ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

زۆر جار هێزە سیاسیە دەسەڵاتدارەكان لە پێناو پاراستنی سوڵتەی سیاسی و قایمكردنی پایەكانی سیستەمی حوكمڕانی و پاراستنی بەرژەوەندییە حزبییەكانیان پەنا دەبەنە بەرمیكانیزمی جۆراوجۆر بۆ قۆرخكاری و ئیحتكاركردنی سوڵتە،یەكێك لەو میكانیزمانەش كەئێستا ئەحزابی حوكمڕان لە كوردستان دەستیان داوەتێ بۆ ئیحتیكاركردن و كۆنترۆڵكردنی تەواوی جومگەكانی دەسەڵات و دەوڵەت، خۆسەپاندن و توندكردنەوەی دەسەڵاتەكان و چەواشەكردنی تاكەكان وكۆمەڵگایە بەگشتی، لەمەشدا فریودانی خەڵكی و دیماگۆجیەتی سیاسی بە باشترین چەكی ئەو پرۆسەیە دەزانن و پێیانوایە ئەوە باشترین نمونەی شێوازی كاركردنی سیاسیانەیە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانیان، ئەم سیاسەتە مەترسیدارە لە ئێستای واقیعی سیاسی كۆمەڵگای كوردیدا بە ئاسانی هەستی پێدەكرێت و پرۆسەیەكی زیندووە بەدەستی هێزە سیاسییە فەرمانڕەواكانەوە، چونكە لە بنەڕەتدا سیستەمی سیاسی دەسەڵاتدار سیستەمێكی تەقلیدی خێڵەكییە و لەسەر بنەمای ئەقڵ ومەنتق دانەمەزراوە.

ئەم حزبانە بە مەبەست و بۆ خۆبەهێزكردن بەم پێوەرە هاتنە سەر حوكم چونكە دەیانزانی كە كاتێك هەنگاوێكی لەو چەشنە دەنێن وكار لە سەر لاوازكردنی دامەزراوەكانی دەوڵەت دەكەن، پرۆسە سیاسییەكە دووچاری قەیران دەبێتەوە و نوخبەی سیاسی وڵاتەكە كۆنتڕۆڵی سەرچاوەكانی داهاتی دەوڵەت و دامەزراوەكان دەكات و بەكاریان دەهێنێت بۆ مانەوە لە دەسەڵاتدا. ئەمەش وادەكات تاڕادەیەك بوونی دەسەڵاتی شكستخواردوو زەمینە خۆش بكات بۆ سەرهەڵدانی دیكتاتۆری وراكێشانی قەیرانەكانیەك بە دواییەكدا. چونكە هەموو دەسەڵاتێكی شكستخواردوو ئەگەری ئەوەی لێدەكرێتبارودۆخێكی نائاسایی بهێنتەئاراوە، شەڕی ناوخۆ، قەیرانی ئابووری، دەستێوەردانی دەرەكی، و... هتد. كە ئەمانەش بەرجەستە بوون هەڵپەرستە سیاسییەكان دەتوانن لە هەموو شێوە و بەرگێكدا دەركەون و كار لە سەرفریودانی خەڵك وچەواشەكردن بكەن، چونكە لەڕاستیدا سیستەمی سیاسی هەرێمی كوردستان بریتییە لە سیستەمێكی خێڵەكی كە بنەما شەرعییەكەی وەلای تەقلیدییە بۆ حزب و سەرۆك. سیستەمێكی تەقلیدی و دەسەڵاتی بنەماڵە كە لەسەر بنەمای ئەقڵ ومەنتق دانەمەزراوە، هەربۆیە ناتوانن و ناشیانەوێ ببنە خاوەنی سیستەمێكی موئەسەساتی. وڵات و دەسەڵات لێرە تاپۆكراوە و بوەتە موڵكی شەخسی.

بەم شێوەیە و لەڕێگەی چەواشەكردنی خەڵك و ئاراستە كردنیان بە ئاراستەی دەستماچكردن موزایەدەی پێوە دەكرێ، وەك چۆن لە وەرەسەدا موڵكی ماڵە باوان دابەشدەكرێ. لەم بارودۆخەشدا كە دیماگۆجیەت كراوەتە بنەمای خەسڵەتە سیاسییەكە ئیرادەی سیاسی لە كۆمەڵگا سەندراوەتەوە و دوور خراوەتەوە لە هۆشیاری سیاسی. گەل بێ مافی سیاسییەو وەك خزمەتكار، وەك ئاغا و ڕەعیەت بۆ رووتاندنەوەی بەروبوم سەیر دەكرێ نەك وەك هاوڵاتی لە دیدگای كۆمەڵگای مەدەنییەوە. جیاكردنەوەی نێوان شتە شەخسییەكان و گشتییەكان نییە. بەرژەوەندییە حزبی و بنەماڵەییەكان لەسەروو بەرژەوەندییە نەتەوەییەكانەوەن و تەنیا لەم دیدەوە سیاسەت و كۆمەڵ دەبینرێت. سەرجەم پەیوەندییەكانی دەسەڵات پەیوەندی كەسییە نەك موئەسەساتی. دەزگاكان بە رووكەشیاسایین و بەڵام لە بنەڕەتدا موڵكی حزبن و لە ناوحزبیشدا موڵكی كەسێكە.

خوڵقاندنی وەها بارودۆخێكیش لە كۆی كایەی گشتی كۆمەڵگادا وادەكات كە چەواشەكارییەكە زیاتر دەركەوێت و ببێتە هۆكاری سەرهەڵدانی دیاردە و حاڵەتە قێزەوەنی وا كە تاك لێرە تەنیا لە رێگای حزبەوە دەتوانێ بگاتەبەرژەوەندییەكانی و لە بەرانبەریشدا حزب بۆتە ئامانج نەك ئامراز. بە كورتییەكەی دیاردەیەكی تابڵێی نائەخلاقی بەرجەستە بووە و بووەتە هۆكاری سەقەتكردنی كۆمەڵگا. ئەم سیستەمە سیاسییە كلاسیكییە لەهاوكێشەیڕەوتی رووداوەكانداسیستەمێكی داخراو و ناڕوونە، بۆیەچەواشەكردن باشترین دەرفەتیان بۆ دەڕەخسێنێ تا زیاتر ئیحتیكاری سوڵتە بكەن و وەك كەڵەگا بمێننەوە لە دەسەڵات و لە بەرانبەریشدا كۆمەڵگا تووشی گەورەترین ئافات دەكەن.

 

  • 1