ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

سیاسەتی دانیشتیوانی نەخشەیەكە بۆ خۆهەڵتێقورتاند لە كارووباریزاوزێ‌ لە رێگای نەخشەی خێزانییەوە، واتە ژن و مێرد كەنگی و چەند منداڵیان دەوێ‌ بهێننە دنیاوە، بەڵام ئەمە رایەكی قەڵپكاریە لە ناوەڕۆكی راستەقینەی نەخشەی خێزانی، چونكە ژن و پیاو هەردووكیان منداڵیان نابێت، بەڵكو تەنها ئافرەتەكە دەیبێت، ئەگەرچی هەردوو رەگەز لە پێكهێنانی منداڵەكە بەشداردەبن، بەڵام ئەوەی ئاوس دەبێت ئافرەتەكەیەو هەر خۆیشی لە كۆمەڵگای باوكسالاری لێپرسراوە لە منداڵەكەو بە كردار ئافرەت خۆی ئامانجی نەخشەی خێزانیە كەوا لێپرسراوێتی رێگەگرتنلە ئاوسبوون لە ئەستۆ دەگرێت، چونكە زانست و تۆژینەوە هەروەك هەموو بوارەكانی دیكە كاری پیاوە.

پیاوان بە دوای هۆكارەكانی نەزۆككردنی خۆیان ناگەڕێن، بەڵكو  بەدوای هۆكارەكانی نەزۆككردنی ئافرەتدا دەگەڕێن، ئەگەرچی لەرووی پزیشكییەوە رێگای نەزۆكی خۆیان بە بەراورد لە گەڵ ژنان، ئاسانترو بێ‌ گرفتترە.

كاتێ‌ ژن بەهۆی رەوشی كۆمەڵایەتی دیاریكراوەوە ناتوانێت هەڵسێ‌ بە رێگەگرتن لە ئاوسبوون، ئەوا ناچار دەبێت بەكرداری لەباربردن هەڵسێ‌، ئەوەش بۆی هەیە ژیانی لە دەست بدات، یا بەلانی كەمەوە تەندەروستی دەكەوێتە مەترسی.

ئەم سیاسەتە جێی بایەخی هەموو ئەو دەسەڵاتدارانەیە كە هیوایان دادەنێنە سەر ئاستی سیاسی، ئابووری، سەربازی و ئاینی بۆ زیادبوونی ژمارەی دانیشتیوانیان لە پێناوی خواستە تایبەتیەكانیان. بۆ نموونە بۆ جەنگ بەرپاكردن، هانی خەڵكی وڵاتەكەیان دەدەن بۆ منداڵهێنان، بیانووشیان بۆ دەهێننەوە بەوەی كەوا كەمی منداڵان دەبێتە هۆی درووستبوونی مەترسی لەسەر سەروەری نیشتیمان(ئەم بۆچوونە لە گەڵ قسەكانی سەددام بكەن سەبارەت بە رۆڵی ئافرەت). ئەلمانیا هەڵدەستێت بە هاندانی منداڵهێنان بە رێگاییارمەتیدانی دارایی بۆ خێزان تا منداڵەكانیان زیاد بكەن،یا بەرێكای كەمكردنەوەی باجی ساڵانە كە هاوڵاتیان بەدەوڵەت دەیدەن و بەرێگاییاسای(218- یاسای قەدەغەكردنی لەباربردن). بەڵام لە هەمان كاتدا ئەلمانیا بە  هاوكاری لە گەڵ وڵاتە دەوڵەمەندەكان، سیاسەتێكیتر دژ بە گەلە هەژارەكانی كیشوەرەكانی ئاسیا، ئەفریقاو ئەمریكای لاتین پیادەدەكەن. ئەویش سیاسەتی خوێن بە فیڕۆ دانی بەردەوام و بێ‌ پسانەوەیە!

