ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

 والی عه‌لی

هندستان دووه‌م گه‌وره‌ترین وڵاتی جیهانه‌ له‌ڕوی ژماره‌ی دانیشتوانه‌وه‌و هاوشێوه‌ی فیلمه‌كانی خاوه‌نی زۆرترین روداوو زانیاریی سه‌یرو سه‌مه‌ره‌یه‌ له‌جیهاندا. ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ چه‌ند زانیارییه‌كی سه‌رنجڕاكێش و سه‌یرو سه‌مه‌ره‌ن سه‌باره‌ت به‌م وڵاته‌:

  1. گه‌وره‌ترین وڵاتی دیموكراسییه‌ له‌جیهاندا. ژماره‌ی دانیشتوانه‌كه‌ی نزیكه‌ی یه‌ك ملیارو 200 ملیۆنه‌.
  2. فێستیڤاڵێكیان هه‌یه‌ به‌ناوی كومبه‌ مێلا. سه‌د ملیۆن كه‌س به‌شداری له‌م فێستیڤاڵه‌دا ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش گه‌وره‌ترین گردبونه‌وه‌ی مرۆڤه‌ له‌جیهاندا.
  3. رۆژمێری هندستان له‌شه‌ش وه‌رز پێكدێت نه‌ك چوار.
  4. ژینگه‌كه‌ی به‌تایبه‌ت هی شاره‌ زه‌به‌لاحه‌كانی، زۆر پیسه‌. هه‌ناسه‌دان له‌شاری مۆمبای بۆ ماوه‌ی ته‌نها یه‌ك رۆژ، وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ سه‌د جگه‌ره‌ت كێشابێت.
  5. له‌یه‌كێك له‌ویلایه‌ته‌كانی ئه‌م وڵاته‌، كارمه‌ندی پۆلیس ئه‌گه‌ر سمێڵ بهێڵێته‌وه‌، ئه‌وا كه‌مێك زیاتر له‌موچه‌كه‌ی پێده‌درێت.
  6. له‌ڕوی رێژه‌ی به‌كاربردنی گۆشته‌وه‌ بۆ هه‌ر تاكێك، ئه‌م وڵاته‌ نزمترین پله‌ی گرتووه‌ له‌سه‌ر ئاستی جیهان. واته‌ تاكه‌كانی كه‌مترین گۆشت به‌كارده‌به‌ن.
  7. ئاهه‌نگگێڕان به‌بۆنه‌ی جه‌ژنی منداڵان له‌م وڵاته‌، له‌ 14-11 ئه‌نجامده‌درێت، واته‌ نۆ مانگ پاش جه‌ژنی ڤالانتاین كه‌ به‌ رۆژی خۆشه‌ویستیش ناسراوه‌!
  8. له‌ناوچه‌ی به‌نگالی خۆرئاوا كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ئه‌م وڵاته‌وه‌، مانگا پێویسته‌ كارتی ناسنامه‌ی هه‌بێت.
  9. هه‌موو سه‌عاتێك له‌م وڵاته‌، خانمێك به‌هۆی تاوانگه‌لی په‌یوه‌ندیدار به‌ ماره‌ییه‌وه‌ ده‌كوژرێت.
  10. له‌سه‌دا 70ی هه‌موو به‌هاراته‌كانی جیهان، به‌رهه‌می ئه‌م وڵاته‌ن.
  11. له‌م وڵاته‌ بوكه‌ڵه‌ی سێكسی قه‌ده‌غه‌یه‌.
  12. خاوه‌نی زۆرترین كۆیله‌یه‌ له‌جیهانی مۆدێرندا. ژماره‌ی كۆیله‌كان له‌م وڵاته‌ زیاتره‌ له‌ 18 ملیۆن.
  13. به‌گشتی هه‌ر هاوڵاتییه‌كی ئه‌م وڵاته‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت له‌فه‌یه‌كی جۆری بیگ ماكی زنجیره‌خواردنگه‌ی مانكدۆناڵد بكڕێت، پێویسته‌ نزیكه‌ی شه‌ش سه‌عات كاربكات.
  14. ژماره‌ی دانیشتوانی ئه‌م وڵاته‌ له‌ هی ته‌واوی نیوه‌گۆی خۆرئاوای زه‌وی، زیاتره‌.
  15. هه‌رچه‌نده‌ پیسیی ژینگه‌ی شاری به‌یجینگی پایته‌ختی چین زیاتر به‌ناوبانگه‌، به‌ڵام له‌ڕاستیدا ژینگه‌پیسترین شار له‌جیهاندا نیوده‌لهیی پایته‌ختی هندستانه‌.
