانی رێژەگەراییە و رەها نییە؟

سمكۆ محەمەد: هەموو شتێك راگرتنی باڵانسی گەرەك بێت، ئیستاتیكا بەهەموو جیاوازییەكانیەوە كە فرەییە لە پێناسە ئەمەی ناوێ‌، بۆ نموونە ئاو پێویستییەكی ژیانە و موفرەدە و زادەی جوانی سرووشتە، كەچی لەدەریادا دەیان هەزار ئینسانی خنكاندووە، كەوتنە خوارەوەی ئاو لە ئاسمانەوە یان لە پانتاییەكی دیارەوە، واتە كارێكی ناوازەی دەرەوەی ئیرادەی ئینسانە، ئەگەر مەبەست لە كاری سرووشتی بێت، بەڵام بەپێچەوانەوە پیسكردن و دەستكاریكردنی سرووشت كە كردەی ئینسانە، وەكو ئەو تێگەیشتنەی دەقی (فاوست) ی گۆتەی ئاڵمانی لێدێت كە دەبێتە كاری شەیتان و شتەكان و موفرەدەكان پیس دەكەن، لێرەدا شەیتان بەمانای بۆچوونی ئیسلامگەرایی نییە، بەڵكو ئەو شەیتانەی كە مانای دژە فەزیلەتە بۆ كردەوەی ئینسانە كە زۆر جار لەنێو شتە بچووكەكاندا زیاتر دەردەكەوێت، واتە لەنێو هەموو شتە جوانەكان شتێكی خراپ و ناشیرین زەق دەبێتەوە، بۆیە بەو پێیەی كە فۆڕم وتەزایەكە كلیلی سەرەكی جوانیناسییە و لەوێوە دوالیزمەكەی خێر و شەڕ جودا دەكاتەوە لەرووی ماناوە، هونەرناسی لێرەدا دەردەكەوێ‌ كە ئایا وەكو یاسا وەزعی یە؟ یان سرووشتی؟، دەستكردی خودایە یان ئینسان كە پێی دەگوترێت داهێنان، یەكێكیان لەدەرەوەی ویست كردەی ئینسانە و ئەویتر ویستی غەریزی ئینسانە كە ئەمە موناقەشەیەكی ترە، بۆیە فیگەرێكی داهێنەرانەیە و بەكاری سرووشتی وەكو ماتریالیستی و بە كاری خودایی وەكو میتافیزیكی ناودەبرێت، هەروەك ئەوەی كە مایكڵ ئەنجیلۆ و بیكاسۆ و داڤینشی و رامبرانت و تێكستی ئەفسانەی یۆنانی و رۆمانی و سۆمەری و میسری و هیندی و چینی و تا دەگاتە رۆژهەڵات كە بریتیین لە هەردوو هونەری تەلارسازی سامەڕرا و بابل و هتد. لە حاڵێكدا ئەمە جوانییەكی هەمەگیرە كە خودێكی تایبەتیان لە پشتەوەیە. هەروەك چۆن لە پشت دوا شێو خواردنی عیسا كە لیوناردۆ داڤینشی كردوویەتی و دەیەها تێڕامانی بۆ كراوە و فرۆید سایكۆلۆژیایانە قسەی لەسەر كردووە، كەسێكی حەتمییەتی مێژوویی و تێكست و چیها قسەی هونەری لە پشتەوەیە كە تائێستاش موناقەشەی لەبارەوە دەكرێت كە پێدەگوترێت جوانیناسی رەنج. واتە كەسێك رەنجی داوە بۆیە جوانی دۆزیوەتەوە لەدەرەوەی سرووشت، ئەمەیە جیاوازی نێوان رەها و رێژەگەرایی جوانی. 

ئەو هاوكێشەیەی كە لەنێوان موزیك و دەنگی سرووشتدا هەیە لە خوڕڕەی ئاو و دەنگی باڵندەكان و هتد، لە شوێنێكدا عەفەوییەتی پێوەدیارە، بەڵام كە ئەكادیمیا و نۆتە و بەرهەمی زانستی موزیكی تێكەڵ دەبێت، جوانییەكەی بە بارتەقای پێشووتری نامێنێت، چونكە بە ناڕاستەوخۆ سانسۆڕی تێدەكەوێت، من لەدژی ئەو سانسۆڕە قسەم هەیە، چونكە هونەر وەكو رەنگدانەوەی كردەی سرووشت وایە، وەختێك سانسۆر كرا، ئیدی لە بەهای داهێنانە نادیارەكەی كەمدەبێتەوە، هەروەها بۆ بیسەر و بینەریش چێژی نامێنێت، گەڕانەوە بۆ نۆستالیژیای زەمەنی هونەری دەستكرد و خۆڕسك بۆ بەردەوامی ژیان بەتایەبتی لە ژیانی كوردەواریدا، بۆ نموونە لاوانەوەی ژنێك و داكێك بۆ منداڵ و مێردەكەی یان ئازیزەكەی كە لەدەستی داوە، یان گەڕانەوە بۆ ژیان خاكێتی لە گوندنشیندا هەمان مەبەستی پێشووترمە لە بارەی لاسایكردنەوەی زەمەنی بەسەرچوو لەبارەی هونەری خۆڕسكەوە، یان دروستكردنی قالی و بەڕە و جاجم بۆ خەوتن و خۆ گەرمكردنەوە كە كاری دەستی بووە بەتایبەتی لەلای ژنان، نوستالیژیای هونەری كوردییە. 