دەوڵەتە پیشەسازییە پێشكەوتوەوكان سیاسەتی خۆیان بەرامبەر سیاسەتی چاودێری لەسەر دانیشتوان بەشێوەیەك دەستنیشان دەكەن كە لە گەڵ  بەرژەوەندێكانی خۆیان دەگونجێت و ناوی لێدەنێن سیاسەتی خێزانی. لە راستیدا ئەمە ستراتیژێكی رێكوپێكی فرەلایەنەیەو چەكێكە لە دژی ئافرەتان و زەحمەتكێشەكانی"جیهان سێهەم"ئاراستەكراوە. حكومەتەكانی جیهانی سێهەمیش بەو سیاسەتە رازین كە دەوڵەتەكانی نێوەند ئارەزووی دەكەن. ئەم نێوەندە هەموو دەوڵەتەكانی جیهانی سێیان قەرزاباركردووە، بەجۆرێك هەموو سەرچاوە داراییەكانیان لەلایەن نێوەندی ئیمپریالیزمەوە وای لێكردوون بكەونە ژێرمەرجی توندوتیژی و ژیانێكی هەژاری كە توانایان نەبێت لێی دەرچن. بەردەوام بوونی هەژاری لەوێ‌ بۆ ئیمپریالیستەكان پێویستە، چونكە ئەوان ئەو گەڵانە ناچاردەكەن بەقەرزی بەردەوام و مەرجدار رازی ببن، بەجۆرێك تەنها لە پێناو گەراندنەوەی فائیدەی ئەو قەرزانە كاردەكەن. حكومەتەكانی جیهانی سێهەم بەردەوام دەبن لە داواكردنی قەرزی زیاتر، كە ئەمەش دیسانەوە لە پێناو دانەوەی قەرزەكۆنەكان بەكار دەهێنرێ‌. لە كاتی داواكردنی قەرزی نوێدا، بە گوێرەی مەرجی نوێ‌ رێككەوتن دەكرێت. یەكێك لە گرنگترین ئەو مەرجانەی كە سەپینراوەتە سەر حكومەتە قەرزكەرەكان، گرتنەبەری سیاسەتێكی دانیشتیوانییە كە پشت بە راسپاردەكانی رێكخراوە جیهانییەكان دەبەستێت. بەو پێیە لەسەر ئەو دەوڵەتانە، رێژەی منداڵ بوون زۆر كەم بكەنەوە. بۆ ئەم مەبەستە تیۆریستانی ئەم سیاسەتە بیانووی سەڵمێنراو دەدەنە ئەو دەوڵەتانە تاكو رازییان بكەن و راستی و پێویستی سیاسەتەكەیان بەهاوڵاتیانییان بسەڵمێنن.

سەڵماندنی كلاسیكی زۆر پەسەندكراوی"ئەم بەرێزانە"، ئەو هەڕەشەكارییەیە كە پێی دەگوترێت(بۆمبی دانیشتیوانییاخود تەقینەوەی دانیشتیوانی كە هەردووكیان ئاماژە بۆ كارەساتێك دەكەن،  دەسەڵات بەسەریدا ناشكێ‌ و زۆر ترسناكە.

ئەو پسپۆرانە ترسمان دەخەنە دڵ و وامان تێدەگەیەنن كە ئێمە پێویستیمان بە دەسەڵاتێك هەیە، ئەم گرفت و شەڕە لەسەرمان سووك بكات. هەراوهوریای(مەترسی تەقینەوەی دانیشتیوانی)خزمەت بە دوو هەڵویستی كۆمەڵایەتی جیاواز دەكات:

هەڵوێستییەكەم: ئەو خاوەن دەسكەوت و پلەدارانە كە وای دەبینن، دەسكەوت وسوودەكانیان لەمەترسی دایە و دەڵێن:  ئەگەر بێت ئەوانە بەم شێوەیە لە زاوزێ‌ بەردەوام بن، ئەوا سپی پێست لەسەر زەوی رادەماڵڕێ. بەمەش هەموو شتێك هەڵدەلوشن، ئینجا وەك لافاو بەرەو ئێمە دێن و پەنا دەهێننە شارەكانمان و رەگەزی سپی تووشی مەترسی دەبێتەوە، لە دواییشدا رۆژئاوا دەڕمێ‌.

