سازدانی: ئاودێر

كەمی میلاك و خراپی دۆخی ئەمنی و پشتگوێخستنی لەلایەن بەغدا و هەولێرەوە، خوێندنی كوردی لە كەركوك لە لێواری لەناو چوون نزیك كردووەتەوە و بەڕێوەبەری بەشی خوێندنی كوردی لە شارەكە هۆشداری دەدات و داوای چارەسەری هەرچی زووی كێشەكان دەكات، رەئوف سەعدوڵڵا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەدرێژایی ئەو ماوەیەی دەسەڵاتی لەشارەكە هەبوو، نەیتوانی كێشەی خوێندنی كوردی چارەسەر بكات و بە پێچەوانەوە بۆ مەرامی حزبی بەكاری دەهێنا، ئێستاش بەغدا بەبێ گۆڕینی پڕۆگرامی خوێندنی كوردی، ئامادە نییە میلاك بۆ بەشەكە دابین بكات، بەپێی زانیارییەكان ژمارەی میلاكی بەشی خوێندنی كوردی لەكەركوك نزیكەی 7 هەزار كەسە و لەو ژمارەیەش بەشێكیان داوا گواستنەوە بۆ هەرێم و بەشێكی دیكەشیان داوای مۆڵەتی بێ مووچە دەكەن، لەكاتێكدا توركمان بەتەنیا نزیكەی 8 هەزار میلاكی هەیە و رێژەی 20% تێناپەرێنێت لە شارەكەدا، ئەمە جگە لەوەی پەروەردەی كەركوك خاوەنی نزیكەی 26 هەزار میلاكە.

ئامادەكارییەكان بۆ دەستپێكردنی خوێندنی كوردی لە كەركوك بۆ ساڵی 2019-20120 لە چ ئاستێكدان؟

هاوشێوەی ساڵانی رابردوو لە هەوڵی دامەزراندنی ژمارەیەك لە مامۆستاداین بۆ بەشی خوێندنی كوردی لەكەركوك، بەوپێیەی ژمارەیەكی زۆر وانە بە بەتاڵی ماونەتەوە، یاخود ئەگەر ئەمەش نەكرا، پشت بە وانەبێژەكان ببەستین هاوشێوەی ساڵانی رابردوو.

لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا، بەشی خوێندنی كوردی لە كەركوك بەردەوام گرفتی كەمی مامۆستای هەبووە، تەنانەت لە كۆی شەش هەزار‌و 750 مامۆستای كورد، جگە لە ئاوارەبوونی ژمارەیەكیان، زیاتر لە 500 مامۆستاش داوای مۆڵەتی بێ‌ موچەیان كردوە، ئەم گرفتانە ئێستاش بەردەوامیان هەیە؟

بەڵی ئەم گرفتانە تا ئێستا بەردەوامیان هەیە و چەندین گرفتی دیكەشی هاتووەتە سەر، جگە لەو كێشانە ئێستا ژمارەیەكی زۆر لە مامۆستایان داوای گواستنەوە دەكەن بۆ هەرێمی كوردستان، هاوكات لە ماوەی چەند ساڵی رابردووشدا ژمارەی قوتابیان زیادیان كردووە و حكومەتی هەرێمیش چەندین ساڵە كەسی دانەمەززراندووە، ئەمساڵ بڕیارە 2 هەزار و 800 پلەی وەزیفی لەكەركوك دامەزراندنیان بۆ بكرێت، بەڵام تا ئێستا دیارنییە لەنێوان كورد و عەرەب و توركمان، رێژەی چەند بەر كورد دەدرێت.

جگە لەو میلاكانەی بەغدا ڕایگەیاندووە، ئێوە داواتان لە حكومەتی هەرێم نە كردووە بۆ ئەمساڵ، دامەزراندن بۆ بەشی خوێندنی كوردی لە كەركوك بكاتەوە؟

لەم ماوەیەدا وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان داوای لێ كردوین كە ڕاپۆرتێك لەبارەی خوێددنی كوردی لەكەركوك و كێشەكانی و پێداویستییەكانی بەرز بكەینەوە.

ساڵی رابردوو بەهۆی كەمی میلاكەوە چەند قوتابخانەیەكی سەرەتایی كران بە زمانی ئینگلیزی، ئەمساڵیش ئەم سیستمە پەیڕەو دەكرێت؟

ئەمە پێشنیارێك بوو كە من زۆر داكۆكیم لێ دەكرد، چونكە بە هەمان شێوەی سلێمانی هەولێر بووە و لە زۆر قوتابخانە جێبەجێكراوە، بەڵام تاكو ئێستا نەمانتوانیوە ئەمە بكەین، ساڵی رابردوو شەش قوتابخانە بەو سیستمە كاریان پێكرا، بەڵام بۆ ئەمساڵ دیار نییە دەتوانین ئەمە بكەین یاخود نا، ئێمە زۆر هەوڵ دەدەین ئەم سیستمە پەیڕەو بكرێت، چونكە ئێمە پشت بەو پڕۆگرامە دەبەستین كە لە هەرێمی كرودستانەوە بۆمان دێت.

لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا هیچ قوتابخانەیەك هەبووە بەهۆی كەمی میلاكەوە دابخرێت؟

تائێستا هیچ قوتابخانەیەكی بەشی خوێندنی كوردی بەهۆی كەمی میلاكەوە دانەخراوە، بەڵام بەهۆی كێشەی ئەمنی سەردەمی داعش و كێشەكانی دوای ریفراندۆم و 16ی ئۆكتۆبەر، هەندێك قوتابخانە چۆڵ كران و لە چەند شوێنێكیش ژمارەی قوتابخانەكان كەمكرانەوە، بۆ نموونە لە خورماتوو، ئەمە جگە لە لادێكان، بەتایبەتی لەناو كاكەییەكاندا، راستە ئێمە میلاكمان كەمە بەڵام بەهۆی وانەبێژەكانەوە كە تاكو ساڵی ڕابردووش حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕەزامەندی نیشانداوە لەسەر خەرجكردنی پارەكەیان توانراوە كێشەی كەمی میلاك لەو رێگەیەوە چارەسەر بكرێت و كەموكوڕییەكان پڕبكرێنەوە.

ئایا بۆ ئەمساڵیش كێشەكانی خوێندنی كوردی لە نێوان هەولێرو بەغدا بە هەڵواسراوی دەمێننەوە، بەتایبەتی لە پرسی پڕۆگرام و سیستمی خوێندن؟

كێشەی ئێمە ئەوەیە كە پڕۆگرامی خوینددنی كوردی لەسەر هەرێمی كوردستانە، بە سیستمیش لەسەر بەغداین، بەغدا ڕازی نییە بەچاپككردنی بابەتەكانی خوێندنی كوردی لەكەركوك، تەنیا بە یەك مەرج ڕازییە ئەویش گۆڕینی پڕۆگرامەكەیە بەو پڕۆگرامەی كە كە ئێستا لە عێراق هەیە، هەرچەند ئێمە رازی بوین بە مەرجی مانەوەی زمانی كوردی و بابەتە كۆمەڵایەتییەكان وەك خۆیان، بەوپێیەی بابەتە كۆمەڵایەتییەكان زیاتر باسی مێژوو، جوگرافی و نیشتیمانی كوردان و هاووڵاتیانی دەكات، بەڵام ئەوان بەمە ڕازی نەبوون و وتیان ئێمە سەرجەم پڕۆگرامی خوێندن دەگۆڕین، بەشێوەیەك ئەو پڕۆگرامەی كە ئێستا لە بەغدا هەیە هەمان پڕۆگرامی خویدندنیش بۆ كەركوك دەنێردرێت تەنیا لە عەرەبییەوە وەری دەگێڕین بۆ كوردی، ئێمە لەسەر ئەوە رازی نەبووین و دۆخەكەش وەك خۆی ماوەتەوە، بەداخەوە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەدرێژایی ئەو هەموو ساڵەی حكومڕانی لە كەركوك نەیتوانی لەو دوفاقییە ڕزگارمان بكەن، ئێمە میلاكمان لەسەر هەرێمە، لەدوای ئەو قەیرانە داراییەش رووبەڕووی هەرێم بووەتە ئەو پارەیەی بۆی دێت تەنیا بۆ هەرێمە و مادەی 140ناگرێتەوە، واتە ئێستا ئێمە بوینەتە بارێكی قورس بەسەر هەرێمەوە، بەعداشش ئەو هەموو داهاتەی شارەكە دەبات و ئەویش پارەی مامۆستایانی بەشی خوێندنی كوردی خەرج ناكات، بۆیە پێویستە موچەی مامۆستایانی كەركوك بخرێتەوە سەر بەغدا، چونكە بە گوێرەی مادەی 140 هەر فەرمانبەرێكی خەڵكی كەركوك مافی خۆیەتی مووچەكەی لە بەغداوە وەربگرێت، بەڵام تاكو ئێستا بەهۆی ئەو بڕیارە شۆڤێنیانەوە رێگری لەو گواستنەوەیە كراوە.

كەواتە بەشی خوێندنی كوردی لەنێوان هەولێر و بەغدا كراوەتە قوربانی؟

بەڵی بەداخەوە حكومەتی هەرێمی كوردستان زیاتر بۆ كاری حزبی بەكاری دەهێنێت، بۆبە كۆیلەكردن و مەرامی تایبەتی حزبی نەك مەرامی كوردایەتی، بەغداش بە بیانوی رەگەزپەرستی سیاسی و نەتەوەییەوە ئامادە نییە مووچەی نزیكەی 700 هەزار میلاكی بەشەك بدات، لەكاتێكدا ئەم ڕێژە لەچاو نەتەوەكانی دیكەدا زۆر كەمە، بەشێوەیەكی هەموو ناوچە دابڕاوەكان نزیكەی 22 هەزار كەسن، لەكاتێكدا بەتەنیا كۆمپانیای نەوت 24 هەزار و بە تەنیا پەروەردەی كەركوك 26 هەزار میلاكی هەیە، بەڵام ڕازی نابن بە گواستنەوەی نزیكەی حەوت هەزار میلاكی كورد، لەكاتێكدا توركمان نزیكەی 8 هەزار میلاكیان تەنیا لەناو پەروەردەی كەركوكدا هەیە و رێژەی 20% لە شارەكە تێناپەرێنن، كوردیش بەهەموویەوە ناگاتە حەوت هەزار و ئەوانەشی لەسەر بەغدا دامەزراون ژمارەیان لە هەزار كەس كەمترە، بۆیە نادادپەروەرییەكی زۆر هەیە تەنانەت كێشەی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووری تێكەڵ بووە و خەڵكی كەركوك باجەكەی دەدات، خانووەكەت رەقەمە و موچەكەت تەنسیبە، كورد خۆشی لەشارەكە تەنسیبە.

