ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە جوغزی سەربەخۆییدا

پەرەسەندنەکانی ڕەوشی عێڕاق و بەرفراوانبوونی دیاردەکانی نەبوونی دەوڵەت و حوکمی قانوون و دەرکەوتنی دۆسییەکانی گەندەڵی کە یەکێک لەوانە خانەنشینکردنی زیاتر لە ملیۆنێک کەسە بە شێوازێکی ناقانوونی و جگە لە پرۆژە وەهمییەکان و تێوەگلانی چەندین پاریزگار لە گەندەڵی، و هاوکات لەگەڵ فراوانبوونی هەژموونی مێلشیا و زیادبوونی قورسایی و کارتێکردنی "دەوڵەتی قوڵ"، و بەردەوامبوونی هیرشەکانی ڕاگەیاندن و رۆکێتی حەشد بە سەر هەولێر و کاتیۆشیا سەرچاوە شاراوە بە سەر کفری، و مانۆرە سیاسییەکانی هێزی شیعە و سوننە پێش هەڵبژاردن و بەردەوامبوونی ململانێیەکانی ئێران - ئەمریکا لە گۆڕەپانی عێڕاق، تێکڕای ئەم بابەتانە هەڵوێستەیەکی سیاسی و گەڕان بە دووای خاڵی هاوبەشی لایەنە کوردستانییەکانی باشوری گەرەکە.

پێداویستی بوونی ئەم ئاراستەیە بۆ داڕشتنی خاڵی هاوبەش تەنیا سەرچاوە لەو خاڵانە وەرناگرێ کە ئاماژەمان پێکردن و پەیوەندییان بە قەیرانی دەوڵەتی عێڕاقەوە هەیە. بابەتێکی دیکە هەیە کە ڕەوابوونی تەواو دەبەخشیێت بۆ کارکردنی هاوبەش و داڕشتنی هەڵوێست و دانانی نەخشەرێگای هاوبەش کە ئەوەش پەیوەندی بە ڕەوشی ناوخۆیی خودی کوردستانی باشورەوە هەیە، کە بەشێوەیەکی کردەیی گرفتی بەرچاوی درووست کردووە و ناکرێ دەسەڵاتی سیاسی لە هەرێمی کوردستاندا بازی بەسەردا بدات، لە کاتێکدا کە تا ئێستاش گفتوگۆ لە نێوان کەسایەتی و لایەنە سیاسییەکانی کوردستان سەبارەت بەوەی ئایا لە کوردستانی باشوردا قەیران هەیە یان نا؟!

بەشێک لە ناوەندە دەستڕۆیشتووەکانی دەسەڵات لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان تا ئێستا دان بەوەدا نانێن کە هەرێمی کوردستان دووچاری قەیرانی بۆتەوە و باس لە هەندی هۆکاری کێشە دەکەن کە پێیان وایە لە دەرەوەی ئیرادەی دەسەڵاتە و پەیوەندی بە دابەزینی نرخی نەوت و نەناردنی بودجە لە عێڕاقەوە و کۆرۆنا هەیە، لە کاتێکدا هەرێم دووچاری قەیران بۆتەوە نەک کێشە و بەشی زۆری هۆکارەکانی بۆ بابەتی زاتی و ڕەفتار و سیاستی پەیڕەوکراو دەگەڕێتەوە.

 بۆ نموونە ململانێی حزبە دەسەڵاتدارەکان و ئاراستەی بەشبەشێنە و عەقڵیەتی زۆن دابەشکردن و مانەوەی دیاردەی دوو ئیدارەیی لە بواری هێزی پێشمەرگە و ئاسایش و بەرێوەبردن، و نەبوونی بنەماکانی حوکمڕانی باش، و زیادبوونی دیاردەی شوناسی لۆکاڵی چ پەیوەندییەکی بە دابەزینی نرخی نەوتەوە هەیە.

