ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

 پارتی سۆسیالیستی کوردستان لە باکووری کوردستان دەڵێت، چەند مانگێکە کار لەسەر نەخشەڕێگەی چارەسەرکردنی پرسی کورد لە تورکیا دەکات و رێگەی چارەسەرکردنی خستەڕوو

 مەسعود تەک، سکرتێری پارتی سۆسیالیستی کوردستان بە ئامادەبوونی ئەندامی سەرکردایەتیی پارتەکە، کۆبوونەوەیەکی فراوانی لە ئامەدی باکووری کوردستان رێکخست و نەخشەڕێگەکەیان لەژێر ناوی "چارەسەرکردنی پرسی کورد لە رێگەی سیاسەتی ئاشتی و دیموکراسی" بڵاوکردەوە و جەختیان لەوە کردەوە کە بۆ ئامادەکردنی نەخشە رێگەکە قسەیان لەگەڵ هاووڵاتیی ئاسایی، پیاوانی کار، سیاسەتڤان، چالاکڤان، نوێنەرانی سەندیکاکان، مامۆستا، قوتابی و تەواوی چین و توێژەکانی کۆمەڵگە کردووە و دیدوبۆچوونیان وەرگرتوون و هەربۆیە چالاکییەکەیان چەند مانگێکی خایاندووە. 

 لە نەخشەڕێگەکەدا جەخت لەسەر چەند خاڵێک کراوەتەوە، وەک سیاسەتی نکۆڵیکردن، دانانی قەییووم، تووندوتیژی، کێشەی خوێندن بە زمانی کوردی، جیاکاری، نادادپەروەری، گوشاری سیاسی، بێبەشکردن لە مافەکان، هەژاری، پرسە دەستوورییەکان، مێژوو، جوگرافیا، چەمکەکانی کورد و کوردستان، ئازادیی، یەکسانی، مافی مرۆڤ، مافی ژن، ئاشتی، پێکەوەژیان، لێکتێگەیشتن. 

 لەگەڵ دەستنیشانکردنی ئەو بابەتانەی کە باسکراون، یەکە بەیەکە باس لە چۆنێتیی چارەسەرکردنی کێشەکانیش کراوە و بەم جۆرەی خوارەوە روون کراوەتەوە:

 قەیرانی گشتگیر و قووڵ

 لە تورکیا دەسەڵاتێکی تاکڕەوی دژەدیموکراسی هەیە. بەهۆی ئەم دەسەڵاتەوە تورکیا بووەتە سەرچاوەی قەیرانی ئابووریی، سیاسی، کۆمەڵایەتی و لەم چەند ساڵەی رابردوویشدا سەرجەم قەیرانەکان بە راددەیەک قووڵبوونەتەوە هەموو دۆخەکەی ئاڵۆزکردووە. ئەم دەسەڵاتە سەرجەم هاوکێشەکانی گۆڕیوە. کۆی جومگەکان لەژێر دەستی تاکەکەسێکدایە و بەویستی خۆی بڕیار دەدات، بێ گوێدانە بەهاکانی دیموکراسی و ستاندەردەکانی کارکردن. ئەو کەسە هیچ دامەزراوەیەکی چاودێری و بەدواداچوونی نەهێشتووە بۆ ئەوەی کاری بەدواداچوون بکات. 

 دادگە بووەتە سەرچاوەی دەمکوتکردن نەک چارەسەر و یەکلاکردنەوەی پرسەکان. هەر بەهۆی دادگەکانەوە کە بوونەتە دارودەستی دەسەڵات، ئازادییەکان بەرتەسک بوونەتەوە و دژی ئۆپۆزیسیۆن کار دەکەن و سانسۆر دەخەنە سەر چالاکییەکانیان. 

 قەییوومەکان بوونەتە رێگر لەبەردەم ویست و دەنگی گەلان و بوونەتە گورزێکی گەورە دژی ئازادیخوازەکان.

   سیاسەتی جیاکاریی دەسەڵات، گرژی و ئاڵۆزیی زۆری لە تەواوی وڵات ناوەتەوە، بەڕادەیەک ئۆپۆزیسیۆن بەردەوام هەوڵی لەناوبردنی دەدرێت و لە شارەکانی رۆژئاوای تورکیاش زەمینەخۆش دەکرێت بۆ کۆمەڵکوژکردنی کورد. 

 بەهۆی سیاسەتی داپڵۆسێنەری نێوخۆیی و سیاسەتی شەڕانگێزی دەرەکییەوە، تورکیا خەریکە لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا دوور دەخرێتەوە و گوشاری زۆری دەخرێتەسەر. 