هەڵوێستی دووهەم: رای(خێرخوازان)ئەوانەی بەم شێوەیەی خوارەوە بەزەییان بە هەژارانی دێتەوە: ئەگەر جیهانی سێهەم بەم شێوەیە بەردەوام بێت لە زاوزێ‌، ئەوا بەم نزیكانە هیچیان نامینێت بیخۆن، ئەو كاتە سەرییەكتری دەبڕن. لەلایەكی ترەوە ئافرەتان  لەنێو ئەم حەشرە گەورەیەی زاوزێ‌ و منداڵبوونەدا ناتوانن كۆت و پەیوەندێكانیان بپسێنن.

ناوەڕۆكی ئەم بیانووە پرۆپاگەندەیەكە كە دەڵێت>هەژارەكان خۆیان درووستكەری هەژاری خۆیانن و زۆری زاوزێ‌ دەبێتە هۆی ئەوەی جڵەوی سیستەمی خۆراك لەم كۆمەڵگایانەدا  لەدەست دەربچێت، كە لە كۆتاییدا توشی قات و قڕی دەبن، چونكە بەرهەمهێنانی ئەو كۆمەڵگایانە  بەرامبەر حاڵەتەكانی فرە لە دایكبوون، سنووردارە، كەواتە ژمارەی هەژارەكان زیاددەكات و بەبەردەوام بەرەو هەڵكشان دەچێ‌.

پاوڵ ئیریشیەكێكە لە تیئۆریستانی سیاسەتی دانیشتیوانی. ئەم بەرێزە باسی ئەزموونەكانی كەسایەتی خۆی دەكات و دەڵێت: گیروگرفتی تەقینەوەی دانیشتوانی لەلای من روونە. بەر لە ماوەیەك، لەشەوێكی گەرم و ناخۆشدا لە گەڵ ژنەكەم و كچەكەمدا لە شاری نیودلهی بووم، بە ئۆتۆمبیلێكی كۆن گەڕاینەوە ئۆتێل، كۆشنی ئۆتۆمبیلەكە پڕ بوو لە مێشوولە، بەهێواشی لەشارەكە دەڕۆیشتین، كەوتینە ناوچەیەكی چڕی كڵۆڵنشین، هەندێكیان خەریك خواردن بوون و هەندێكی تریان لە خەوێكی قووڵدابوون، هەندێكیش گاڵتەجاڕیان دەكرد، و هەندێكی دیكە شەڕیاندەكردو كۆمەڵێكی تریان دەستیان بۆ پەنجەرەی ئۆتۆمبیلەكە درێژ دەكرد و دەروەزەیان دەكرد، چەند كەسێكیشیان لەناوەندیڕێ‌ میز وهاواریاندەكرد....مرۆڤ...مرۆڤ...مرۆڤ...ئەگەرچی شوفێرەكە لەسەرخۆ لێیدەخوڕی، بەڵام تەپ و تۆز بەرز دەبووەوە لە نێو ئەو ئاپۆڕە ئادەمیزادەدا، پاڵەپەستۆی دەخستە سەر هۆرنەكەی...دیمەنەكە دەتگۆ دۆزەخە. لەخۆم دەپرسی، ئایا دەتوانین بگەینە ئۆتیل؟ بەراستی دەڵێم، هەر سێكمان دەترساین لەوەی كە لە هەر ساتێكدا شتێك بقەومێ‌... بەهۆی چەند شەوێكەوە دەزانم زیادبوونی دانیشتیوان چی دەگەیەنێ‌!...

بەڵام(هۆیمە فۆن نیتفۆرد)،كە نوێنەرایەتی دیدوبۆچوونی خێرخوازەكانەو بە ئاگادارییەكی بەرز رەفتار دەكات و سۆزی بە لای هەژاراندایە، دەڵێ‌..ساڵانە000 00 4 منداڵ دەمرن، واتە لە چركەیەكدا 2منداڵ برسیان دەبێت، ئەمە ترسناكە. كارەساتەكە زۆر لەوە گەورەتر دەبێت، چونكەرزگاكردنی هەر منداڵێك لەو منداڵانە لەلایەن رێكخراوە خێرخوازەكانەوە، دەبێتە هۆی پەیدا بوونی چوار- پێنجیا زیاتر لەو منداڵانە بۆ نەوەكانی داهاتوو...