هەروەها دەبێ‌ ئەوەش بگوترێت كە رێژەگەراییی بۆ هەموو دیاردەیەك كە پەیوەندیی بە هیومانیزمی عەقلییەوە هەیە راستە، چونكە دەركەوتووە رەهاگەرایی دەرەنجامی بیری رەهایە كە سنوور بۆ عەقڵ و ژیان بەگشتی دادەنێت، ئێمە ئەمڕۆ لەبەردەم ژیانێكی نۆێین ئەویش ستایلێكی دیكەی تاكگەراییە، ئەو پارادۆكسەی كە ئینساگەلێك خۆی دوور خستۆتەوە لەسرووشت ئەوانەش كە خۆیان بە بەرهەمی سرووشت دەزانن و پراگماتیكی لە جوانی تێدەگەن، واتە سوودگەراكان خاوەن ئەم تێگەیشتنەن، ئەوەی كە ئەفسانە بۆمانی دەگێڕێتەوە و ئینسان بریتییە لە كائینێكی دیكەی دوور لەم نموونەیەی ئێستا هەیە، هەروەها ئەو چێژوەرگرتنەی ئینسانی ئێستا لەگەل رابردوو لە مەرجی ئەوەدایە كە چۆن بتوانین ئەو دوو جۆرە ئینسانە لەیەكتر جودا بكەینەوە، ئینسانی ئێستا كە رۆبۆتێكی بەكاربەرە و ئەوەی دوێنی ئینسانی راستەقینەی تێكەڵ بەسرووشت بووە. كەوابوو رێژەگەراییەكەش جێگەی گومانە ئەگەر بەراوردی بكەین بە تێگەیشتنی هۆشیارانە بو جوانی كە لەپشتیەوە عەقڵ هەیە. 

پرسیار: چۆن بتوانین خوێندنەوەیەكی مەعریفی بۆ جیاكاری نێوان جوانی و ناشرینیەكان بكەین، وەك دوالیزمێك لەیەك كاتدا، وەكو دوو حاڵەت، ئایا ئەم جیاكارییە قورس نییە لەرووی مەعریفییەوە؟

سمكۆ محەمەد: بەڵێ‌ زۆریش قورسە، چونكە دەركەوت هەموو شتێك رێژەییە و رەها نییە، با لەوێوە دەستپێبكەم كە بۆچی ژیان بریتییە لە دوالیزم، هەروەك لە پرسیاری پێشووتردا باسمان لێوەكردووە، چونكە سەرەتا و بونیادنانی ژیان ئایین و ئەفسانەی نێو ئایین و دەسەڵاتە ئاینییە ئایدیالییەكان دایانمەزراندووە، ئەمە وای كردووە كە ژیان بۆ هەموو شتێك دابەش بكرێت و لەبەرامبەر هەموو كردەیەكی خێر، كردەی شەڕ هەبێت كە دژەكەیەتی، ئەگەر دوالیزم وەكو ئایدیالیستێك تەماشا بكەین، ئەوا دەبێ‌ ناوی خێر و شەڕی لێبنێین، بەڵام من بڕوام بە دیالیكتیك هەیە بۆ سیستمی دژەكان، مادام ئیستاتیكا رێژەگەراییە، كەواتە جوانی هەیە و ناشیرینیش هەیە كە ئەمە ویستێكی سایكۆلۆژییە زیاتر، بۆیە لەبەرامبەر خۆشیدا، ناخۆشی و لە بەرامبەر جوانیشدا و ناشیرینی هەیە، ئەمەش زیاتر لە جیاوازی نێوان شەوو رۆژدا پەیدا بوو. بۆیە دەڵێم تێڕوانینەكە ئاینیی و تێگەیشتنێكی كۆنكریتی نەگۆڕە، بۆ نموونە میسرییەكان كاتی خۆی لە شوێنێكی زۆر هێمن و دوور لە كێشە دەژیان و هەموو شتێك دەستەبەر بوو، بەڵام بە هۆی نزیكییان لە روباری نیلەوە، ئیدی ساڵانە دوچاری لافاوو و كێشە سرووشتییەكان دەبوونەوە، ئەمە بووە هۆی ئەوەی ئەفسانە كەڵكی لێوەربگرێت بۆ دەسەڵات و قەناعەت پێكردنی خەڵك بەوەی روباری نیل دوو وێنەی جوانی و ناشیرینی هەیە، كاتێك جوانە كە ئارامی بە خۆیەوە دەبینێ‌ و كاتێكیش ناشیرین كە توڕە دەبێت زریان بەرهەمدێنێت و لافاو هەڵدەستێت و دەبێتە مایەی لەناوبردنی هەموو كائینەكان، هەروەها ئەهرامەكانیش هەمان ئەفسانەی تراژیدی بەشەرییان لە پشتەوەیە كە ئێستا بۆتە جوانییەك گەشتیار سەردانی دەكەن. 

با بێمە سەر نموونەیەكی تری دوالیزم بۆ دەربڕین لەسەر جوانی و ماناكانی دیكەی كە یادەوەرییە، بۆ نموونە ماڵ ئەو جێگەیەی كە شوێنی حەوانەوە و پاراستنمانە لە گەرمای هاوین و سەرمای زستان، ئەمە تێگەیشتنی كۆمەڵایەتییە بۆ شوێن، بەڵام بچینەیەكی دانەریشە لە نووسین و ئەدەب و هونەردا، بۆیە نوسەری جددی لەماڵەوە دەستپێدەكات چونكە ماڵی كۆن ماڵی منداڵییە و سەنتەری راهاتنمانە لە شتەكان و دیاردەكان، بۆیە هەركاتێك دەكەوینەوە ماڵەوە لەدیاردەكان دەڕوانین كە لەژیانی ماددی دوور دەكەوینەوە، واتە دەبینە كەسێكی روحی، چونكە دیاردە هەستكردنە بە ئەمانەت و بەرگریكردن ی مرۆڤ لە دووتوێی ماڵدا، ئەمە ماڵ لە دوالیزمی تێگەیشتنی جوانیناسی و كۆمەڵناسیدا بە دوو مانای جیاواز خۆی دەنوێنێ‌، ئەم تێڕوانینە بە گشتی بۆ دەربڕین لەبەرامبەر شێوەی جوانی كە هونەر مانای چالاكیەكی جوانە و لە ماڵدا زیاتر بوونی دەسەلمێنرێت. 