هەروەها پێشێلکردنی ئازادی ڕادەربڕین و دەستگیرکردنی چالاکوانی ئەم بوارە و ئامادەنەکردنی زەمینەی دیالۆگ و لەیەک تێگەیشتنی ناوخۆیی، و نەبوونی بەشداری کاریگەرانە لە پرۆسەی دیموکراسی، و کارانەبوونی دامەزراوەکان و لاوازی ڕۆڵی پەرلەمان، و نەبوونی چاکسازی لە دەسەڵاتی دادوەریی، و بوونی دەستێوەردانی حزبی لە کاری حکومی، و بەردەوامبوونی گەندەڵی و نەبوونی سیاسەتێکی ڕوون لە بواری ئەنجامدانی چاکسازی ڕاستەقینە، چ پەیوەندییەکیان بە دەستێوەرانی شیعە و سوننە و ئێران و توران و تورکیاوە هەیە.

هەڵبەتە ئەم ڕەوشە سیاسییەی کوردستانی باشور لە سیاسەتی ئابووری پەیڕەوکراو لە هەرێمدا دابڕاو نییە، کە هەنگاوەکانی بەتایبەتکردنی ڕەها درێژەی هەیە، و بوون و ئیحتکارکردنی کۆمپانیای حزبی بۆ چالاکی ئابووری بەردەوامە، و ئابوورییەکی بەرخۆر دوور لە پلان و نەخشەی ئابووری بە سەر هەرێمی کوردستاندا سەپێنراوە.

تێکڕای ئەم ڕەوشە ناهەموارە ناوخۆییە خودی دەسەڵاتی سیاسی کوردستانی لێی بەرپرسە و ناکرێ خۆی لە ئەرکی مێژووی کە ئەم قۆناغەی تێکۆشانی رزگاریخوازی نیشتمانی فەرزی کردووە، بدزێتەوە.

گومان لەوەدا نییە کە دوژمنان و نەیارانی گەلی کوردستان و دۆزە ڕەواکەی بەردەوام کاردەکەن کە سوود لەم هەلومەرجە ناهەموارە وەرگرن و ئەو دەستکەوتانەی گەلەکەمان بە قوربانیدانی دەیان ساڵی تێکۆشان ئەنجامی داوە، پوچەڵ بکەنەوە و ڕەوشێکی دەروونی وا بۆ جەماوەری گەلی کوردستان درووست بکەن کە بیر لە  سەربەخۆیی نەکەنەوە و ئەم ئامانجە پیرۆزە بە خەونی بەتاڵ دایبنێن.

لەم هەلومەرجە ناهەموارەدا ئەرکێکی نیشتمانی و چینایەتی مێژووی دەکەوێتە سەر حزب و لایەن و کەسایەتییە چەپەکانی کوردستان کە کاری هاوبەش و هەماهەنگی و چالاکی خۆیان بە شێوازی جۆراجۆری جەماوەری دیموکراسیانە کارابکەن و دەست لە سەر برینەکان دا بنێن و سەرنجی ڕای گشتی کوردستان بۆ ناوەڕۆکی قەیرانەکان ڕاکێشن و فشارێکی ئەو تۆ بکەن کە ناوەندەکانی دەسەڵات لە کوردستاندا دان بە بوونی قەیران بنێن بۆ ئەوەی بتوانن هەنگاو بۆ چارەسەرکردنی بنێن.

پێویستە لایەن و کەسایەتییە چەپەکانی کوردستان کۆششیان یەک خەن بۆ گەڵاڵەکردنی خاڵە هاوبەشەکانی نێوان لایەنەکانی بزوتنەوەی رزگاریخوازی نیشتمانی گەلی کوردستان بە مەبەستی داڕشتنی خوێندنەوەی هاوبەش سەبارەت بە کۆمەڵێک خاڵی سەرەکی پەیوەست بە ڕەوشی سیاسی، لەوانە خوێندنەوەی هاوبەش بۆ بەرپەچدانەوەی سیاسەتی گۆڕانکاری دیموگرافی و تەعریب لە ناوچەکانی ماددەی 140ی دەستوور بەتایبەتی لە کەرکووک، و شاڵاوی شۆڤینی دژ بە جووتیارانی کورد.