بیرمەندانی سیاسەتی دانیشتیوانی، ئازادی ئافرەتان بە پاراستنی ژینكەوە دەبەستن، بەمەش دوو چۆلەكە بە بەردێك دەكوژن، چاو لە هۆكارە راستەقینەكانی گیروگرفتی ژینكە دەپۆشن و ئەم تیئۆریەی خوارەوە دەخەنەروو: تەقینەوەی دانیشتیوانی لە جیهانی سێهەمدا هۆكاری هەرە گەورەیكارەساتەكانی ژینكەیە، لەبەر ئەوەی ئەو خەڵكانەی هەڕەشەی برسێتیان لێدەكرێت، هەڵدەستن بە بەكارهێنانی زەوی بە شێوەیكی خراپ وئەو دارستانانەی كەوا قەرەبوو ناكرینەوە، لە رەگەوە دەردەهێنن تاكو سووتەمەنیان دەستكەوبَتیا بێستانێكی نوێ‌ وەبەربهێنن...

كتێبی(هەواڵەكانی دانیشتیوان) كە1988لەلایەنیونسێفەوە دەرچووە، ئاماژە بەمەدەكات: یەكلاكەرەوە لەزیادبوون و تێكدانی چاووگە سرووشتێكان دەگەرێتەوە بۆ خێرایی گەشەسەندنی دانیشتیوان و خێرایی بەرزبوونەوەی پێویستی بۆ كەرەستەی خۆراك و وزەو كەرەستەی سەرەتایی لە جیهانی سێهەمدا.                       

راستێكان، درۆكانی ئەو سیاسەتمەدارانە سەبارەت بە(زیادبوونی دانیشتیوان)بەدرۆ دەخەنەوە. ئەو درۆیانە زۆر بۆچوون دەربارەی تەنگی و لیشاوی ئادەمیزاد لە دەوڵەتانی جیهانی سێهەم دەورۆژێنی، بۆ نموونە: چڕی دانیشتیوان لە ئەلمانیا دەگاتە245كەس لە كێلومەترێكی چوارگۆشەدا، لە كاتێكدا چڕی دانیشتیوان لە هیند305كەس لە كێلومێترێكی چوار گۆشەدا. دەوڵەتانێك وەك سویسرا، دنیمارك،  ئەلمانیا، بەلژیك، هۆڵەندا لە نێو ئەو10دەوڵەتانەن كە چڕی دانیشتیوانییان هەیە لە جیهان و لە چڕی دانیشتیوانی پۆلیڤیا، تشاد، سۆمالیا بە جۆرێك زیاترە كە ئەم دەوڵەتانە بە پلەی18-19-20دێن، لە گەڵ ئەوەشدا مۆركی زیادبوونی دانیشتیوان دەدەنە پاڵ ئەم سێ‌ دەوڵەتەی دوایی!!!

لەلایەكی دیكەوە تێكرای بەكاربردنی رۆژانەی هاوڵاتی سویسرا، دەنیمارك، ئەلمانیایەكجار زۆر زیاترە لە تێكرای بەكاربردن لە پۆلیڤیا، سۆمالیا و تشاد. بابەتییەكلاكەرەوە، پرسیاركردنە لە چاوگی ئەو كەرەستانەی كە دەوڵەتانی باكوور دەستیان دەكەوێت!

بێگومان دانیشتوانی دەوڵەتە پیشەسازییەكانن¾بەرهەمی جیهانی بەكار دەبەن(وزە، كەرەستەی خۆراك). بۆ نموونە: هاوڵاتییەكی ئەلمانی17جار و دوو هێندەی هاوڵاتی هیندستان وزە بەكار دەهێنێت. هاووەڵاتیەكی ئەمریكی 27جار دووهێندەی هاووەڵاتی چینی وزە بەكاردەهێنێت. هەستان بەبەراوردكردنی هەژاری و خۆشگوزەرانی لەچاو چڕی دانیشتیوان بە هیچ شێوەیەك راست نییە، چونكە گرفتی سەرەكی"دەوڵەتانی جیهانی سێهەم"گرفتی دابەشكردنە. دانیشتیوان لەوێ‌ لەبەر منداڵبوونیا لەبەر بەرزبوونی تێكرای گەشەكردنیان برسی نابن، بەڵكو لەبەر ئەوەیە سامانی ئەو وڵاتانە دابەشدەكرێتە سەر دەوڵەتە پیشەسازییە گەورەكان(ئۆروپای خۆرئاوو ئەمریكای باكوور). لەسایەی سیستێمی ئابووری جیهانی باڵادست، 800ملیون مرۆڤ لە هەژارییەكی قات و قڕی دادەژێن و450ملیون مرۆڤ تووشی برسێتی هاتوون و204ملیون مرۆڤ ئاوی پاكی خوارنەوەیان نییە.

