ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

رێگای كوردستان

قەیرانی كەمی ئاو، یەكێكە لە كێشە گەورەكانی عێراق و لەماوەی 15 ساڵی ڕابردووشدا هیچ یەكێك لە حكومەتەكانی بەغدا سەركەوتوو نەبوون لە وتوێژەكانیان لەگەڵ تاران و ئەنقەرە، پێشبینیش دەكرێت لەچەند ساڵی داهاتوودا هەردوو رووباری دیجلە و فورات بەتەواوی وشك ببن.

قەیرانی كەمبوونەی ئاو لە عێراق بەرادەیەك مەتریدارە كە لەئێستادا ئاوی دیجلە و فورات بۆ كەمتر لەنیوە دابەزیوە و زۆربەی هۆڕەكان لە خواروی عێراقدا وشكبوون و زەویە كشتوكاڵیەكان توانای بەرهەمهێنانیان كەم بووەتەوە، سەرەڕای ئەوەش ئێران و توركیا لە دروستكردنی بەنداوی نوێ بەردەوامن و بڕیارە توركیا ژمارەیەكی تر بەنداوو بەربەستی ئاویی لەسەر ئەو چەم‌و ڕووبارانە دروستبكات كە دەڕژێنە ڕووباری دیجلەوە.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێكی ڕۆژنامەی "زە ناشیۆناڵ" تا ساڵی 2040 كۆتایی بەهەردوو ڕووباری دیجلەو فورات دێت و بەبیابان بوون لە عێراق بەشێوەیەكی مەترسیدار زیاد دەكات.

تا ئێستا نزیكەی حەوت ملیۆن هاووڵاتی عێراقیی بەهۆی وشكەساڵی‌و بەناچاری كۆچكردنەوە زیانیان بەركەوتووە.

ئەەرچی بەكارهێنانی ئاو وەك كارتێكی گوشار لەلایەن ئێران‌و توركیاوە بۆ جێبەجێكردنی سیاستەكانیان لەناو عێراقدا، پێچەوانەی یاسا بەركارەكانە، بەڵام بەغدا تائێستا سەركەوتوو نەبووە لەڕاگرتنیان.

لەمبارەوەیە رۆژنامەی زە ناشیۆنال لەراپۆرتەكەیدا باسی لە هەوڵە دیبلۆماسییەكانی حكومەتە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق لەدوای ساڵی 2003 بۆ ئەم مەبەستە كردووە و بە شكست خواردوو ناوی بردوون، "حكومەتەكانی بەغدا نەیانتوانیوە چارەسەرێكی سەركەوتوو بۆ گەرەنتیكردنی پشكی ئاوی وڵات بدۆزنەوەو كارێكی وابكەن كەمكردنی ئاوی ڕوبارەكانی ڕابگرێت".

بەگوتەی مەهدی رەشید حەمدانی، وەزیری سەرچاوە ئاوییەكان لە حكومەتی عێراق بڕیارە بۆ هەمان مەبەست لە چەند رۆژی داهاتوودا شاندێكی تەكنیكی بۆ پرسی بەردانەوەی بەشە ئاو سەردانی توركیا بكات. لە رگەیەندراوێكی رۆژنامەوانیدا، حەمدانی ئاماژەی بەوە كردوە بڕیارە كۆبوونەوەی تەكنیكی شاندی عێراق و توركیا لەبارەی بەردانەوەی بەشە ئاو لە هەردوو رووباری دیجلە و فورات لە رۆژی 21ی ئەم مانگە لە ئەنقەرە بەڕێوەبچێت، لەگەڵ كاراكردنی پڕۆتۆكۆلەكانی هەماهەنگی تایبەت بە ئاو.

یەكەم پڕۆتۆكۆل لە نێوان توركیا، سوریا و عێراق لە ساڵی 1920 واژوو كراوە، كە ناوەڕۆكەكەی پەیوەستە بە دروستكردنی بەنداو و گۆڕینی راڕەو یان ئاراستەی هەردوو رووبارەكە، بەو مەرجەی زیان بەر هیچ یەكێك لە لایەنەكانی رێككەوتنەكە نەگەیەنرێت.

لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا هەریەكە لە وڵاتانی توركیا و ئێران چەندین بەنداویان لەسەر سەرچاوەی ئاوی عێراق بنیاتناوە و لەدەرەوەی یاسا نێودەوڵەتییەكان مامەڵە بە داهاتی ئاوەوە دەكەن، بەشێوەیەك لەئێستادا پشكی عێراق لەسەر رووباری فورات بۆ 80% پاشەكشەی كردووە.

دروستكردنی بەنداوەكان لە توركیا، جگە لە عێراق زیانێكی گەروەی لە وڵاتی سوریا داوە، بەوپێیەی بەپێچەوانای رێككەتننامە نێودەوڵەتییەكانەوە ژمارەیەكی زۆر بەنداوای لەسەر رووباری فورات دروستكردووە. ماڵپەڕە جیهانیەكان لە زاری روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە مامەڵەی توركیا بەرانبەر بە دەستبەسەرداگرتنی ئاوی فورات پێچەوانەی رێكەوتنی ساڵی 1987 كە بەپێی رێكەوتنەكە پێویستە توركیا 500 مەتر چوارگۆشە ئاو لەیەك چركە بەربداتەوە، بەڵام ئێستا كەمتر لە 200 مەتر چوارگۆشە لەیەك چركە بەردەداتەوە. روانگەی سوری هۆشداری ئەوە دەدات كە ئەگەر بێت و ئەم دۆخە بەردەوام بێت، كارەساتێكی گەروە روو لە چەند ناوچەیەكی زۆر دەكات و ژیانی سێ ملیۆن هاووڵاتی دەكەوێتە مەترسییەوە.

عێراق بەشێوەیەكی سەرەكیی پشت بەئاوی هەردوو ڕوباری دیجلەو فوڕات دەبەستێت، چارەسەرنەكردنی ئەم كێشەیە وادەكات وڵاتەكە ڕوبەڕوی قەیرانێكی گەورەی ئاو بێتەوە كە ئەمەش سەردەكێشێت بۆ دروستبوونی چەندین كێشەی نوێ.

بێگومان هەرێمی كوردستانیش وەكو بەشێك لە عێراق لەبەردەم هەمان مەترسیدایە، بەتایبەتی كە سیاسەتێكی سەركەوتوویی بۆ دروستكردنی بەنداو لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا نەبووە. هەر ئەمەش وایكردوو هەر ساڵێك بڕی پێویست باران نەبارێت ڕووبەڕووی وشەكەساڵی ببێتەوە.