دیوێكی دیكەی ئەم دوالیزمیەی ئیستاتیكا كە هەندێكجار هەستی پێناكرێت، نموونەی سووربوونە لەسەر پێداگیری ئاست نزمی و بەرزی، ئەم بانگەشەیە بۆ دیاردەیەكە كە گوایە عەقڵمەند و ئەپستراكتە، ئەمە ئەو دەقەیە كە پڕۆژەی فۆڕمی رەخنەیی جددی و رادیكاڵی لە سەرمایەداری گۆڕیوە بۆ بۆچوونی جیاواز و قبوڵكردنی ئەویتر كە وەهمە، ئەو ستایشەی كە ناڕاستەوخۆی بەشێكی زۆر لە بیرمەندانی رۆژئاوا دەیكەن بەرامبەر ئەم سیستمە نوێیە كە گوایە لایەنەكانی گەشەسەندنی تەكنۆلۆژیا و عەقلانییەت و گەشەی مرۆیی لە بونیادە ئابورییەكەوە سەرچاوەی گرتووە، فۆرمێكی وەزیفەیی هێندە ناشیرینە كە بە ئیستاتیكای رۆژ ناسراوە و لەكەمترین كاتدا و لە ریكلامێكی چەند رۆژەی هەڵخەڵەتێنەر بۆ فرۆشی كاڵا بەولاوە هیچی تر نییە، ئەم وەزیفەیە تابلۆ یان شانۆییەك یان جەوهەری شتێكی دیار نییە، بەڵام لە دیوی ناوەوەیدا و لە كولتوورێكی رۆژانەدا كە بەسەر ئینساندا سەپێنراوە، پێویستی بە شاهید نییە، سەرمایەداری دواهەمین سەپێنراوی بەسەر ئینساندا ئەو تێكەڵكردنە كولتوورییە یە كە هەم كەڵكی لە ئیشكالیاتەكانی بینیووە و هەم ئەو فۆڕمەش كە خودی ئینسانی پێ هەڵخەڵەتاندووە و گەرەنتی ژیانێكی نوێی پێداوە، مەبەستم لەو كۆنتڕۆڵەیە كە هەموو كایەكانی جیهانی گرتۆتەوە و ئینسانی ناچار كردووە بە فۆڕمی ئیستاتیكی تەماشای بكات و لەشوێنێكی دیكەشدا بەناوی فرە كولتوور و مڵتی كەڵچەرەوە زەمینەی بۆ كێبەركێی نەتەوە و كولتوورەكان خۆش كردووە و خۆشی وەكو تەماشاكەری ئۆپێرا نیشانداوە بەناوی ئازادی یەوە. 

بەهەرحاڵ دێمەوە سەر باسەكە بەتایبەتی، قسەیەكی فەلسەفی ئیدیالیستی هەیە كە دەڵێ‌ (هیچ ئینسانێك و شتێكی ناشیرین نییە مەگەر خۆی ناشیرین بكات)، هەموو ئەو شت و كەرەستانە هەن، بەرهەمی سرووشتن و سرووشتیش هەم لەرووی ئیدیالیستی و هەم لەرووی ماتریالیستی یەك مانایان وەرگرتووە كە خاڵقەكەی دیار نییە، لەوێ‌ خودایە كە هەڵە ناكات، لەلایەكی دیكەشەوە بوونێكە لەدەرەوەی ئیرادەی ئینسان كە هێزێكی دیكەی سرووشتە و هەڵە ناكات، كەواتە شتێك نییە بەناوی ناشیرین مەگەر لەرووئیای ئینسانی تاك رەهەندەوە بێت، چونكە لەلای ئەوان هەندێك شت بە رێكەوتنێك بە جوان ناسراوە و ئەوانی دیكە بە ناشیرین، بۆ نموونە سەگ لەلای كریستانی وەكو ئایین و كولتوور جوانە و لەگەڵ ئینسان پێكەوە دەژین كە ئەمە لە یارانی ئەشكەوتدا وەرگیراوە و قورئانیش باسی دەكات، كەچی لەلای رۆژهەڵات و ئاینی رۆژهەڵاتی و ئیسلام، بەبێ‌ هیچ بیانوویەكی لۆژیكی سەگ كائینێكی ناشیرین و بەدە و لەهەندێ‌ كاتیشدا جنێودان و قسەی نەشیاوە، لەحاڵێكدا ئەم كائینە لەگەڵ ئینسان دەژی كەچی ئینسان بۆ خزمەتی خۆی بەكاری دەهێنێت ئەگەرنا بە كائینێكی ناشیرین و قیزەون تەماشای دەكات، ئەمە جیاوازییەكەیە لەنێوان هۆشاری و ناهۆشیاری و دوو گوتاری ئایینی جیاواز بۆ ئەو كائینانەی لەگەڵ ئینسان دەژین.

 

دیمانە: هێرش مەغدید

هونەری شێوەكاری خەریكە جێگەی فۆتۆ دەگرێتەوە بەجۆرێك هێڵی فڵچەو كەرەستەكان نابینی، ئەوەندەنا ئێستا سێ دووری و ئەودیوی شوشەكانیشی تێپەڕاندووە بینەری دووچاری سەرسامی كردووە.

عوسمان نەسرەوت یەك لەو هونەرمەندانەیە ئەزموونێكی زۆری لەم بوارەدا هەیە، ئەو هەم شێوازی كلاسیك و هوچەرخ و لەرێگەی كۆمپیوتەریشەوە تێپەڕاندوە، بەتایبەتیش ئێستا ئەو لە دەرەوەی وڵاتەو ئاگای لە تەواوی گۆڕانكاریەكانەو رەنگی داوەتە رەنگەكان.

رێگای كوردستان دواندی ئەویش بەم شێوەیە چۆ ناو هونەری تەشكیلیەوە:

- من هەر لە منداڵییەوە هەستم كردووە بە هرەی وێنەكێشانم هە بووەو بە بەردەوامیش خەریكی بووم و گرنگیم پی داوە و بە دوایدا رۆیشتووم و پەرەم بە بەهرەكەم داوە دواتریش لە ساڵی ١٩٨٢ چوومەتە پەیمانگای هونەرە جوانەكانی سلێمانیو لە ساڵی ١٩٨٧ پەیمانگام بەسەركەوتوویی تەواو كردووە، بروانامەی دبلومی هونەریم وەرگرتووە.