سازدانی/ ئاودێر

لەم دیمانەیەدا، ئەیوب ئەنوەر سماقەیی ئابووری ناس و مامۆستای زانكۆ ڕای دەگەێنێت كارنامەی حكومەت و نوێ و بانگەشەی هەڵبژاردنی حزبە بەشدارەكان دوو شتی تەواو جیاوازن، ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات هیچ پلانێك بەبێ بودجە ئەنجام نادرێت و سەركەوتوو نابێت، باس لەوەش دەكات هەرێمی كوردستان هیچ سیستمێكی نییە و دۆخێكی وەحشی گەریانە دروستكراوە كە هەموو شتێك دراوەتە كەرتی تایبەت، جەختیش دەكاتەوە كە تەسلیمكردنی ئابووری كوردستان بە كەرتی تایبەت، كوردستان بەرەو ئایندەیەكی زۆر نادیار دەبات، "پێویستە هەڕاجكردنەی كەرتی گشتی بۆ كەرتی تایبەت ڕابگیرێت".

كارنامەی حكومەتی هەرێم تاچەند ڕەنگدانەوەی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردنی بەشداربوانی كابینەی نۆیەمە؟

بانگەشەی هەڵبژاردن و كارنامەی حكومەت دوو شتی لێكجاوازن، بانگەشەكانی هەڵبژاردنی لایەنە سیاسییەكان زۆر تێكەڵ و دژ بەیەكن، لە بەرامبەریشدا، كارنامەی حكومەت، كارنامەیەكی ئینشائی و مەتاتییە كە زۆر لێكدانەوە هەڵدەگرێت، بە بۆچوونی من لایەنی باڵادەست حكومەت بەو ئاڕاستەیە دەبات كە خۆی دەیەوێت، نەك جێبەجێكردنی كارنامەی سەرجەم هێزە سیاسییەكانی بەشداربووی ناو حكومەت، راستە بەرنامەی حكومەت بەرنامەیەكی باش و فرە لایەنەیە، بەڵام ئەمە بەتەنیا بەس نییە، ئەوەی گرنگە ڕێژەی جێبەجێكردنی بەرنامەكەیە لەماوەی چوار ساڵی داهاتوودا، ئەوەی تا ئێستا دەبینرێت پێچەوانەی ئەمە دەسەلمێنێت.

پێتوایە ئەم كابینەیەش هاوشێوەی حكومەتەكانی دیكە، كردارەكانی پێچەوانەی كارنامە و بەڵێنەكانی دەبن؟

پێموایە ئەم كابینەیە لە كابینەكانی دیكە خراپتر دەبێت، باشتر نابێت.

بەچ بەڵگەیەك، ئەم دڵنیاییە لەكوێووە دێت؟

بەبەڵگەی ئەوەی كابینەی ئەمجارە زاڵبوونی هێزێكی زۆر پێوە دیارە، ئەو رێككەوتنەی لەگەڵ یەكێتی كراوە بەرەو كاڵبوونە دەڕوات، دوو ئیدارەیی زیاتر لە جاران دەردەكەوێت و تۆختر دەبێتەوە، هێزەكانی دیكەی بەشداری ناو حكومەتیش كارەكانیان لە چوارچێوەی بانگەشە تێناپەڕێت.

بەڵێنی چارەسەركردنی سەرجەم گرفتەكان و جیانەكردنەوەی كێشەی سێكتەرە جیاوازەكان تاچەند وادەكات كارنامەی حكومەت لەچوارچێوەی بەڵێن تێنەپەڕێت؟

پێویست بوو ڕیزبەندی بۆ كارەكانی حكومەت بكرێت، چەند كەرتێكی سەرەكی هەڵبژێرن و چاكسازی تێدا بكەن، تاكو ئەو كەرتە رەنگدانەوەی لەسەر كەرتەكانی دیكەش هەبێت، بۆ نموونە ئەنجامدانی چاكسازی لە وەزارەتی سامانە سروشتییەكان و وەزارەتی دارایی، ڕەنگدانەوەی لەسەرداهات و خەرجی هەموو وەزارەتەكانی دیكەی دەبێت، چاكسازی لە پەروەردە و تەندروستی ڕەنگدەداتەوە لە خزمەتگوزاری و پێشكەشكردنی پێداویستییەكانی هاووڵاتیان دەبێت.