 ماوەیەکە لە ئەنجامی کەڵەکەبوونی سیاسەتە هەڵەکان، ئابووریی وڵات تووشی قەیرانێکی زۆر قووڵ بووەتەوە، هەڵاوسان چیدی کۆنترۆڵ ناکرێت، هەژاری و برسیەتی پشێوی ناوەتەوە و کۆمەڵگەی خستووەتە دۆخێکی زۆر نامۆوە. 

 لە ئەنجامی ئەم قەیرانانە، رۆژانە لەبەر هۆکاری زۆر ئاسایی کێشەی گەورە روودەدەن، ژن دەبێتە قوربانی، کۆمەڵگەیەکی هەڵچوو و پڕ لە کێشە دروستبووە. ئەم قەیرانانە وایانکردووە هاووڵاتیی وڵات جێبهێڵێت و روو لەدەرەوە بکات یان بێهیوا بێت لە ژیان. 

 پارتی سۆسیالیستی کوردستان پێیوایە سەرچاوەی سەرەکیی کۆی ئەم هەموو قەیرانە کەڵەکەبووەی تورکیا بریتییە لە چارەسەرنەکردنی پرسی کورد. بە پەیڕەوکردنی سیاسەتی نکۆڵیکردن و تووندوتیژی هەرگیز کێشەکە چارەسەر ناکرێت. بۆیە پێمانوایە ناکرێ چیدیکە لەمە زیاتر پرسی کورد دوابخرێت. بۆ ئەوەی خەڵکی زیاتر نەبنە قوربانی و رووبەڕووی ماڵوێرانی و کارەساتی گەورە نەبنەوە، پێویستە هەر ئێستا هەنگاوی یەکەم بنرێت.

 چارەسەرکردنی پرسی کورد بە ئاشتی

 پێویستە هەموو لایەک دان بەوەدا بنێن کە کێشەی کورد کێشەیەکی نەتەوەیی بنەڕەتی و سەرەکییە و پەیوەستە بە شوناسی گەلێکی مەزن. کورد خاوەن مێژوویەکی زۆر کۆن و کولتوور و زمانێکی دەوڵەمەند و خاوەن ویستێکی بەهێزە و هەزاران ساڵە لە خاکی کوردستاندا دەژی. گەلی کورد، وەک گەلانی هەموو جیهان، دەیەوێت بە ئازادی و سەربەرزی بژی. هەوڵدان و کارکردن بۆ سەرکوتکردنی کورد، تەنیا زیانی بە گەلی کورد نەگەیاندووە، بەڵکو زیانی بە گەلی تورکیش گەیاندووە و هیچ ئەنجامێکیشی نەبووە جگە لە کاولکاری و دەردەسەری. 

 زەوتکردنی مافی نەتەوەیی گەلی کورد، ستەمێکی مێژووییە. سەرکوتکردنی گەلی کورد و بێبەشکردنی لە مافە سیاسی، کولتوورییەکان و رووبەڕووبوونەوەی لە رێگەی تووندوتیژییەوە، تراژیدیای گەورە و خراپی لێکەوتووەتەوە و دەکەوێتەوە. باشترین رێگە بۆ چارەسەرکردنی پرسی کورد دەستبردنە بۆ بژارە دیموکراسییەکان. کەواتە چارەسەرکردنی پرسی کورد لە رێگەی دیموکراسی و ئازادیی و یەکسانییەوە چانسێک دەبێت بۆ سەقامگیریی زیاتر و فەراهەمکردنی کەشێکی ئارام و گونجاو دوور لە سیاسەتیی شکاندن و کارەساتی گەوە. 

 رێگەچارەکان زۆر روونن و هەنگاوەکان بۆ چارەسەر ئاشکران کە لەم چەند خاڵەدا دەستنیشان دەکرێن

 یەکەم: داننان بە ناسنامەی کورد و کوردستان و پاراستن و داکۆکیکردن لێی لە رێگەی جێگیرکردنی لە دەستووری تورکیا.

دووەم: بەفەرمی ناساندنی زمانی کوردی و پەسندکردنی خوێندنی لە سەرجەم قۆناخەکانی خوێندن لە کوردستان. 

سێیەم: رێگەدان بە دامەزراندنی دامەزراوە بە ناوی کورد و کوردستان و ئازادی لە چالاکییەکانی. 

چوارەم: بەفەرمیی بەکارهێنانەوەی ناوە کوردییە راستەقینەکانی سەرجەم ناوچەکانی کوردستان و جێگیرکردنیان لە دامەزراوە فەرمییەکان و دووبارە ناوهێنان و گەڕاندنەوەی شکۆی مێژوویی و پێگەی جوگرافییان. 

پێنجەم: داننان بە تێکدان و لەناوبردنی گۆڕ و مەزارگەکانی کەسایەتییە مێژووییەکانی گەلی کورد و دەبێت بەفەرمیی داوای لێبووردن بکرێت لەو ستەمانەی لە گەلی کورد کراون. 