- لە زۆریك لە پێشانگا هاوبەشەكانی كوردستان لە قەڵادزێ و رانیەو سلێمانی و هەڵەبجەو هە ولێر بە شداریم كردووە.

- لە سالی١٩٩٦كوردستانم بەجێهێشتووە لە ساڵی ١٩٩٧ ەوە لە ئەمریكا نیشتەجێ بووم و لێرەش لە زۆر پێشانگای هاوبەش بە شداریم كردووە، وە بە شداری پێشانگای بیستەمی چالاكی یابانم كردووە لە تۆكیۆ .

- من بە زۆربەی شیوازەكان كارم كردووە بەپێی ئەو بابەتەی كە ویستوومە كاری لە سەر بكەم شێوازم بۆ هەڵبژاردووە، هەر ستایلەو تام و چێژی تایبە تی خۆی هەیە و هە موو شیوازە هونەرییەكان لای من چێژ بەخشن و مایەی تێڕامانن، بەڵام زۆر زیاتر دەچمەوە سەر ستایلی ریالیزم و كاری پێدەكەمو لێی تێرنابم.

هونەر لای من ئارەزووەو پەیامیشە

- لێرەش كاری هونەری مەبەستم لەو كارانەیە كە پەیامی هونەرمەندو هەستو سۆزی خودی هونەرمەند لەخۆبگرێت زۆر بە كەمی دەتوانێت كڕیاری هەبێت، بەڵام جۆرێكی تر لە هونەر كە تەنها دیكۆرەو بەپێی خواستی خەڵكی دروست دەكرێن تاڕادەیەك داواكاری هەیەو هەندێك كەس بژێوی ژیانی خۆیانی پێ دابین دەكەن، پڕۆژە كۆمەكیەكەش باش بوو هەندێك كەس بەدەگمانەوە هاتن لەو رێگایەوە توانیمان كەمێك كۆمەك كۆبكەینەوە لە رێگەی كۆمەڵەی هاوكاری قەڵادزێ گەیاندرایە چەند خێزانێك لە قەڵادزێ، پۆرترێتی مام سمایل ناسراو بە ماكەو، من كاتی خۆی زۆر سەرسامبووم بە لاسایی كردنەوەكانی مام سمایل بوكەو باڵندەكان، جگە لەوەش پیاوێكی خێر لەخۆنەدیوو بێ ماڵو حالأو بێ لانەبوو، وێنەكەش خۆی دیمەنێكی سەرنجڕاكێشو جوان بوو بەلامەوە بۆیە بڕیارمدا بەشێوازێكی هونەری جوان وێنەی بكێشم، هەر تێڕامان لە دەموچاوو جلو بەرگی دەتوانی دەیان چیرۆكی كۆتایی نەهاتوو بخوێنیتەوە هەستم كرد بابەتێكی هونەری سەرنج راكێش دەبێت.

- من لە ساڵی 1966 لە قەڵادزێ لە دایك بووم خوێندنی سەرەتاییو ناوەندیم هەر لە قەڵادزێ تەواوكردووە، لە ساڵی 1987 پەیمانگای هونەرە جوانەكانی سلێمانیم تەواوكردووە، بەشداری زۆربەی پێشانگا هاوبەشەكانم لەكوردستان لە نێوان ساڵەكانی 1980 تا1996 بەشداری هەندێك پێشانگای هاوبەشم كردووە لە ئەمریكا لەوانە پێشانگای دوانزە هونەرمەند لە كتێبخانەی لوكاڵی پایتەختی فێرجینیا ریچموند لە ساڵی 1998، پێشنگای كۆلێژی رونوك، پێشانگای ئارلینگتون گالەری، وە پێشانگای تایبەت لە فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی لە شاری هاریسنبەرگ بەشداریم كردووە، وەبەشداری پێشانگای جالای تۆكیۆ یابانم كردووە لە ساڵی 2019وە ناوە ناوەش هەندێك لە تابلۆكانم لە رێگای گالەرییەكانی شاری هاریسنبەرگ نمایش دەكەم، لە پاڵ كاری رۆژانەی خۆمدا بەردەوام لەكاركردن لە كارە هونەرییەكانمدا وە پڕۆژەیەكی هونەریم ئامادەیە بۆ ناو شاری قەڵادزێ ئەگەر سپۆرنسەرێكی بۆ پەیدا ببێت.

 

تادێت دۆخی سیاسی و ئابووریو ئیداری لە هەرێمی كوردستان لە هەموو رووێكەوە رووەو شپرزەیی و ئاڵۆزی دەڕوات، لە سایەی ئەو دۆخە ناهەموارەش ژیانو گوزەرانی گەلی كوردستان تا دێت سەختتر دەبێت، بۆ تاووتوێكردنی ئەم واقیعەو فۆرمۆڵەكردنی زیاتری گوتاری سیاسی دژ بە گەندەڵیو نادادی، ماڵپەڕی رێگای كوردستان بەپێویستی زانی ئەم تەوەرە بكاتەوە، بۆ ئەم مەبەستەش پرسیارەكانی ئاراستەی هاوڕێ (ئەحمەد شێروانی) ئەندامی مەكتەبی سیاسی و سكرتێری كۆمیتەی پارێزگای هەولێری حزبی شیوعی كوردستان كرد:

سازدانی: ماڵپەڕی رێگای كوردستان

*خەریكە شاڕەگی ئابووری هەرێم لەنێو گەندەڵیدا بەیاسایی دەكرێت، چی بكرێت بۆ رزگار كردنی؟