  16. كۆمپانیایه‌كی هێڵی ئاسمانیی هندی هه‌یه‌ به‌ناوی گه‌و ئێر. ئه‌م كۆمپانیایه‌ ته‌نها خانمان ده‌خاته‌سه‌ركار بۆ كارمه‌ندی پێشوازی ناو فڕۆكه، چونكه‌ كێشیان سوكتره‌و ساڵانه‌ به‌ به‌های نیو ملیۆن دۆلار، سوته‌مه‌نی بۆ ده‌گێڕێته‌وه‌.
  17. پیاوێكی هندیی قۆڵبڕ هه‌بوو به‌ناوی ناتۆرلاڵ (1912-2009). ئه‌م براده‌ره‌ چه‌ند جارێك به‌ ته‌ڵه‌كه‌بازی تاج محه‌ل وپه‌رله‌مان و چه‌ند شوێنێكی كلتوری تری وڵاته‌كه‌ی فرۆشتووه‌. نۆ جاریش له‌ زیندان هه‌ڵاتووه‌.
  18. له‌كه‌نه‌داو هندستان و روسیاو ئیسرائیلیش، دراوی كاغه‌ز نیشانه‌گه‌لی هاوشێوه‌ی برایڵی تێدایه‌ كه‌ تایبه‌تن به‌ نابینایان.
  19. ساڵانه‌ له‌م وڵاته‌ 100 هه‌زار بۆ 500 هه‌زار حاڵه‌تی له‌باربردنی منداڵ ئه‌نجامده‌درێت ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی كۆرپه‌كه‌ كچه‌.
  20. دوو هه‌زارو 500 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ئاینی جوله‌كه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌م وڵاته‌. له‌و كاته‌وه‌ هیچ حاڵه‌تێكی دژه‌ڕه‌گه‌زی له‌لایه‌ن خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌وه‌ دژ به‌م ئاینه‌ تۆمارنه‌كراوه‌.
  21. هۆزێكی قه‌ره‌ج هه‌یه‌ له‌م وڵاته‌ كه‌ مردن به‌ یه‌كێك له‌خۆشترین روداوه‌كانی ژیان له‌قه‌ڵه‌مده‌ده‌ن و ئاهه‌نگی بۆ ده‌گێڕن، وه‌ك خه‌فه‌تێكی گه‌وره‌ش ره‌فتار له‌گه‌ڵ له‌دایكبون ده‌كه‌ن.
  22. له‌م وڵاته‌ په‌رستگایه‌ك هه‌یه‌ به‌ناوی په‌رستگای ئاڵتونی، رۆژانه‌ خواردن ده‌دات به‌ 100 هه‌زار كه‌س به‌بێ ئه‌وه‌ی گوێبداته‌ ره‌گه‌زو ئاین و چینایه‌تی.
  23. پشبینیده‌كرێت به‌ هاتنی ساڵی 2050، ئه‌م وڵاته‌ ببێته‌ گه‌وره‌ترین وڵاتی جیهان له‌ڕوی دانیشتوانه‌وه‌.
  24. خانمانی ماڵه‌وه‌ی هندستان خاوه‌نی له‌سه‌دا 11ی هه‌موو زێڕی جیهانن. ئه‌م بڕه‌ش زیاتره‌ له‌كۆی ئاڵتونی یه‌ده‌كی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكاو سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی و سویسراو ئه‌ڵمانیا پێكه‌وه‌.
  25. گه‌رمبونی گۆی زه‌وی بووه‌هۆی چاره‌سه‌كردنی كێشه‌یه‌كی نێوان ئه‌م وڵاته‌و به‌نگلادیش. به‌هۆی ئه‌م دیارده‌ سروشتییه‌وه‌، ئه‌و دورگه‌یه‌ی كێشه‌ی له‌نێوان ئه‌م دوو وڵاته‌دا دروستكردبوو، نه‌ما.
  26. له‌ساڵی 2009 پزیشكێك له‌م هندستانه‌ی لای خۆمان، توانی له‌ماوه‌ی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كی سێ سه‌عاتیدا، 172 هه‌زارو 155 به‌رد له‌گورچیله‌ی چه‌پی نه‌خۆشێكدا ده‌ربهێنێت.
  27. له‌م وڵاته‌ زۆرێك له‌بوكه‌كان ئه‌ڵقه‌ی هاوسه‌رگیری ده‌كه‌نه‌ په‌نجه‌گه‌وره‌ی پێیان.