ئەم كابینەیە ئەمەی نەكردووە؟

نەخێر نەیركردووە، بە بۆچوونی من پێویست بوو وەزارەتەكانی، سامانە سروشتییەكان، دارایی، پەروەرد دەستنیشان بكەن، ئەم ریزبەندییە وا دەكات كارنامەی حكومەت بەباشتر بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە و بەرچاوڕوونییەكی زیاتریش هەبێت، چونكە ئەگەر چاكسازی لەسەرچاوەی سەرەكی داهات كراو خەرجییەكانیش پۆلێن كران و خەرجیە زیادەكان نەهێڵران، دواجار ئەو پارەیە دەگەڕێتەوە بۆ خەزێنە و لەسەر داهات و هاووڵاتیان رەنگدانەوەی دەبێت، بە هەمان شێوە پەروەردەیەكی دروست ڕەنگدانەوەی لەسەر نەوەی ئێستا و داهاتوو دەبێت.

جگە لەو كارنامەیەی راگەیەندراوە، سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران داوای لە وەزارەتەكانیش كردووە كارنامەی خۆیان بۆ چوار ساڵی داهاتووو ئامادە بكەن، ئەمە تاچەند هەنگاوێكی دروستە؟

زۆر نائاسایی و سەیرە لەماوەی مانگێكدا كارنامەی چوار ساڵ دابنرێت، بە بۆچوونی من سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران تێستێكی وەزارەتەكان دەكات، دەیەوێت لەو رێگەیەوە بزانێت چیان لە هەگبەدایە، بەبۆچوونی من ئەم كارنامەیەی كە گوایە وەزارەتەكان ئامادەی دەكەن تەنیا تێستێكە بۆ وەزیر و ئیدارەی وەزارەتەكان لەلایەن سەرۆكی حكومەتەوە، نابێتە بەرنامە و پلانی چوار ساڵی داهاتووی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە پێچەوانەوە ئەو كارنامەیە دەچێتە بواری جێبەجێكردنەوە كە سەرۆكی حكومەت خوێندییەوە. 

گرنگی پڕۆژەیاسای بودجە چییە؟ بەبێ بوونی هیچ بودجیەیەك حكومەت سەكەوتوو دەبێت لە جێبەجێكردنی پلانەكانی؟

ئەگەر هەر هەرێمێك، یاخود هەر وڵاتێك، بودجەی نەبوو، فەلسەفەی ئابووری و سیاسی نییە، فەلسەفەی ئیداریشی نییە. ئەگەر ئەمانەشت نەبوو، بەرچاوت ڕون نابێت، ئێستا ئێمە لەمانگی 9 داین، دەبوایە پڕۆژە بودجە لانی كەم ئەگەر لەكاتی تەواوبوون نەبوایە، لە قۆناغەكانی كۆتایدا بوایە، تاكو لانی كەم لەماوەی دوو مانگدا، پەرلەمانی كوردستان گفتوگۆی لەبارەوە بكات و لەكۆتایی مانگی 12 بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە، ناكرێت ئێمە چاوەڕێی بەغدا بین، دەكرێت پارەكە بە تەخمینی دابنرێت، واتە بڕی پارەی هاتوو، لەگەڵ بودجەی ناوخۆ لێكدەدرێت و دواتر پڕۆژە یاسای بودجەی پێ ئامادە دەكرێت، چاوەڕوانی كردنی بەغدا هەڵەیە، چونكە هەموو ساڵێك لە مانگی دوو یاخود سێ دەنگی لەسەر دەدرێت، پاشان لە هەرێمی كوردستانیش دوو بۆ سێ مانگی پێدەچێت، ئەمەش وا دەكات نزیكەی 6 مانگ لەو ساڵە بڕوات، واتە تۆ تەنیا شەش مانگت بەدەستەوە دەبێت بۆ جێبەجێكردنی پلانی ساڵەكەت، بۆیە هیچ پلانێك بەبێ بودجە ئەنجام نادرێت، پلان ئابووری تەرجومە دەكرێت بۆ ژمارە و ژمارەكانیش بە پارە دەنوسرێن، بۆ جێبەجێكردنی پلانەكە، مادام ئەنجوومەنی وەزیران دەیەوێت پلانی هەبێت، پێوستە بە هەمان شێوە ئامرازی جێبەجێكردنی هەبێت كە بریتییە لە بودجەی گشتی.

بەتایبەتیكردنی كەرتە گشتییەكان، هەرێم بەرەو كوی دەبات، زیانەكانی ئەم بەتایبەتیكردنە تاچەند رەنگی داوەتەوە.

