ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

     

 

لە كاتێكدا، ڕەوشی ئابووری توركیا، بەهۆی شەڕی پەكەكەوە لە دۆخێكی یەكجار خراپ دایە و گوزەران و كواڵیتی ژیانی هاووڵاتییان ڕۆژ لە دوای ڕۆژ دادەبەزێت و ژێرخانی ئابووری ئەو وڵاتە بە هۆی خەرجییەكانی ئەو شەڕەوە لۆدێكی زۆری كەوتۆتە سەر، ئا لەو بارودۆخەدا، بە فەرمانی ئەردۆگان، دیوارێكی كۆنكریتی و سنووربڕ، لە نێوان توركیا، لەگەڵ ئێران و سوریا دروست دەكرێت. ئەوەی سووریا بە درێژایی  هەشت سەد كیلۆمەتر تەواو بووە و ئەوەی ئێرانیش كە درێژییەكەی سەد و نەوەدو یەك كیلۆمەترە، لەو ڕۆژانەی ڕابردوودا، خرایە بواری جێبەجێكردنەوە. پاساوی توركییا بۆ بونیادنانی ئەو دیوارە كۆنكرێیتیانە و تەیكردنییان بە دەیان تاوەری چاودێڕی و تۆڕیی سیخوڕیی و كامێرای شاراوە، گوایا ڕێگریكردنە لە كۆچی بە لێشاوی پەنابەران بۆ خۆرئاوا. بەڵام لە ڕاستیدا، ئەمە بیانووێكی لاوازە و توركیا مەبەستییەتی بەو دیواربەندانە، هەرچوار بەشی كوردستان، ڕۆژهەڵات، باكور و باشوور،خۆرئاوا، لە یەكتری جیابكاتەوە و ئەو نەخشە سروشتی و جیۆلۆجییەی كوردستانی گەورە بە یەكەوە دەبەستێتەوە، بسڕێتەوە. بۆ ئەوەی هەرچی ئاسەواریی مێژوویی، ئەتنۆگرافیی، جوگرافی و فەرهەنگی لە نێوان كوردەكانی ئەو بەشانە هەیە نەمێنێت. ئەم سنوور بڕكردنە، مەرامێكی سیاسی ئەردۆگان و حكومەتەكەیەتی و هیچ پەیوەندی بە پرسی پەنابەرانەوە نییە. بێگومان ڕاستە توركیا دەروازەی پەڕینەوەی پەنابەرانە بۆ خۆرئاوا، بەڵام توركیا نە لە ڕابردوو، نە لە ئێستاش بە ڕاستەقینەیی هەوڵی چارەسەركردنی ئەو كێشەیەی نەداوە و تەنێ بازرگانی بەو پرسە، لە پەراوێزی بە ئەندامبوونی لە یەكێتی ئەوروپاوە دەكات. پەنابەران، هەر تەنها لە ڕۆژهەڵاتی توركیاوە ڕووی لە دەرەوە ناكەن، بەڵكو لە خۆرئاواوە، لە سنوورەكانی بولگاریاو یۆنان دەچنە ئەوروپا. كەواتا پرسیار ئەوەیە، توركیا بۆچی دیواری كۆنكریتی لەسەر سنووری ئەو دوو وڵاتە ناكات و ئەڵقەی پەرینەوەی پەنابەران بۆ ئەورپا بپچڕێنێت؟ ئەمە لە كاتێكدا ئەگەر بەراوردی ئەو سنوورانە بە سنوورەكانی ڕۆژهەڵاتەوە بكەین، ئەوا نە لە ڕوویی مرۆیی، نە سرووشتی و جوگرافیش، هێندە سەخت و دژوار نییە و بگرە تەنها ڕووبارێك، سنووری هەرسێ وڵات ( توركیا_ بولگاریا_یۆنان) لە یەكتری جیا دەكاتەوە. ئەمە ئاماژەیەكی سیاسی ڕوونە، كە مەرامی ئەردۆگان و دەسەڵاتە سوڵتانییەكەی، لە باربردنی یەكێتی نەتەوە، خاك و جوگرافیای كوردستانە. ئەم سنوورانە پێش شەڕی چاڵدێرانیش، سنووری خاك و جوگرافیای كوردستان بوونە و لەو شەڕە و لە دوای جەنگی جیهانی یەكەمیش، دوور لە خواستی نەتەوەییانەی ئێمە، بە سەر وڵاتانی سوریا، توركیا وعێراق دابەشكران و بە داخەوە كورد لە مافێكی نەتەوەییانەی خۆی بێبەش كرا، كە مافی چارەی خۆنووسینی گەلی كورد بوو. بۆیە كە ئەم سنوورانە بوونە دیفاكتۆ، ئیدی ئەو وڵاتانەش بەمەبەستی لە باربردنی پرسی كورد و سڕینەوەی لە ئاستی نەتەوەیی و جوگرافیی، لە ڕێگەی ڕێكەوتنێكی سیاسییەوە ئەو مافەیان بە خۆیان دا، كە ئەو سنوورە سێگۆشەیە وەك ناوچەیەكی قەدەغە و دابڕاو، بناسێنن و بەو هۆیەشەوە چەندین گوند بە ئێستاشەوە لەو سنوورانەی كوردستان دابڕێندران و بە داخەوە ئێستا لە بری ئەوەی ئێمەی كورد لەو شوێنانە بین، سوپای توركیا و ژەندرمەی تورك، پاسدارانی ئێران لەو سنوورانەن. ئەم ناوچە سێگۆشەیە، وەك ئەوەی لە كتێبی (توركیا لە برادۆست)* زۆر بە وردیی و مێژوویی باسكراوە، ناوچەیەكە لە ڕووی سروشتی و جوگرافی و مێژووییەوە، لانكەی شارستانییەت و شوێنەوار و مێژووی ژیانكردنی مرۆڤی كورد بووە. لەو ناوچانەدا، جگە لە كورد، چەندین ئایین و پێكهاتەی ئەتنیكی دیكە ژیاون، تا سەردەمی هاتنی ئیسلام و بە زۆر موسڵمانكردنی نەتەوەی كورد. ناوی برادۆستیش هەرلەوەوە هاتووە. واتا ناوچەكە بە درێژایی مێژوو، جێگەی چاو تێبڕین و داگیركاریی دوژمنانی كورد بووە. بۆیەشە لە ئێستادا، جارێكی دیكە توركیا بە دروستكردنی ئەو دیوارە سنووریییە و هاتنە نێو قووڵایی خاكی كوردستان، درێژە بەو داگیركارییە مێژووییە دەدات. هەر چییەك و هەر چۆنێك بێت، توركیا دەتوانێت دیوارێك لە سەر سنووری پارچەكانی كوردستان بینا بكات، بەڵام مەحاڵە بتوانێت، لە نێوان ئەو دڵانە دیوار دروست بكات، كە كوردەكان بەیەكەوە دەبەستێتەوە. هەموو دیوارێكیش، سەرەنجام زوو یا درەنگ، ڕۆژگارێك هەر دادێت دەڕووخێنرێت. ئەو دیوارانە، توركیا وەك زیندانێك لێ دەكەن، بەڵام زیندانێك كە شوێن و ڕووبەرەكەی گەورەترە، لە زیندانێكی ئاسایی، بەڵام زیندان گەورە بێت یان بچووك، هیچ لەوە كەم ناكاتەوە كە دواجار هەر ناویان زیندانە!

 

*  توركیا لە برادۆست، ناوی كتێبێكی هاوڕێی نووسەرم (هەندرێن شێغ ڕاغیب) و زانیاریی باش و مێژوویی لەو بارەوە تێدایە.

  • 1