زاراوەی"زیادی دانیشتیوان"ئاماژە بە هیچ راستییەك ناكات، بەڵكو چەند مەسەلەیەك لێكدەداتەوە كە خزمەت بە بەرژەوەندیەكی دیاریكراو دەكات. لێكۆڵینەوە لەو مەسەلانە پێویستی بە شێكردنەوەیەكی فراوان هەیە لە سیستێمی ئابووری جیهان. مەبەستم سیستێمی ئیمپریالیزمەیاخود ئیمپریالیزمی باوكسالاری.

ئەم سیستێمە لەسەر ئەم خاڵانە راوەستاوە:

لەناوبردنی هەژاران لە جیاتی زاڵبوون بەسەر هەژاریدا.

لەناوبردنییەدەكە شۆرشگێڕییەكان.

بەرتەنگكردنەوەی كۆچكردن

هەژاری هەڵەیەك نییە داخی بۆ بكێشی، بەڵكو ئەنجامە و لەهەمان كاتدا مەرجێكە بۆ پتەوكردنی كۆنتڕۆلی دەوڵەتانی باكور بۆ باشوور كە ئەمەش لەسەر مێژووی كۆلۆنیالی و ئیمپریالیزمی هاوچەرخ و قۆرخكردنی بێ‌ رادەیان بۆ مرۆڤ و كەرەستەی خاو لە كیشوەرەكانی ئەفریقا، ئاسیا و ئەمریكای لاتین دامەزراوە. نرخی هێزی كار لە وڵاتانی باشوور بەهۆی دەستبەسەر راگرتنی كۆمپانیا فرەرەگەزەكانەوە لەسەر ئەو بازارانە ناكاتە هیچ. بۆ نموونە، هەر لە پەنجاكانەوە ئەمریكا بەشێوەیەكی راستەوخۆ خۆی لەبەرهەمهێنانی كەرەستەی خۆراك  لە جیهانی سێهەم هەڵدەقورتێنێت.

ئەوان چەندین تەن گەنم بەنرخێكی هەرزانتر لەبەرهەمی ناوخۆ بۆ ئەو دەوڵەتانە دەنێرن، كە لە ئەنجامدا بنەماكانی ژیانی جووتیاران و بازرگانە گچكەكان لەدەست دەچن، چونكە كەس دانەوێلەو برنجیان ناكڕێت و هەنگاوی دواتری سەرمایەداری درووستكردنی بواری كشتوكاڵییە، بەیارمەتی مەكینەو پەینی كیمیاوی، كە جووتیارە گچكەكان و ناوەنجییەكان ناتوانن بگەنە ئەو پەڕەسەندنە. بەمەش ناچار دەبن زەوییەكانیان بفرۆشن بە كۆمپانیەكانیا لەو وڵاتانەی كە رژیمە دیكتاتۆری و فاشیەكان حوكمیان كردووە، هێز لەدژیان بەكارهاتووە، ئەنجامەكەشی سەرهەڵگرتن و كۆچكردنی بە كۆمەڵ بوو بۆ شارەكان. بەمە سەرمایەداری ئامانجەكانی خۆی بەدیهێنا، ملیونان مرۆڤ ناچاركران بچنە ژێر مەرجە نوێیەكانی كارو لە گەلیدا گرفتێكی نوێ‌ سەریهەلدا...زیاد بوونی نەدارە برسییەكان، ئەوانەی بەبۆچوونی سەرمایەداران هێزێكی زیاد لە پێویستن، بەواتایەكی تر: زیادبوونی دانیشتوان.