دۆخە ئێستای هەرێم نە سیستمێكی سەرمایەدارییە، نە سیستمێكی ئیسلامی و نە ئێشترراكییە، سیستمێكی وەحشی گەریانەیە كە هەموو شتێكی داوەتە كەرتی تایبەت، ئەوەی ئێستا لە دونیادا پەیڕەو دەكرێت تێكەڵكردنی سەرجەم سیستمەكانە بەشێوەیەك كە هەموو سێكتەرە زیندووە سەرەكییەكان كە پەیوەستن بە كۆمەڵگەوە لەلایەن دەوڵەتەوە بەڕێوە دەبرێت، بەڵام بەشێكی زۆر كەمیان دراوەتە كەرتی تایبەت، بۆ نموونە هیڵی گواستنەوە هی دەوڵەتە، بەڵام چاككردنەوە و لێخوڕێنەكەی دراوەتە كەرتی تایبەت، تەسلیمكردنی ئابووری كوردستان بە كەرتی تایبەت، كە ئەویش كەرتی تایبەت نییە بەشێووە زانستییەكەی بەڵكو كەرتی تاكە كەسییە، لەناو ئەویشدا كەرتی سیاسیە و دواتریش كەرتی خێزانە و لەناو ئەویشدا بۆ چەند كەسێكە، ئابووری كوردستان بەرەو ئایندەیەكی زۆر نادیار دەبات، ئێمە و نەوەی دواتریش زیانێكی زۆری لێ دەكەین، بە بەڵگەی ئەوەی ئێستا نەخۆشخانە و خوێندنگە و زانكۆكان پشتگوێ دەخرێن و لە بەرامبەریشدا ئەهلییەكان لەبرەودان، من مامۆستای زانكۆم (70) خوێندكار لەناو یەك ژووری زانكۆ دانراون، ئەمە مانای وێرانكردنیییەتی، خەڵك قەرز دەكات بۆ ئەوەی نەخۆشەكەی بباتە نەخۆشخانەی ئەهلی، باوكان و دایكان دەست بە مووچەكانیانەوە دەگرن بۆ ئەوەی مانداڵەكانیان ببەنە خوێندنگە ئەهلییەكان، پێویستە هەڕاجكردنەی كەرتی گشتی بۆ كەرتی تایبەت ڕابگیرێت، ئەگەر ئەم كابینەیە ئەمە بكات، سەركەوتوو دەبێت.

رێگای كوردستان

ئامانج لە كۆبوونەوەی هێز و لایەنە پەچەكان چییە؟ 

لێكنزیكبوونەوەی چەپ و دروستكردنی بەرەیەكی هاوبەش لە كوردستان دەتوانێت چی بكات؟

چەپ و كۆمەنیستەكان دەتوانن لەرێگەی خەباتی چینایەتیەوە دنیایەكی دادپەروەرانە و یەكسان بهێننە دی؟ 

بەرەیەكی چەپ تاچەند بەدیڵكی باش دەبێت بۆ راگرتنی سیستمی سەرمایەداری و بەتایبەتی كردنی كەرتی گشتی؟

بێكەس قادر، ئەندامی مەكتەبی سیاسی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان، لە وەڵامی ئەم پرسیارانەدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە كۆبوونەوەی بەردەوامی هێز و لایەنە چەپەكان زیاتر بۆ ئەنجامدانی كاری هاوبەشە نەك دروستكردنی بەرەیەكی دیاریكراو، بە پێویستیشی دەزانێت چەپەكان كار بۆ گەڕاندنەوەی متمانەی كۆمەڵایەتی و ئاشتكردنەوەی سیاسەت و حزبایەتی لەگەڵ پرەنسیپەكاندا بكەن.

هێز ولایەنە چەپەكانی هەرێمی كوردستان لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا بەمەبەستی لێكنزیكبوونەوەیان لەیەكتر چەند كۆبوونەوەیەكیان ئەنجامداوە، بێكەس قادر باس لەوە دەكات كە ئەم ساڵ پتر لە ساڵانی تر، دیدار و كۆبوونەوەی هاوبەش لەنێوان هێز و لایەن و كەسایەتی چەپ لە باشوری كوردستان ئەنجام دراوە، ئامانج لەو كۆبوونەوانەش بەرجەستەكردنی روانگەیەكی هاوبەش و كاری هاوبەش و كاراكردنی دەوری چەپەكانە لە كوردستاندا، جگە لە باشووری كوردستان كۆبوونەوەیەكی هاوبەشی سێ لایەنی چەپی باشور لەگەڵ پارتی كۆمۆنیستی كوردستان - باكور ئەنجامدراوە، باس لەوەش دەكات لە ئێستادا كار بۆ ئەوە دەكەن كە هەر ئەمساڵ دیداری هاوبەشی پارتە چەپەكانی بەشەكانی دیكەی كوردستان لە باشوری كوردستان رێك بخەن.

ئەو ئەندامەی كەمتەبی سیاسی حزبی زەحمەتكیشانی كوردستان كە لە كۆوبونەوەی چەپەكان ئامادەیی هەبووە، هێما بۆ ئەوەش دەكات كە ئەوان ڕەش نوسێكی كاری هاوبەشیان ئامادەكردووە و پێشتریش لەسەر میكانیزمی كاری هاوبەش تێگەیشتنی هاوبەش هەبوو، لە كۆبوونەوەكانی ئەمساڵیش جەخت لەسەر كاری هاوبەش كراوەتەوە لەنێوان هەمو هێزە چەپەكانی كوردستان بەبێ جیاوازی.

لەباری ئەگەری دروستبوونی بەرەیەكی چەپ لە كوردستان، گوتیی لە ئێستادا قسە لەسەر پێكهێنانی بەرەی چەپ نییە لە كوردستان بەقەد ئەوەی قسە لەسەر لێكنزیكبوونەوەی چەپەكان و كاری هاوبەشە، چونكە لە دیدی ئێمەدا پڕۆسەی سیاسی و كۆمەڵگەی كوردستان پتر لە رابردوو پێویستی بە ڕوانگەی چەپ هەیە.