ئەحمەد شێروانی: رێك ئەوە دەرئەنجامی سیاسەتی فیفتی بەفیفتی و دابەشكردنی هەرێمی كوردستانە بۆ دوو ناوچەی نفوزی حزبی و لەئەنجامدا هەموو وڵاتو دامەزراوەكانیان بەرەو قۆرخكاری برد و نوخبەیەكی حاكم بەدەر لەدامەزراوەیی و یاسایی دەستی بەسەر هەموو شتێكی وڵات داگرتووە بەمشێوەیەش حالەتی شۆڕشگێڕیان كردە بیانوو بۆ هەموو سیاسەتە پەیڕەوكراوەكانی بەناوی سیاسەتی ئابووری كە ئەوەش بووە هۆی شكستی باری ئابووری و فەشەلی هەموو سیاسەتەكانی ئابووری پەیڕەوكراو، پاشان دەركردنی یاسایی وەبەرهێنان دەرگای گەورەی بەسەر گەندەڵیو فەشەلی بونیادی ئابووری كردەوە، رزگاركردنی ئابووری كوردستان رێك دەبێت پێچەوانەی ئەو پەیڕەوە بێت كە تائێستا ئەنجامدراوە.

*تەمەنی حكومەتی هەرێم بۆ سی ساڵ دەڕوا هێشتا بەدەست دوو پارتەوەیەو ئەوانیش خستویانەتە بەرژەوەندی خۆیان، كاتی گۆڕانكاری نەهاتووە؟

ئەحمەد شێروانی: قۆناغێكی سەختە هەرێمی كوردستان پێیگەیشتوە، بەهۆی كڕینی وەلائاتی خەڵكی لەرێگای بەخشینەوەی پۆستو پارەو ئیمتیازات، دوو حزب بەتەواوی لەماوەی ساڵانی رابردوو تا بە ئێستاكەش رادەگات هەلەكەیان قۆستۆتەوە، گۆڕانكاری لەم سیستەمە حزبییە دەستی پێكردووە، هەر بڕیاردانی حزبی شیوعی لەهەڵبژاردنی بژاردەی ئۆپۆزسیۆن بوون لەپاڵ چەند حزبێكی دیكە، فشارێكی راستەقینەیە و پێویستە جەماوەریش هان بدرێت بۆ ئەوەی بڕوای بەم ئۆپۆزسیۆنە راستەقینەیە هەبێت كە دەیەوێت لەرێگای بەرنامەو راستگۆیی سیاسیدا، گۆڕانكاری بكات، بەڵام بێگومان ئەم گۆڕانكارییە ریشەییە كاتی زێدەتری دەوێت كە بەرژەوەندی نیشتمانی زاڵ بكات بەسەر هەموو بەرژەوەندییەكی بەرتەسكی حزبی.

*دەست و ئەجندای وڵاتە هەرێمایەتییەكان تا دێ درێژتر دەبێت و كاریگەری نەرێنی درووستكردووە، پێتوانییە بوونی ئەزموونەكەمان بەرەو لەناوچوون دەبا؟

ئەحمەد شێروانی: ئەزموونی هەرێمی كوردستانو گەیشتنی بەفیدرالیزم، لەئەنجامی قوربانی و تێكۆشانی هەموو خەڵكی كوردستانبووە بەئاسانی لەناو ناچێت، بەڵام بڵێ رۆڵ و كاریگەری لاوازتر بووە لەچاو جاران بەڵێ ئەمە راستە، ئەمەش لەئەنجامی دووبەرەكیو بەرژەوەندی حزبایەتیو خۆبەهێزكردن و فەرزكردن بەپشت بەستن بەهێزی دەرەكی و خۆبەستنەوە بەسیاسەتە دەرەكییەكان بووە. كەپێویستە ئەم بارودۆخە بەتەواوی لەبەرژەوەندی گەلی كوردستان بگۆڕدرێت، بەردەوام بوون بەمشێوەیە وەك خۆهاویشتنە دەریایەكی سیاسی حیساب بۆ نەكراوە كە نازانرێت ئەنجامەكەی چۆن دەبێت، كە مەترسیەكی گەورە دەبێت.

*بۆچونێك هەیە هەموو ئەوانەی خۆیان بە ئۆپۆزسیۆن ناساند بە ئیسلامی و عیلمانیەوە بەرژەوەندیەكان كپی كردنەوە، ئاخر ئەوەی ئەمڕۆش خەریكی جوڵاندنی شەقامە هەروایە، چۆن ئۆپۆزسیۆنێكی تەندرووست درووست دەبێ؟

ئەحمەد شێروانی: بەداخەوە، بەهۆی ئەوەی ژمارەیەك حزبی رەسەن كە رۆڵ و كاریگەریان هەیە، بەهۆی دەستگرتن بەئەزموونەكە هەندێك خەمساردیان كرد بۆخستنەرووی دەنگی ناڕەزایەتی و سیاسەتی ئۆپۆزسیۆنی، لەم نێوەندەدا، دەنگی "بەناو ئۆپۆزسیۆن" لەنێو خودی هەمان هەناوی دەسەڵاتدا دروستبوون كەلەئەنجامدا شتێكی نوێی پێشكەش نەكردو فەشەلی هێنا، ئێستاش ئەوەی شەقام دەجولێنێت بەرنامەیەكی راستەقینەی سیاسیو روئیای سیاسی دروستو پەسندی نییە ئەویش پشت بە سیاسەتێكی ناڕۆشن دەبەستێت، ئەم واقیعەش هاوكاتە لەگەڵ ئەو دەنگو بالۆرەی كە پۆپۆلیستیەكان لەسەر ئاستی جیهان و بەبەكارهێنانی سۆشیال میدیا، یەكیان گرتووە لەسەر بنەمایەی دەنگی بڵندی ناڕازیبوون بەبێ ئەوەی هیچ بەدیلێكی حەقیقی پێشكەش بكەنو جێگای بڕوای جەماوەر بن، ئەوەی دەگوزەرێ شتێكی كاتییە نەك درێژخایەن، ئەوەی پێویستە قسەی لەسەر بكرێت كەناوی ئۆپۆزسیۆنی راستەقینەی لێبنرێت، هێشتا لەقۆناغی فۆرمەلبووندایە، چونكە ئیسلامییەكان ناتوانن بەدیلی دەسەڵات بن بەم ناڕۆشنیەی لەبەرنامەی ئاشكراو و نهێنیان دایە، ئەوانی دیكەش كە ئەمڕۆ لەژێر هەر ناوێكدا بن، تەنها جولانەوەیەكی ناڕازییە لەنەبوونی موچەو هەندێك شتی دیكە كە رەنگە ئەم داخوازیانە پەسندو پێویست بێت بەڵام بەرنایەكی سیاسیو بەدیلێكی حوكمداری نییە، چونكە ئۆپۆزسیۆنی راستەقینە، لەسەر ئاستی نیشتمانو لەسەر ئاستی سیاسەتی ئابووریو دبلۆماسیدا، روئیای خۆی هەیە، كە لەنێویاندا حزبی شیوعی.