لەسەرەتای حەفتاكان، لە دەولەتانی میترۆپۆل، پەڕەپێدانی هەمە جۆری(Triage- زاراوەیەكی پزیشكی سەربازییە) بەكارهێنا،  بەواتای دابەشكردنی بریندارەكانی جەنگ بۆ سێ‌ بەش:

1/  ئەو بریندارانەی كە دەتوانرێت چارەسەربكرێن و سوودبان لێوەربگیرێ‌ و جارێكی دیكە راپێچی جەنگ بكرێنەوە.

2/  ئەو بریندارانەی كە پێویست بەچارەسەركردن ناكەن.

3/ ئەو بریندارانەی كە بەهیچ شێوەیەك لە رووی پزیشكییەوە بایەخیان پێنادرێ‌ و رووبەرووی مردن دەبنەوە.

لە سیستێمی ئابووری ئیمپریالیزمی جیهانیدا، ئەم رێگایە لەسەر گەلانی "جیهانی سێهەم"جێبەجێ‌ دەكریت و(Triage)بەواتای برسیكردنی گەلان بە ئاگادارییەكی پێشوەخت و ئافرەتە زەحمەتكێشەكان  بەپلەییەكەم رووبەرووی باری قورسی ئەم سیاسەتە دەبنەوە.

ئافرەتان50%ی دانیشتوانی جیهان پێكدەهێنن و زۆرینەی هەژارو بێبەش پێكدەهێنن. سەرەرای ئەوەی2/3ی كاتژمێرەكانیان كاردەكەن، 1/10ی داهات  بەدەست دەهێنن، لە كاتێكدا پیاوان بەهۆی دابەشكردنی كارەوەڕۆڵی باوكایەتی دەگێڕن و داهاتێكی نیمچە چەسپاو وەدەست دەهێنن. پیاوان دەتوانن سەری خۆیان هەڵبگرن و بۆ شار یا دەوڵەتێكی تر بڕۆن بۆ دەسگیركردنی كار، بەرامبەر بەمەش ئافرەتان لەسەریانە لە ماڵەوە بمیننەوە، چونكە لێپرسراوییەتی منداڵ دەكەوێتە ئەستۆ، ئەگەر ناچاربن شوێنی دانیشتنیان بەجێبهێڵن، ئەوا دەبێ‌ منداڵەكانیان لە گەڵ خۆیان ببەن. ساڵانە مرۆڤی"جیهانی سێ‌" ناچار دەكرێت لەبەر برسێتی و شەڕی ناوخۆو چەوساندنەوەی سیاسی هەڵبێت. ژمارەی ئەمانە دەگاتە 20ملیون كەس، 90%یان ئەو ئافرەت و منداڵانەن كە دەتوانن بگەن بەیەكێك لەو ئۆردوگاكانی پەنابەران لە  لە دەوڵەتانی دراوسێ‌.

ئافرەتان لە پیاوان كەمتر دەخۆن و زۆربەی جار لە منداڵانیش كەمتر، منداڵان لە رەگەزی مێینە خۆراكی كەمتریان دەستدەكەوێت، لەبەر ئەمەیە رێژەی خێرایی مردن لە نێوانیاندا زۆرترە. بەپێییەكێك لەسەرژمێریەكان كە لە"جیهانی سێ"دا كراوە، توانیویانە بگەنە ئەنجامی وەكیەكلەوەی كچان زۆرتر لە كوڕان تووشی كەم خۆراكی دەبن و لە ژێر مەرجە سەختەكانی ژیانی ئەو وڵاتانەدا سكپڕی و لە دایكبوون بۆ زۆر لەو ئافرەتانە مەترسییەكە بۆ سەر ژیانیان. بەپێی سەرچاوەكانی رێكخراوی تەندروستی جیهانی، سكپڕی و لەدایكبوون هۆكاری پێنجەمی هەرە بەهێزن بۆ مردن، بەجۆرێك ژمارەی ئەو ئافرەتانە كەبەهۆی منداڵبوونەوە نەخۆش دەكەون، ساڵانە بە 25ملیون ئافرەت دەقەپڵێنرێ‌ و 2/3یان بەهۆی كە خوێنی دەتلێنەوە.