بێكەس قادر بۆچوونی وایە كە ئێستا كۆمەڵگەی كوردستان لەگەڵ كۆمەڵێ تەنگژەی جودا جودا بەرەوڕووە، بێ ئومێدی و بێ متمانەیی خەڵك بە حكومەت و حزبە سیاسییەكان بێ سنوورە، نا یەكسانی و ناعەدالەتی هەموو كایەكانی كۆمەڵگەی گرتووەتەوە، لەم ڕوانگەیەوە جەخت لە هەبوونی بەهێزكردنی پێگەی چەپ دەاتەوە و بە پێویستی قۆناغەكەش ناوی دەبات.

ئەو ئەندامەی مەكتەبی سیاسی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان باس لە ڕونگەیەكی هاوبەشی چەپەكان بۆ سیاسەت و ژیان دەكات و بەپێویستیشی دەزانێت كە هێز و لایەنە چەپەكان كار لەسەر گەڕاندنەوەی متمانەی كۆمەڵایەتی و ئاشتكردنەوەی سیاسەت و حزبایەتی لەگەڵ پرەنسیپەكاندا بكەن.

 

دیمانە/ ئاودێر

لەم دیمانەیەدا، ئەحمەد شێروانی، ئەندامی مەكتەبی سیاسی و بەرپرسی كۆمیتەی محەلی هەولێری حزبی شیوعی كوردستان ڕای دەگەیەنێت كە ناشەفافییەكی زۆر لە داهاتی هەرێمی كوردستان هەیە و وەك ئەوەی كە هێزەكان وێنەیان كردووە، ژێرخانی ئابووری ئەم وڵاتە تەنیا نەوت نییە، باس لەوەش دەكات بەبێ بوونی سیستمێكی دیاریكراو ئەنجامدانی پرۆسەی چاكسازی دەبێتـە كردەیەكی مەحاڵ، جەختیش دەكاتەوە كە پێكهێنەرانی حكومەتی نوێی كە هەمان هێزاكانی پێشترن ناتوانن پرۆسەی چاكسازی وەك ئەوەی باسی دەكەن ئەنجامی بدەن، بەپێویستیشی دەزانێت حزبی شیوعی و هێزە چەپ و دیموكرات خوازەكان لەئاست نادادییەكان بێدەنگ نەبن و پرۆژەی خۆیان هەبێت.

حكومەی نوێ كە لەچەند لایەنێكی جیاواز پێكهاتووە، تاچەند دەتوانن ئەو كارنامەیەی تێدا جێبەجێ بكەن كە لە هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن وەكو بەڵێن بەخەڵكیان داوە؟ 

گرنگە بزانین فەلسەفەی حكومڕانی ئەو هێز و لایەنە سیاسیانە چییە كە حكومەتی نوێی هەرێمی كوردستانیان پێكهێناوە، ئەم هێزو لایەنە سیاسیانەی كە كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانیان پێكهێناوە، پڕۆژەی خۆیان بۆ ماوەی چوار ساڵی داهاتوو ڕاگەیاندووە، بەڵام ئەم پڕۆژەیە هەڵگری كۆمەڵێك كێشەی گەورەیە، ئێمە لە پڕۆژەكەی خۆماندا لە هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردندا، باسی نان و كار و خاكمان كردبوو، كە لەگەڵ پڕۆژەی پێكهێنەرانی حكومەت جیاوازی زۆر بوو، بیرمان نەچێت پێكهاتەی حكومەتی نوێ، هەمان ئەو هێزانەن كە حكومەتەكانی پێشتریان پێكهێناوە و بەڕێوەیان بردووە، خەڵكی كوردستانیش شایەتی كاری ڕابردووی ئەم هێزانەن كە شتێكی ئەوتۆیان پێشكەش نەكردووە، ئەم هێزانە تەنانەت نەیانتوانیووە مافە سەرەتاییەكانی هاووڵاتیان جێبەجێ بكەن.

لایەنەكانی پێكهێنەری حكومەت بەم پڕۆژەیەی ئێستاوە دەتوانن حكومەتێكی سیستماتیك لە هەرێمی كوردستان دروست بكەن و بەڕێوە ببەن؟

بەو پێكهاتەیەی ئێستاوە كە هەمان عەقڵیەت و هەمان بیركردنەوەیە، دروستكردنی حكومەتێكی سیستماتیك ئاسان نابێت، ئێمە وەكو حزبی شیوعی كوردستان هیوای سەركەوتنیان بۆ دەخوازین، چونكە پڕۆژەكە چەند سەركەوتووتر بێت، لەبەرژەوەندی هاووڵاتیانی هەریم دەبێت، ئێمەش هیوای ئەوە دەخوازین، هەروەك چۆن هەمیشە پشتگیرمان لە شتە باشەكان كردووە، بەهەمان ئەندازەش دژی كارە خراپەكان هەڵوێستمان هەبووە و لێی بێدەنگ نابین.