هەرچی ناڕەزایەتی هەنوكەییو كورت مەودایە، بەبێ هۆشیاری تەنها رەبتكراوە بەموچە، كەرەنگە زۆرینەی بنكەی جەماوەری حزبەكانی دەسەڵاتیش هەمان ناڕەزایەتیان هەیە بەڵام ئەمە نابێت بابەتی گۆڕینی رای گشتی بۆ دەنگدان بەحزبێكی دیكەی غەیری حزبەكە دلخوازەكەی.

*ئێستا شەقام توڕەیەو بەڵام كەس نییە پێشڕەویان بكات، حزبی شیوعی پێشتر ئەزموونی هەبوەو بەڕای بەڕێزتان كاتی گرتنە دەستی شەقام نەهاتووە؟

ئەحمەد شێروانی: حزبی شیوعی خاوەن ئەزمونێكی گرنگە لەپێشەڕەوایەتی جەماوەر ودەنگی ناڕەزایەتی، ئێستاش هەر خۆپیشاندانو ناڕەزایەتیەك حزبی شیوعی تێدا بەشدار بێت قورسایی زێدەترە، بەڵام لەنێو سیاسەتەكانی بەریەك كەوتەی ناوچەكەو خوێندنەوەی سیاسی بارودۆخەكە، حزبی شیوعی هەڵسوكەوتی سیاسیانەی خۆی دەكات، گرتنە دەستی پێشڕەوایەتی جەماوەر قۆناغی باشی بڕیوە بەڵام هێشتا پێویستی بەوەیە كە شێوازی تێكۆشانی جەماوەری دەبێت بگۆڕدرێت و بەشێوەیەك بێت كاریگەری لەسەر عەقلیەتی جەماوەر و هەم دەسەڵاتیش دروستبكات، ئەمەش پێویستی بەسیاسەتی هەنگاو بەهەنگاو و كاری هاوبەشی لایەنەكانی ئۆپۆزسیۆن هەیە كە تێكۆشانی مەدەنی و داخوازییەكان بەئاراستەی ململانێدا نەبردرێت بەڵكو بە شێوازی ركابەری سیاسی ئاراستە بكرێت.

تادێت دۆخی سیاسی و ئابووری و ئیداری لە هەرێمی كوردستان لە هەموو رووێكەوە رووەو شپرزەیی و ئاڵۆزی دەڕوات، لە سایەی ئەو دۆخە ناهەموارەش ژیان و گوزەرانی گەلی كوردستان تا دێت سەختتر دەبێت، بۆ تاووتوێكردنی ئەم واقیعە و فۆرمۆڵەكردنی زیاتری گوتاری سیاسی دژ بە گەندەڵی و نادادی، ماڵپەڕی رێگای كوردستان بەپێویستی زانی ئەم تەوەرە بكاتەوە، بۆ ئەم مەبەستەش پرسیارەكانی ئاراستەی بەڕێز هاوڕێ (هیوا عومەر) ئەندامی مەكتەبی سیاسی حزبی شیوعی كوردستان كرد.

سازدانی: ماڵپەڕی رێگای كوردستان

*خەریكە شاڕەگی ئابووری هەرێم لەنێو گەندەڵیدا بەیاسایی دەكرێت، چی بكرێت بۆ رزگار كردنی؟

وەڵام : دەمێكە بنەمای ئابووری هەرێم رووبەرووی گەندەڵی بۆتەوە لەو رێگایەشەوە حزب كەناڵ و چەندین دامەزراوەیی تری گەورەی پێ بنیادنراوە. كاتێك حزبە دەسەڵاتدارەكان كۆمپانیاكانیان و سیاسییە حوكومڕانەكان رۆژ لە دوای رۆژ دەوڵەمەنتر دەبن لە چوارچێوەی حوكمرانی "ئۆلیگاریشی" بە پێچەوانەشەوە زۆربەی چین و توێژەكانی كۆمەڵگە رووبەرووی هەژاری و بێكاری و دابەزینی ئاستی داهاتی تاك دەبینەوە. ئەم دۆخە قەدەرنییە بەڵكو ئەنجامە، كە هۆكارەكەی گەندەڵی و جێگاكردنەوەیەتی لە چوارچێوەی یاساكاندا وەك رەنگدانەوەی پرۆژەی ئایدۆلۆژی بۆرژوازی حكومران لە چوارچێوەی فەرزكردنی سیاسەتی نیولیبرالیزم بەسەر كۆمەڵگە. لەئاستی ئابوری و كۆمەڵایەتیدا لە دوای نەوەتەكان و بەتایبەتی لە ساڵی 2005 وە پرۆسەی گۆرینی پەیكەری ئابوری و كۆمەڵایەتی بەچڕی دەستی پێكرد بە جۆرێك ڕۆژانە هاوڵاتیان لەمسی لێكەوتەكانیان دەكرد لە وێرانكردنی هەموو ئەو دەستكەوتانەی بە دەستیان هێنابوو لە ژیانی ئابوری و كۆمەڵایەتیمان كە لە پێشوو لە ئەنجامی تێكۆشانی كرێكارانی بیروبارزوو و هێزە چەپەكان لەسەر دەوڵەت فەرزكرابوو. پرۆسەی گۆرینەكە لە چوارچێوەی پرۆژەی نیولیبرالیزمی ئابوریدایە وەك پاكێجێك كە بینیمان چۆن دەسەڵات وازی هێنا لە ئەركەكانی بەرامبەر كۆمەڵگا و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكان هاوكات دانانی باج و سەرانە لەسەر هەمووشتێك بە خۆڵ و خاشاكی ماڵانیشەوە، ئەم نیولیبرالیزمە ئەگەر بۆ وڵاتانی خۆراوا و ئەمریكای لاتین جارێك زیانی هەبوو بێت بۆ هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستان بە چەندین ئاستە، بەجۆرێك قەدەری ژیانیان نەك بە ئابوری بازار بەڵكو تەسلیمكرا بە ئابورییەكی بازار كە مافیای سیاسی ڕاستەوخۆ كۆنترۆڵی كردووە و چۆنی بوێت ئاوا بەكاری هێناوە لە دزینی سامان و كۆكردنەوەی هێز وەك هێزێكی بۆرژوازی مشەخۆری پاشماوەی خێڵەكی و پاشكۆی هێزە سەرمایەدارەكانی جیهانی.