  28. له‌هه‌موو 100 حاڵه‌تێكی هاوسه‌رگیری، ته‌نها یه‌كێكیان به‌ جیابونه‌وه‌ كۆتاییدێت، به‌مه‌ش ئه‌م وڵاته‌ بووه‌ته‌ خاوه‌نی یه‌كێك له‌كه‌مترین رێژه‌ی جیابونه‌وه‌ له‌سه‌ر ئاستی جیهان.
  29. له‌كۆی 20 پیسترین شاره‌كه‌ی جیهان، 13یان له‌م وڵاته‌دان.
  30. ژماره‌ی به‌كارهێنه‌رانی ئینته‌رنێت له‌م وڵاته‌ له‌كۆی ژماره‌ی هه‌موو دانیشتوانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا، زیاتره‌.
  31. زۆربه‌ی وڵاتان گیانداری نیشتمانیی تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌یه‌، گیانداریی نیشتمانیی ئه‌م وڵاته‌ پڵنگی به‌نگالییه‌.
  32. گوندێك هه‌یه‌ له‌م وڵاته‌ به‌ناوی شانی شینگاپور. ئه‌م گونده‌ بۆ ماوه‌ی زیاتر له‌ چوار سه‌د ساڵ (تا ساڵی 2010) نه‌ ده‌رگای تێدابووه‌ نه‌ قوفڵ، نه‌ هیچ تاوانێكیشی تێدا ئه‌نجامدراوه‌.
  33. جوتیارانی ئه‌م وڵاته‌ كۆكاكۆلاو پیپیسی وه‌ك مادده‌یه‌كی قڕكه‌ری هه‌رزانی مێروو به‌كارده‌هێنن.
  34. له‌ساڵی 2016 هندستان له‌ماوه‌ی ته‌نها 24 سه‌عاتدا نزیكه‌ی 50 ملیۆن دره‌ختی رواند. به‌مه‌ش ناوی چووه‌ كتێبی گێنس بۆ ژماره‌ پێوانه‌ییه‌كانه‌وه‌.
  35. له‌ساڵی 2015، ته‌نها له‌ڕێگای هاتن و چون له‌ڕێگه‌ی شه‌مه‌ندۆفێری ناوخۆییه‌وه‌ه‌وه‌ بۆ سه‌ر كار، هه‌موو رۆژێك نۆ كه‌س له‌شاری مۆمبای ئه‌م وڵاته‌ گیانیان له‌ده‌ستداوه‌.
  36. تائێستاش له‌م وڵاته‌، مار وه‌ك خواوه‌ندێك ده‌په‌رسترێت. زۆرێك له‌خانمانی ئه‌م وڵاته‌ له‌و چوارچێوه‌یه‌دا شیر ده‌ڕژن به‌سه‌ر ماردا هه‌رچه‌نده‌ مار زۆر رقی له‌م شته‌یه‌.
  37. ژماره‌ی خواردنگه‌ هندییه‌كان له‌ شاری له‌نده‌ن له‌ هی مۆمبای یان ده‌لهی زیاتره‌.
  38. له‌هه‌ندێك له‌گونده‌ دوره‌ده‌سته‌كانی ئه‌م وڵاته‌، منداڵی ساوا له‌سه‌ربانی په‌رستاگاكانه‌وه‌ ده‌خرێته‌خواره‌وه‌و له‌خواره‌وه‌ كه‌سێك ده‌یگرێته‌وه‌. ئه‌و خه‌ڵكه‌ له‌و بڕوایه‌دان ئه‌م شته‌ ته‌ندروستییه‌كی باش ده‌هێنێت بۆ منداڵه‌كه‌.
  39. ئه‌م وڵاته‌ 122 زمانی سه‌ره‌كی و هه‌زارو 599 زمانی تری تێدایه‌.
  40. بنمیچی فڕۆكه‌خانه‌ی چێنای كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ئه‌م وڵاته‌وه‌، ته‌نها له‌ماوه‌ی چه‌ند ساڵێكی كه‌مدا شه‌ست و شه‌ش جار روخاوه‌.
  41. خه‌ڵكی ئه‌م وڵاته‌ هه‌فتانه‌ زیاتر له‌ ده‌ سه‌عات ده‌خوێننه‌وه‌، ئه‌مه‌ش زۆرترینه‌ به‌ به‌راورد به‌ هی هه‌ر وڵاتێكی تر له‌جیهاندا.
  42. له‌ساڵی 2017 تونێلێكی تایبه‌ت به‌ به‌قاچاخبردنی مانگا له‌ژێر سنوری نێوان هندستان و پاكستاندا دۆزرایه‌وه‌.

سه‌رچاوه‌: كتێبی زانیاریخانه‌/ چاپی 26هه‌م/ والی عه‌لی/ زانیاریی ژماره‌ هه‌زارو 373 بۆ 1414

 

 

 

 

 

هەمەڕەنگ