ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

هەڵبژاردن وەك پرۆسەیەكی سیاسی، ڕێگە دەگرێ لەوەی گۆڕانكارییەكان لە چوارچێوەی سیستەمی حوكمڕانیدا بە شێوەیەكی ناسروشتی بەڕێوەبچن. واتا لە بنەڕەتدا هەڵبژاردن بۆخۆی گرێنتییەكی سەلمێنراوە لە پرۆسەی گواستنەوەی دەسەڵاتەكاندا و فاكتەرێكیشە بۆ پاراستنی ئارامی تا لە ڕێگەی ئاڵوگۆڕەكانەوە توندوتیژی ڕوو نەدات، لەگەڵ ئەوەشدا و لە زۆربەی ئەو وڵاتانەی كە پرۆسەی دیموكراسی مومارەسە دەكەن هەڵبژاردن دەبێتە بەربەستێك لە بەردەم نیازی كودەتا و هەرجۆرە هەوڵێكی تۆبزی كە بیانەوێ‌ دەسەڵات بگۆڕن؛ بەگشتی پرۆسەی هەڵبژاردن لە چوارچێوەی سیستەمی دیموكراسیدا ڕۆڵێكی یەكجار كاراو گرنگ دەگێڕێ و دەتوانێ بە شێوەیەكی دینامیكی كاریگەری خۆی لە سەر دۆخی گۆڕانكارییەكان دابنێت تا ئەو ئەندازەیەی كە حزب و پێكهاتەكان بكەونە ژێر ئەو دۆخەی كە بەرجەستەی دەكات لە واقعی سیاسیدا .

وەك چۆن سیستەمی دیموكراسی بەبێ هەڵبژاردن مانایەكی تەواو نابەخشێت و بە ناتەواو ئەژمار دەكرێت، ئاواش هەر هەڵبژاردنێك لە پرۆسەیەكی تەواو دیموكراسیدا روونەدات بایەخ و گرنگی خۆی لە دەست دەدات و ناتوانێ ببێتە هۆكاری بەرجەستەكردنی گۆڕانكاری ڕیشەیی لە هاوكێشەكانی دەسەڵات دا، چونكە دەسەڵات لە هەر وڵاتێكدا فۆرمێكی تایبەتی هەیە و هاوكێشەكانی دەسەڵاتیش لە واقیعدا سروشتی جیاوازیان هەیە، بۆنموونە لەو وڵاتانەی سیستەمی كارگێڕی و سیاسی سیستەمێكی فیدراڵییە دەسەڵات جگە لەوەی خاوەنی بنەمایەكی فرەڕەهەندە، هاوكات هاوكێشەكانیشی ئاڵۆز و پڕكێشەن و زۆرجار فاكتەرە سیاسی و كەلتووری و جوگرافییەكان، ڕۆڵی گەورەیان لە چۆنێتیی وێناكردنی ئەو هاوكێشانەدا هەیە و ناكرێ لە بەرچاونەگیرێن، چونكە ئەمانە هەریەكە و بە جۆرێك ڕۆڵی یەكلاكەرە دەبینێ لە هاوكێشەی ڕەوتی رووداوەكاندا، بە تایبەت لەو پرسە هەڵواسراوانەی كە زۆرجارلە نێوان دەسەڵاتی ناوەندی و حكوومەتە خۆجێییەكاندا دروست دەبێت. هەرچەندە هەندێ جار هەڵبژاردنیش ناتوانێ ڕێگری لە سەرهەڵدانی تەنگەژە و كێشمەكێشە سیاسییەكان بكات لەو كاتەدا وپێچەوانەرووداوەكان بە ئاراستەیەكی تردا دەڕۆن. بەڵام لە هەمووحاڵەتێكدا دەكرێ بڵێین هەڵبژاردن بە شێوەیەكی سەرەتایی بەشدار دەبێ لە پێكهێنانی بەشێك لەو دەسەڵاتانە و دەبێتە فاكتەری پاراستنی هاوسەنگی دۆخە سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتیەكان و تارادەیەك ڕێگرە لە بەردەم سەرهەڵدانی كێشمەكێش و ململانێ مەترسیدارەكاندا.

بۆیە هەر كاتێك دەرەنجامەكانی هەڵبژاردن نەیتوانی ئەو هاوكێشەیە بگۆڕێت، ئەوە هەڵبژاردن لە دەرەوەی بازنەی دیموكراسیدایە، بەتایبەت لەو وڵاتانەی كە حكوومەتی ناوەندی حكوومەتێكی ناهەوسەنگە و ناتوانێ ببێتە حكوومەتی هەموو پێكهاتەكان. چونكە لە بنەڕەتدا هەڵبژاردن بۆ دەستنیشانكردنی دەسەڵاتی یاسادانان و چەسپاندنی ئاشتی كۆمەڵایەتیە، نەك پێچەوانەكەی، واتا هەڵبژاردن ناتوانێ ببێتە فاكتەری سەقامگیری و هۆكاری دەستاودەستكردنی ئاشتییانەی دەسەڵات ئەگەر دەسەڵاتی ناوەندی بێلایەنی و هاوسەنگی خۆی ڕانەگرێ لە بەرانبەر كێشەمە كێش و ململانێكانی ناوەوەی كۆمەڵگا كە پەیوەستە بە ڕاگرتنی بەڵانسی هاوسەنگی نێوان هێزە سیاسییەكانەوە.

كە لەم گۆشەنیگایەشەوە تەماشای دۆخی سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتی عێراق دەكەین دەگەینە ئەو دەرئەنجامەی كە هەڵبژاردن ناتوانێ ئەو هاوسەنگییە ڕاگرێت و ڕێگربێ لە نەمانی پرەنسیپی تەوافقی سیاسیی و ئەگەری سەرهەڵدانی ململانێ و كێشمەكێشە ناوخۆیەكان و هێوەركردنەوەی دۆخەكە كە ئەمەش نەبوو ئەوە بێگومان بارودۆخی عێراق بەرەو ئاقارێكی مەترسیدار و ناهاوسەنگ هەنگاو دەنێ و ئەگەرەكانی دووبارەبوونەوەی ئاڵۆزی و روودانی شەڕ زۆر زیاتر لە پێشن نەك پێكەوەنان و دروستكردنەوەی پایەكانی سێستەمی دیموكراسی و هەنگاونان بەرەو كۆمەڵگایەكی مەدەنی هاوچەرخ كە تەواوی پێكهاتە ئەتنی و ئاینی و تائیفییەكان لە سایەیدا بە ئارامی بژین.

 

 

  • 1