ئەم نموونانە بەئاشكرا دەریدەخەن كەوا سیاسەتەكانی ئیمپریالیزم، چونكە سیاسەتی باوكسالارییە، زیاتر دژ بە ئافرەتانە وەك لە پیاوان. ئەم چەوسانەوە دژ بە مرۆڤە بەهێمنی رەت نابێت، لە هەموو شوێنێك رووبەرووی بەرەنگاربوونەوە دەبێتەوە، جارێك بە رەمەكی و جارێكیتر بە رێكخراوی و درێژخانەیی كە بریتییە لە خەبات بۆ وەدەستهێنانی ئازادی: مانگرتن، سەرهەڵدان لە پێناوی نانداو دەستراگرتنی جووتیاران بەسەر زەویدا، بووە بە بەرنگاربوونەوەیەكی رۆژانە. لەهەموو شوێنێكدا لەبەر ئەمە، دژایەتیكردنی ئەو بەرانگارییە، بووە بە بەشێكی گرنگ بە هەموو شێوازەكانییەوە لە سیاسەتی ئیمپریالیزم، وەك كردارەكانی جاسوسی، ئەشكەنجەدان، هەتككردن، جەنگ، برسیكردن و هەموو چەكێكی دی. سیاسەتی دانیشتوانییەكێكە لە گرنگترین هۆكارەیەدەكەكانیان بۆ دژایەتیكردنی بەرگری.

لە پۆرتۆریكو، ساڵی1935ئیمپریالیزمی ئەمریكی ئەم دورگەیەی داگیركرد، بەبێ‌ ئەوەی مافی هەڵبژاردنیان پێ رەوا ببینێت. لەوێدا، شاڵاوێكیان رێكخست بەناوی(چالاكی). ئامانجەكەی ئەوە بوو، زۆرترین ژمارەی ئافرەتان نەزۆك بكەن. بەم جۆرە53نەخۆشخانە بۆ ئەم مەبەستە تەرخانكرد. لە كۆتاییی حەفتاكاندا، راوێژكارەكانی پرۆتریكۆ بۆ حكومەتی ئەمریكی پلانی ساڵی2020یان پێشكەشكرد، كە ئەم بەندانەی خوارەوە دەگرێتەوە:

1/ سوودوەرگرتن لەم دورگەیە وەك بنكەیەكی سەربازی.

2/ وەك بنكەیەك بۆ پیشەسازییە تەكنیكییە جیهانێكان.

3/ وەك بنكەیەك بۆ پیشەسازی كانزاكان كە بەكلردێن بۆ تصمیمكردنی گواستنەوەی چەكی ئەتۆمی.

ئامانجی ئەم پلانە ئەوە بوو، ژمارەی دانیشتیوان لە 4ملیون كەسەوە بكەن بە نیو ملیون كەس بۆ ساڵی 2020.

جێبەجێكردنی سیاسەتی دانیشتیوانی بەیارمەتی ئەو فەرمانگەو دامەزراوانە دەكرێت، كە لەسەر ئاستی نیشتیمانی و جیهانی دامەزراون. ئەوانەی كە هەڵسورێنەری ئەم سیاسەتە تاوانكارییەن لە دەرگای ئەو رێكخراوانە دەدەن كە وەك مافیا كاردەكەن. لەو دامەزراوانە:

1/ سەنوقی دراوی نیودەڵەتی و بانقی جیهانی.

2/ نووسینگەی پەیوەندییە دیبلۆماسیەكانیجیهانی(AID)كە سەر بە حكومەتی ئەمریكایە.

3/ قونسولییەكانی ئەمریكا و كاروباریدانیشتوان(PC).

4/  سەنووقی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ كاروباری(UNFPA) 

5/ IPPF فیدراتسیونی رێكخستن و نەخشەی خێزان.

6/ Pro Familie  لە ئەلمانیا.

7/ وەزارەتی هاریكاری ئابووری و تەكنیكی(BMZ) لە ئەلمانیا.

ئافرەت  بەرژەوەندی رەهایی هەیە لە دیاریكردنی بڕیاری منداڵبوونیا منداڵنەبووندا، بەڵام ئەم بڕیارە دوور لە پێویستییەكان و بڕیارەكانی كەسایەتییان دەدرێت.