بەڵێنی چارەسەركردنی سەرجەم گرفتە بنەڕەتییەكان و جیانەكردنەوەی كێشەی سێكتەرە جیاوازەكان تاچەند وادەكات كارنامەی حكومەت لە بەڵێن تێنەپەڕێت؟

زۆر گرنگە دەستنیشانی سێكتەرەكان بكرێت، بەشێوەیەك پێویستە بڕیار بدرێت لەكام سێكتەرەوە دەست پێ دەكرێت، چونكە زۆر گرنگە دەستنیشانی كێشەكان بكرێت و لەو سێكتەرانەوە دەست بە چاكسازی بكرێت كە لە بەرژەوەندی هاووڵاتیانی هەرێمی كرودستان و خەڵكی هەژاردا بێت، چونكە ناكرێت رۆڵ و كاریگەری وڵاتانی هەرێمایەتی لەبیر بكەین، ناكرێت ئێران و توركیا و عێراق لەبیر بكەین كە هەر وڵاتە و بەشێوازی تایبەتی خۆی بەرژەوەندی لە هەرێمی كوردستان هەیە، ئەمانە وڵاتی موخابەراتین و هەرچی لە توانایادا بێت بۆ بەرژەوەنییەكانی خۆیان دەیكەن، هیچ كاتێكیش هەوڵی ئەوە نادەن میلەتی ئێمە بەرەوپێشەوە بچێت، بۆیە گرنگە كۆمەڵێك سێكتەر دەستنیشان بكرێن و چاكسازیان تێدا بكرێت كە قابیلی جێبەجێكردن بن، كۆمەڵێك سێكتەر هەیە كە پەیوەندییەكی رۆژانەی راستەوخۆیان بە ژیانی خەڵكەوەیە، بۆ نموونە سێكتەری داد، ئەگەر داد سەقامگیر نەبوو، ناتوانرێت عەدالەتی كۆمەڵایەتی سەقامگیر بكرێت، لە هەرێمی كوردستان دەسەڵای موتڵەق بەدەست حزبەوەیە، هەتا ئێستا دادامەزراوە دادییەكان نەیاتوانیووە بەپێی پێویست لە خزمەتی كۆمەڵگەدا بن، رۆژانە چەندین حاڵەت دەبینین كە سەرجەمیان لە غیابی دەسەڵاتی دادوەری روودەدەن، سیستمی داد زۆر دواكەوتووە، یەكێكی دیكە لەو سێكتەرانەی گرنگە كاری لەسەر بكرێت، سێكتەری پەروەردەیە، چونكە هێچ میلەتێك بەبێ پەروەردەكردنی نەوەكانی ناتونێت بەسەر بەربەست و كێشەكان زاڵ بێت، بەبێ پەروەردەیەكی تەندروست كۆمەڵگەیەكی تەندروست بنیات نانرێت، بەڵام بەداخەوە سیستمی پەروەردەی ئێمە زۆر تەقلیدییە، ئەمە جگە لەوەی بەهەزارەها گەنجی ئەم وڵاتە لەماوەی چەند ساڵی رابدروودا دەرچوون و لە هیچ سێكتەرێك دانەمەزراون، ژمارەیەكی زۆر دەرچوی زانكۆ بێكارن، هەر ئەمەش وایكردووە رۆژانە چەندین هاووڵاتی هەرێمی كوردستان بەجێ بهێڵن، یەكێكی دیكە لەو سێكتەرانەی گرنگە كاری لەسەر بكرێت، سێكتەری تەندروستییە، ئەم سیستمەی ئێستا زۆر دواكەوتووە، جێگەی داخە كە عێراق پێشكەوتووترین سیستمی هەبوو، بەڵام ئەمڕۆ لە پاشەكشێیەكی گەورەدایە، بەشێوەیەك كوردستان بووەتە یەكێك لە دوكەتووترین سیستمەكانی تەندروستی لەناوچەكە.

حزبی شیوعی كوردستان و وەكو هێزێكی چەپ دەتوانێت چی بكات بۆ رێگری لە بەتایەبتیكردنی كەرتە گشتییەكان؟

لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا حزبی شیوعی كوردستان هەوڵێكی زۆری داوە بۆ رێگریكردن لە بەتایبەتیكردنی كەرتە گشتییەكان، ئەوكات خەڵكی زۆر بێ ئاگا بوو لەم پرسانە، ئێستا زۆر كەرتی گەشتی بەرەو بەتایبەتی بوون هەنگاو دەنێن، وەكو كارەبا، تەندروستی و خزمەتگوزارییەكان، ئەمانەش هیچی لەبەرژەوەندی هاووڵاتیان نییە، رەنگە ئێستا كاریگەرییەكی زۆری پێوە دیار نەبێت، بەڵام لەماوەی چەند ساڵی داهاتوودا میلەت زیانێكی زۆر لەم بەتایبەتیكردنەی كەرتە گشتییەكان دەخوات، پێویستە حزبی شیوعی و هێزە چەپ و دیموكرات خوازەكان لەسەر ئەم پرسە بێدەنگ نەبن، ئەمەش تەنیا بە قسەكردن نابێت، دەبێت پرۆژەی خۆیان هەبێت، جا لەپەرلەمانی كوردستان بێت یاخود لە شەقام، ئەگەر ئەمە نەكەین، راستگۆ نین لەگەڵ ئەو قسانەی كە دەیكەین، بۆیە گرنگە حزبی شیوعی و هێزە پێشكەوتووخوازەكان قیادی ئەم پرسە بكەن.