یەکێک لە خاڵە هاوبەشەکانی دیکە کە دەکرێ کاری هاوبەشی لە سەر بکرێت، مەسەلەی بەردەوامبوونی قەیرانی مێژووی دەوڵەتی عێراق و پەککەوتنی پرنسیپەکانی تەوافق و هاوسەنگی و شەراکەت کە پرۆسەی سیاسی عێراقی لە سەر بنیات نرابوو، و هاوکات بەردەوامبوونی دەستێوەردانی وڵاتە هەرێمایەتییەکانی و ناوەندەکانی دەوڵەتی قوڵ (الدولە العمیقە) لە عێراقدا بۆ تەنگهەڵچنین بە قەوارەی دەستوری هەرێمی کوردستان لە نێو دەوڵەتی عێراقدا.

پەرەسەندنەکانی ڕەوشی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان و بوونی ئەم ناوچەیە بە گۆڕەپانی ململانێیەکان وا دەخوازێ کە بە کۆمەڵ کار بۆ پیادەکردنی سیاسەتێکی دەرەکی گونجاو لە سەر بنەمای پاراستنی بەرژەوەندییە نیشتمانییەکانی خەڵکی کوردستان، و بریاری سیاسی سەربەخۆ، دوور لە وابەستەیی بکرێت، و ئەمەش وا دەکات کە لە گەڵ ئاڵوزبوونی قەیرانەکان لە سەر ئاستی عێراق و ناوچەی رۆژهەلاتی ناوەڕاست کار بۆ واڵاکردنی دەرفەتی نوێ بکەین کە لە خزمەتی بەرژەوەندی گەلی کوردستان و دۆزە ڕەواکەی بێت.  

سەڕەڕای ئەم خاڵانەی سەرەوە پێویستە لایەنە چەپەکانی کوردستان لە گوتاری سیاسی خۆیاندا جەخت لە سەر داکۆکیکردن لە بەرژەوەندی خەڵکی زەحمەتکێشی کوردستان، و مەسەلەی نیشتمانی کوردستانی و پاراستنی قەوارەی هەرێم بکەنەوە کە ئەمەش ئەرکێکی سەرەکی هێزی چەپی کوردستانە بە گرێدانی بە ئەرکی پاراستنی ئازادییەکان و ئەرکە چینایەتییەکان کە خۆی  لە گۆڕینی سیاسەتی ئابووری لە هەرێمدا بەرجەستە دەبێت، بەتایبەتی بانگەشەکردنی بەردەوام بۆ ڕاگرتنی هەنگاوەکانی بەتایبەتیکردنی ڕەها کە لە بەرژەوەندی خەڵکی کوردستان نییە، و لە جیاتی ئەوەش بیر لە پشتگیری کەرتی تایبەتی بەرهەمهێن و دوور لە ئیتحکار بکرێت، و بابەتی شەفافیەت لە بواری نەوت و گاز و پێداچونەوە بە گرێبەستەکانی ئەم بوارە لە پێشەنگی لیستی کارەکان بێت کە ئەمەش هەنگاونانە بۆ قورتاربوون لە ئابووری بەرخۆر.

ئەمڕۆ بەستنی کۆنگرەیەکی نیشتمانی کوردستانی لە باشور کە تێکڕای هێزە سیاسەییەکان و کەسانی پسپۆر و چالاکوانی کۆمەڵگای مەدەنی تیادا بەشدار بن پێویستە و یەکێک لە ئەرکی ئەو کۆنگرەیەش دانانی نەخشە رێگای دەربازبوون لە قەیرانی سەرانسەری لە هەرێمدا، بێت.

 

  • 1