منداڵبوون بەهۆی پێداویستەكانی مسۆگەری ژیانەوە دێتەكایەوە. لە زۆر وەاَتان بۆی هەیە بە رێگای منداڵبوونی زۆرەوە، بوونی خێوان و دایكوباوك لە پیریدا مسۆگەربكرێت. هەروا لەوانەیە لە كشتوكاڵ و ئابووری خێزان بخرێتەكار. هۆیتر ئەوەیە، لەدایكبوون دەبێتە هۆی داننان بەكەسایەتی ژن، چونكە لە كۆمەڵگای باوكسالاریدا پێوانەی ژن  بە گوێرەی توانای بۆ منداڵبوون دەكرێت و هەرچەند زۆرتر منداڵی ببێت، بەهاو نرخی لە گەڵدا بەرزدەبێتەوە. منداڵی نێر پەسەندتر دەكرێت و ئەو ژنانەی مێینەیان دەبێت ناچاردەكرێن بەردەوام بن لە زاوزێ‌ تا ئەو كاتەی نێرینەی دەبێت. چەندین هۆكاری زۆرتریش هەن...

زۆرجار ئافرەتان دژی بوونی منداڵن، لەبەر ئەمە روودەكەنە كرداری لەباربردن. بۆ نموونە سەرۆكی لێتۆژینەوەكان لە پەرلەمانی مەكسیكی رایگەیاند كەوا دوو ملیون ژنی مەكسیكی ساڵانە منداڵەكانیان لەبار دەبەن و وایش دەیقەپڵێنن كە نزیكەی200000هەزار ئافرەت لە بەر ئەم هۆیەگیانیان لە دەست دەدەن. ریكخراوی تەندەروستی جیهانی وای دەقەپڵێنی كە دوو ملیون تا چوار ملیون ئافرەتی بەرازیلی ساڵانە لەباربردن ئەنجامدەدەن و لە كۆلۆمبیاش280000ئافرەت. بەوپێیە لە هەر پێنج حاڵەتی زگپڕی، حاڵەتێك تووشی لەبەرچوون دەبێت. ئەمەو زیاتر لە نیوەی ئەو ژنانە بەهۆی زگپڕییەوە تووشی مردن دەبن. لەبەرچوونی ناشەرعی لای ئەو ژنانە كە گەیشتوونەتە 15-39ساڵ هۆی سەرەكی مردنیانە.    

سیاسەتی دانیشتیوانی، رەگەزپەرەست و سێكسیانەیە، ئامرازی ئیمپریالیزمی هاوچەرخە و لەرووی ماددی و ئایدلۆژییەوە خزمەتی ئامانجی پتەوكردنی دەسەڵاتیان دەكات و شەرعییەت دەداتە ئەو هۆكارو شێوازانەی كە دەبنە هۆی مانەوەییاساكانی بۆرژوازی. ئەمەش بەدابەشكردنی ئادەمیزاد بۆ ئەوانەی مافی ئەوەیان هەیە لە گەشەكردن و ژیان بەردەوام بن و ئەو ئادەمیزادانەی كە رەوایە ژیانیان لێ‌ زەوت بكرێت. ئەم سیاسەتە بە پلەییەكەم ئاراستەی ژنانی"جیهانی سێهەم" كراوەتەوە، هەروەها دژی پەنابەران،یاسا نوێكانی پەنابەرێتی خزمەتی ئەو فاكتەرانە دەكات.

ئەمە ناوەڕۆكی نامیلكە تازە بڵاوكراوەكەی ژنی خەباتگێڕ و بەناوبانگی ئەلمانی(ئینگرید شتغوبل)ە كە بایەخێكی گرنگ و گەورەی هەیە و پێویستە بەوردی بخوێنرێتەوە، بۆ ئەوەیڕۆڵی ئێستای ئەم سیاسەتە لە سیستێمی نوێی جیهان باشتر بناسرێت. ئەوەی لێرە هاتووە لە نامیلكەكە وەرمگرتبوو و بەزمانی عەرەبی نووسیم. كاك خالید عوسمان كردوویەتی بە كوردی و لە رۆژنامەی ئاڵای ئازادی، ژ194، لا پەڕە 3لە 5/11/1995بڵاوكرایەوە

 

ناوی كتێب: Strange Fruit

نووسەر: ئینگرید شتغوبل

  • 1