 

فەرمان فاتح شکور هونەرمەندی شێوەکار، ساڵی 1978 لە کەرکووک لەدایکبووە و بەشی شێوەکاری لە پەیمانگای هونەرە جوانەکانی هەولێر تەواوکردووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بەشی ڕاگەیاندن لە زانکۆی حورە لە هۆڵەندا و بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی هونەرە جوانەکانی بەغدا بەدەستهێناوە. ئێستا مامۆستایە لە پەیمانگای هونەرە جوانەکانی کەرکووک. لە دیدارێکی (ڕێگای کوردستان)دا باس لە هونەری شێوەکاری و شێوازی کارکردنی خۆی دەکات.

 

دیمانە: هێرش مەغدید

-لە نێوان قوتابخانە هونەرییەکان، قوتابخانەی تەجرید و نزیک لەو قوتابخانە هونەرییەت هەڵبژارد بۆچی؟

+ لە کاری هونەریدا خۆم نابەستمەوە بە هیچ قوتابخانەیەکی هونەری، بەڵام دەکرێت سوودیان لێ‌وەرگرم. ئێستا‌ کاری هونەری ئازادییەکی ڕەها بەخۆیەوە دەبینێت، ئەم سەردەمە بۆ هونەری شێوەکاری سەردەمی تێکشکاندی بەربەستەکانە. لەم سەردەمە هونەری شێوەکاری لە قاڵبی فریم و فڵچە و هەتا ڕەنگیش دەربازبووە، خۆی لە شێوازەکانی پێرفۆرمانس و پۆست مودێرن و شێوازکانی تر دەبینیتەوە، هونەر ئێستا لەوە دەرچووە دەستی لێ بدەیت، هونەر بەرەو ئەوە دەچێت بۆ ساتێک دەبینرێ‌ و دەڕوات. من خۆم تا ئێستا لە گەڕاندام بۆ دۆزینەوە شێوازێکی هونەری تایبەت تا کاری لە سەر بکەم، ئەمە وای کردووە تابلۆکانم هەر جارە و بە شێوەیەک دەرکەون. ناچارم لە کاتی کارکردن هانا بۆ حەزەکانی خۆم ببەم، لەو کاتەیە بەچی شێوازێک یان بەچی شێوەیەک کاری تێدا بکەم، بۆیە زۆرجار کارەکان لە شێوازی تەجریدەوە نزیکن لە هەمانکاتدا تێکەڵییەک هەیە لەگەڵ شێوازەکانی تر.

-هەندێک پێیان وایە هەڵبژاردنی قوتابخانەیەکی تری هونەری لە بەرانبەر قوتابخانە ڕیالیزمەکان، هەڵاتنە لە واقیع، یان بە دیوێکی تر نەبوونی سەلیقەی هونەرمەندە، تۆ چی دەڵێی لەو بارەیەوە؟

+ئەو بابەتە دوو لایەنە، لایەنی یەکەم خودی شێوازی تەجرید تایبەتمەندییەکی رەهای تیدایە، چونکە ئیشکردن لە قوتابخانەی تەجرید پەیوەستە بە کۆمەڵێ‌ تەکنیک و هێڵ ‌و ڕەنگد، بێجگە لە رێچەکەی بیرۆکەکە پەیوەستە بە فەلسەفەوە. خودی تەجرید داماڵینە لە هەموو بەها ڕەهاکان. لایەنی دووم لای هونەرمەندی ئێمە بووەتە شێوازیک لە هەڵهاتن لە ڕیالیزم، من باسی هونەرمەندان بەگشتی ناکەم، بەڵکو بەشێک لەو هونەرمەندانەی کە لە بواری شێوەکاریدا کاردەکەن و خۆڕسکن، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ کەم ئەزموونی هونەرمەندەکە لە شێوازی بەکارهێنانی تەنکیکی و ئەستاتیکای هونەرو فەلسەفەی ڕەنگ.

-دەکرێت باسی شێوازی کارکردنی خۆتمان پێ‌ بڵێیت، بۆ نموونە بە چ رەنگێک کاردەکەیت‌ و بە قەبارەی چەند‌ و چ کاتێک بۆ تۆ گونجاوە بۆ دروستکردنی تابلۆ؟

+شێوازی کارکردنی من شێوازێکی هەمەچەشنە، تا ئێستا خۆم یەکلا نەکردووەتەوە، کارەکانیشم پەیوەستە بە حەزەکانمەوە، هەندێ‌ جار حەز بە یاری کردن بە ڕەنگ دەکەم، هەندی جارنا حەزم لە کێشانی تابلۆی ڕیالیزمییە بە شێوازی ئەکادیمی، هەندێ جاریش بیرۆکەیەکم لە مێشکدایە حەزم لێیە بە شیوازی تەعبیری تەجریدی کاری تێدا بکەم، لە ڕووی ڕەنگیشەوە هەموو ڕەنگەکان بەکاردێنم بە پێی خواستی ناوەڕۆکی تابلۆکە، بەڵام وەک زیاتر حەزم لە بەکارهێنانی ڕەنگە ساردەکانە وەک لە گەرمەکان، لە ڕووی قەبارەشەوە هەموویم بەکارهێناوە، بەڵام زیاتر حەز بە قەبارەی گەورە دەکەم تا بچووک کاتی گونجاویش بۆ کارکردنم شەوانە .

 

دیدارو چاوپێكەوتنەكان