لە ئێستادا كاتێك ڕووبەڕووی پەتایەكی وا بەناوی كۆرۆنا دەبینەوە تێدەگەین چ ژێرخانێكی وێرانەی تەندروستی و ئابوریمان هەیە، ئەوەی تا ئێستا كرابێت بۆ خۆپارێزی لەسەر شانی هاوڵاتیان بووە لە رێگای قەدەغەی هاتووچۆوە بەبێ ئەوەی حكومەت هیچ ئەركێكی لە ئاستی ژیانی جڤاكی و ئابوریدا جێ بەجێ بكات، تەنانەت كار گەیشتووە بەوەی مووچەی كرێكارانی كەرتی گشتی (فەرمانبەرانیش) دابین ناكات، رێژەی هەژاری و بێكاری لە ئاستێكی مەترسیدایە بەجۆرێك هەندێك داتا ئاماژە بە ئاستی 40 % لە بێكاری دەكەن لە بەرامبەریشدا كەمینەك لەناو دەسەڵات و بازار تادێت دەوڵەمەندتر دەبن؟!

*تەمەنی حكومەتی هەرێم بۆ سی ساڵ دەڕوا هێشتا بەدەست دوو پارتەوەیەو ئەوانیش خستویانەتە بەرژەوەندی خۆیان، كاتی گۆڕانكاری نەهاتووە ؟

وەڵام : ئەوەی گۆرانكاری فەرزدەكات هەڵكشانی تەمەنی ئەم دەسەڵاتە نیە بەڵكو هەڵكشانی قەیران و شكستەكان و گەیشتنیەتی بە دۆخی بنبەست لە ئاستی تەواوكردنی قۆناغی رزگاری نیشتمانی و هەڕەشەكانی سەر مافە سیاسی و مەدەنیی و ئابوریی و كۆمەڵایەتییەكان و دەست وەردانی وڵاتانی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیە، بەجۆرێك هەرێم گەڕاوەتەوە چوارگۆشەی یەكەم، هەموو ئەمانە ئاماژەن بە كەوتنی ئەم مۆدێلە لە حوكومڕانی، ئەوەی وایكردووە تا ئێستا بمێنێتەوە پەیوەندی راستەوخۆی هەیە بە هاوسەنگی هێز و غیابی پرۆژەیەكی سیاسی و ئابورییە وەك بەدیل.

*بۆچونێك هەیە هەموو ئەوانەی خۆیان بە ئۆپۆزسیۆن ناساند بە ئیسلامی و عیلمانیەوە بەرژەوەندیەكان كپی كردنەوە، ئاخر ئەوەی ئەمڕۆش خەریكی جوڵاندنی شەقامە هەروایە، چۆن ئۆپۆزۆسیۆنێكی تەندرووست درووست دەبێ؟

وەڵام : نارەزایەتییەكانی فەرمانبەران و كرێكاران و خەڵكی زەحمەتكێشی كوردستان بەشێكە لە تێكۆشان دژ بە سیستەمی چینایەتی لە چوارچێوەی داواكردنی مافی كار و مووچە و عەدالەتی كۆمەڵایەتی. چەند تێبینیەك بەگرنگ دەزانم لە مڕۆدا وەك مەترسییەك لەسەر ئاڕاستە و ئەنجامی نارەزایەتییەكان و رۆڵی ئەو هێزانەی لەسەر بلۆكی ئۆپۆزسیۆن ئەژمار دەكرێن .

یەكەم: لەلایەك ئەم ناڕەزایەتیە لە كاتێكدایە هێزە ڕاستڕەوەكانی ناو دەسەڵات و دەرەوەی دەسەڵات هەوڵی بەكارهێنان و قۆرغكردن و بەلارێدابردنی دەدەن بەپێی ئەجندای تەسكی بەرژەوەندی و ناكۆكییەكانی خۆیان واتە تەنانەت شەقامیش دوورنیە لە كارلێكردن و ناكۆكی و نارەزایەتی بۆرژوازی نابێت بە چاوێكی موقەدەسەوە سەیری شەقام بكرێت، ئەوە بەمانای ئەوەنییە وەك لەسەرەوە ئاماژەمان پێكردووە ئەوەی ئێستا دەگوزەرێت لە نارەزایەتی و خۆپیشاندانی شەقام بەشێك نەبێت لە ململانێی چینایەتی، بەبێ دوودڵی پێویستە پاڵپشتی بكرێت و وەك ئومێدێك بۆ گۆڕانكاری سەیری بكرێت.