شەشەم: بۆ سازکردنی زەمینەیەکی گونجاو بۆ چارەسەکردنی پرسی کورد لە هەموو روویەکەوە، پێویستە سەرجەم هێزە سەربازییەکان و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە خاکی کوردستان کۆتاییان پێبێت؛ زیندانییە سیاسییەکان ئازاد بکرێن و دۆسیەکانی داخستنی پارتە سیاسییەکان هەڵبوەشێندرێتەوە.  

پارتی سۆسیالیستی کوردستان داوا دەکات هەڵوێستە سەرکوتکارەکانی دژی گەلی کورد لە تورکیا، عێراق، ئێران و سووریا کۆتاییان پێبێت.  

 

دەستوورێکی دیموکراسی 

 

لە تورکیا بابەتی هەموارکردنەوەی شێوازی دەسەڵاتی بەڕێوەبردن و سیستمی بەڕێوەبردن گفتوگۆی زۆری لەبارەیەوە دەکرێت. بەدڵنیاییەوە، ئەم بابەتە پەیوەستە بە هەموارە دەستوورییەکان. هەمواری دەستووریی تورکیا کە تێیدا سیستمی بەڕێوەبردن بۆ سەرۆکایەتیی گۆڕدرا، کێشەیەکی زۆری کەڵەکەبووی بەدوای خۆیدا هێنا. پارتی سۆسیالیستی کوردستان پێیوایە لەماوەی 100 ساڵی رابردوودا کۆی سیستمەکانی بەڕێوەبردن تاکڕەوی و میلیشیاگەری بوون. 

 دەستووری ساڵی 1924 لەسەر بنەمای نکۆڵیکردن لە مافەکانی گەلی کورد داڕێژراوە و هزری تاکڕەوی و هێز و سەپاندنی سەرچاوە و سەرەتای نەهامەتییەکان بووە. هەروەها دەستوورەکانی 1961 و 1980 لە ئەنجامی کودەتا سەربازییەکانەوە بە هزریی سەرکوتکاری و سەپاندنی هێز و ئەنتی دیموکراسییەوە داڕێژراون. کێشەی ئەمڕۆی دەستووریش هەر بەهۆی هزری تاکڕەویی و پشتبەستن بووە بە هێز و سەپاندنی ویست. 

 بۆیە پێویست بەوە دەکات دەستوورێکی نوێ دابڕێژرێت بۆ ئەوەی ئەم هزرە کۆتایی پێ بهێندرێت؛ دەستوورێک کە لەسەر بنەمای ئازادیی و یەکسانی و دیموکراسی دابڕێژرێت؛ بنەما سەرەکییەکانی مافی سەرجەم پێکهاتەکان لەبەرچاو بگرێت و ماددەکانی دەستوورە نوێیەکە دان بە ناسنامە و مافە سەرەکییەکانی پێکهاتەکان بنێت. 

 دەبێ دەستوورێک هەبێت گونجاو بێت لەگەڵ فرەنەتەوەیی، ئایین، ئاینزا، کولتوور، زمان، بیروباوەڕەکان و لە چوارچێوەی فیدراڵییەتدا پەیڕەو بکرێت. بەمەش گەلی کورد و پێکهاتەکانی ئەرمەنی، سریانی، عەرەب، جوو، کلدانی مافەکانی پارێزراو دەبن. 

هەروەها تا داڕشتنی دەستوورێکی نوێ، بەڵێن بدرێت لە دەستبەرداربوون لە سیاسەتی جیاکاری، دژایەتیکردن، تووندوتیژی، گوشارخستن، کارکردن بۆ ئاساییکردنەوەی دۆخەکان، زەمینەخۆشکردن بۆ دیالۆگ و گفتوگۆی بەردەوام و کاراکردنەوەی راستەقینەی رۆڵی سەرجەم پێکهاتەکان. 

  پارتی سۆسیالیستی کوردستان لە ساڵی 1974 لە باکووری کوردستان دامەزراوە. پارتێکی چەپی کوردییە و سیاسەتڤانی کورد کەمال بورکای دامەزرێنەریەتی؛ 42 ساڵ مۆڵەتی فەرمی نەبووە و وەکو رێکخستنێکی سیاسی درێژەی بەکار و چالاکییەکانی داوە؛ لە ساڵی 2016 بەفەرمی لەلایەن وەزارەتی ناوخۆی تورکیا مۆڵەتی پێدرا؛ نۆ کۆنگرەی سازکردووە و لە کۆنگرەی حەوتەمدا کەمال بورکای دەستی لەکارکێشایەوە و لەو بەروارە مەسعود تەک سکرتێری گشتییە.

 

*لەماڵپەڕی رووداو وەرگیراوە

 

 

 

چەپ وكرێكاری