دووەم: لە لایەكی تر مەترسی دیاردەی پۆپۆلیزمە، لە ڕابردوو چەند هێزێكی ناو دەسەڵات و دەرەوەی دەسەڵات بەكاریان هێنا، كاریگەری مەترسیەكانی هێشتا بەردەوامە لەسەر ئەو بزوتنەوە كۆمەڵایەتیانە لە بڵاوبەونەوەی بێ هودەیی لە ئەنجامدانی تێكۆشانی جەماوەری بۆ گۆڕانكاری. لەم ساتەوەختەدا جارێكی تر ئەم دیاردەیە لە رێگای سەرۆك و میدیای پۆپۆلیستەوە خەریكی تەلقیندانی خەڵكن بەوەی سەرۆكی پۆپۆلیستی ڕاستڕەوی ناو ئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات وەك فریادرەس و ڕزگاركەر نیشاندەدرێن كە خاڵی جەوهەری ئەوان تەنیا ڕازیكردنی خەڵكە بۆ گەیشتن یا مانەوە لە دەسەڵات وەك ئەوانی پێشوو بەبێ هیچ پرۆژەیەكی لە ناوەڕۆكدا جیاواز بۆ گۆڕانكاری لە سیستەمی سیاسی و ئابوری لە خزمەتی كرێكاران و خەڵكی كوردستان ئەنجامیدا و ئێستاش بونەتە بەشێك لە دەسەڵات.

سێیەم: ناڕەزایەتی كۆمەڵایەتی یەكێكە لە هۆكارە سەرەكییەكانی گۆڕانكاری بەڵام ئەوە بەبێ خۆڕێكخستنی ناڕازیبوان و یەكگرتوویی یا كاری بەیەكەوەیی لەناوچەپەكان و لەگەڵ جەماوەر و كرێكاران و فەرمانبەران لە چوارچێوەی خستنەڕووی بەرنامەی بەدیل بەدی نایەت، ئەزمونی وڵاتانی عەرەبی و ڕاپەرینەكانی ئۆكتۆبەری ساڵی ڕابردووی عێراق دواین ئەزمونن شایانی وانەن بۆ ئێمە، واتە یەكگرتوویی خەڵكی زەحمەتكێش و لەگەڵ بەیەكەوە كاركردنی چەپەكان لە تێكۆشانی جەماوەری و بوونی ڕوئایەكی ڕوون وەك بەدیل لەم دۆخە فاكتەری سەرەكی سەرخستنی نارەزایەتی كرێكاران و فەرمانبەران و خەڵكی بەشمەینەتە، ئەمەش دەبێت وەك پرۆسەیەك بیبینین لە ئەنجامی كەڵەكە بوونی دەگات بە ئەنجام و گۆڕانكاری ڕاستەقینە لە خزمەتی زۆرینەی كۆمەڵگا.

*ئێستا شەقام توڕەیەو بەڵام كەس نییە پێشڕەویان بكات، حزبی شیوعی پێشتر ئەزموونی هەبووەو بەڕای بەڕێزتان كاتی گرتنە دەستی شەقام نەهاتووە؟

وەڵام : هیچ هێزێك ناتوانێت تاسەر شەقام بەدەست بهێنێت بەڵام ئەوەی وادەكات رۆڵی گرنگی تیاببینێت و بمێنێتەوە بەرنامەی سیاسی و ئابوری و تەكنیكی سیاسی و رۆڵی حزبی پێشڕەوە و باری بابەتییە. مێژووی نزیكەی سەدەیەكی عێراق و كوردستان تەژییە لە تێكۆشانی چەپ و كۆمۆنیستەكان لە ناو شەقامدا لە ساڵانی چل و پەنجا و دواتری سەدەی رابردووەوە كۆمۆنیستەكان پێشڕەوایەتی خۆپیشاندانی هەزاری وملیۆنی خەڵكی كوردستان و عێراقیان كردووە كە لە مێژووی عێراقدا نمونەی نەبووە، بنەمای كاری رێكخستنی كرێكاری و سیاسی لە عێراقدا لەسەر دەستی كۆمۆنیستەكان گەشەدەكات و دێتەكایەوە. ئەو مێژووە ئەزموون و سەرمایەكی گەورەی بە ئێمە داوە كە هیچ كام لە لایەنەكانی تر نیانە، سەرەرای جیاوازی هەلومەرجی ئێستا لە ساڵانی ناوەراستی سەدەی رابردوو بەڵام ئێستاش كۆمۆنیستەكان دەتوانن ئەو رۆڵە ببینن، لە رووی رێكخستن و تواناو بیروباوەرەوە ركابەرمان نییە، لە مێژوودا ئێمە زۆرجار بەهۆی قەیرانی بەرێوەبردنی حزب و سەركردایەتییەوە هەلی گەورەمان لە دەستداوە. دەبێت ئێمە باوەرو متمانەمان بەخۆمان بێت بۆ ئەو كارە، هاوكات قوربانی و وە لاوەنانی بەرژەوەندی كەسی و خوێندنەوەی هاوپەیمانیەتی و پەیوەندییە سیاسیەكانمان بە چاوێكی رەخنەگرانەوە پێویستە. سەرەرای ئەوەی لە زۆربەی خۆپیشاندان و بزوتنەوە جەماوەرییەكانی ئەم چەند ساڵەش هاورێیانی ئێمە رۆڵی گرنگیان تیابینیوە كە لە هەندێكیان وەك ئەوەی مامۆستایانی هەولێر و هتد .. رۆڵی پێشڕەوایەتی جەماوەریان بینیوە و كاریگەری گەورەی خستەوە لە دەربازكردنی نارەزایەتی جەماوەری لە حالەتی خۆرسكی و بێ بەرنامەیی، نابێت ئەوەشمان بیربچێت رادیكاڵبونی حزب دابڕاونییە لە مەدی رادیكاڵبونی كۆمەڵگەو ئاستی ئامادەیی جەماوەر بۆ رزگاركردنی خۆی و گۆرینی واقعیی فەرزكراو.

 

دیدارو چاوپێكەوتنەكان