ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە مامۆستا تێکۆشەرەکانی کوردستان

مامۆستا ئیسماعیل حاجی مەحمود دیبەگەیی(١٩٣٩-٢٠٠٧)

ئامادەکردنی: مەغدید حاجی

 لە بری پێشەکی:

٭  لە ماوەی سەدەی بیستەمدا، چەندین مامۆستای کوردستان ،بە تایبەتی ئەوانەی سەر بە چینە چەوساوەکان بوون،ئەوانەی لە لادێکاندا لەناو ململانێی چینایەتی،بەبەرچاوی ستەم و نادادی کۆمەڵایەتی پەروەردەوگەورەبوون، هەر لە کاتی خوێندنی سەرەتاییانەوە  خزاونەتە ناو کوڕی تێکۆشانی چینایەتی و سیاسی و کوردایەتی..کە  خوێندنیشیان تەواوکردووە لە یەک کاتدا دوو ئەرکی نیشتمانی گرنگیان ڕاپەڕاندووە؛ یەکەمیان، ئەرکی پەروەردەو فێرکردن.دووەمیش ئەرکی سیاسی و خەباتکردن لە پێناوی ئازادی نیشتمان و بەختیاری میللەتدا..

 مامۆستا ئیسماعیل، یەکێک بووە لەم تێکۆشەرە دڵسۆزو نیشتمان پەروەرە ڕاستەقینانەی کوردستان..کە هەر لە تافی لاویەوە تاکو کۆچی دوایی هەڵگری بیروباوەڕی پێشکەوتنخوازی،ئازادی و سوشیالیزم بوو..ئەوەندەی لە وەزیفەش بوو زۆر بە دڵسۆزی ئەرک و پەیامی پەروەرەی جێبەجێ دەکردو هەمیشە دڵی لەگەل دڵی میللەتەکەی لێی داوەو،کە دڵیشی لە لێدان وەستا،ناوو یادەوەری  وەکو  مامۆستاو نیشتمان پەروەرێکی دڵسۆز، کەوتە ناو مێژووی گەلەکەمان و لە یادەوەریمان بە نەمری ماوەتەوە.

 کورتەیەک لە ژیانی مامۆستا ئیسماعیل:

 ٭ ناوی تەواوی: ئیسماعیل حاجی مەحمود مامل دیبەگەیی.

ــ ساڵی١٩٣٩ لە ناحیەی دیبەگە سەر بە قەزای مەخمور،پارێزگای هەولێر، لە دایک بووە.

ــ لە ساڵی١٩٤٦دا  لە قوتابخانەی دیبەگەی سەرەتایی چۆتە بەر خوێندن. لە١٩٥٢دا خوێندنی سەرەتایی تەواوکردووە.

ــ لە ساڵی(١٩٥٣-١٩٥٤)دا  لە شاری کەرکوک لە  ناوەندی ئاینی وەرگیراوەولە ساڵی١٩٥٦دا  قۆناغی ناوەندی تەواوکردووە.

ــ لە ساڵی١٩٥٨دا  خوێندنی لە ئامادەیی ئاینی لە بەغدا تەواوکردووە.لە پاشاندا خولی پەروەردەیی دوای ئامادەیی تەواو کردووەو لە پایزی١٩٥٨دا فەرمانی دامەزراندنی بە مامۆستای سەرەتایی لە قوتابخانەی گوندی روست سەر بە ناوچەی باڵەک ، قەزای ڕواندزی ئەوکات دەرچووە.دوایی بۆ سیدەکان تەنسیب کراوە،لە پایزی ١٩٥٩دا  گوازاوەتەوە بۆ قوتابخانەی بێخاڵ لە ڕواندز.

 ٭ ژیانی سیاسی و خەباتی پیشەیی و باری کۆمەڵایەتی:

 ــ مامۆستا ئیسماعیل لە ژینگەیەکی جوتیاری و لە ناو ململانێی چینایەتی و سیاسی پەروەردە بووە،بۆیە دەبینین هەر لە تەمەنی منداڵی ئاشنایەتی لەگەل خەبات و تێکۆشان پەیدا کردووە،لە ساڵی١٩٤٧ دا  لە کاتی ڕاپەڕینی گەلانی عێراق دژی ڕژێمی پاشایەتی و دەرەبەگەیەتی ،خۆپیشاندان زۆرینەی شارو شارۆچکەکانی گرتۆتەوە،دیارە لە دیبەگەش شیوعیەکان خۆپیشاندانیان کردووە و دروشمی:(چیتان دەوێ ؛نانی گەنم .. بمرێ ئێستعمار) یان بەرزکردۆتەوە.. ئیسماعیل حاجی، قوتابی سەرەتایی بووە، لەم خۆپیشاندانە بەشدار بووە..

ــ هەروەها لە یەکەم ئاهەنگی نەورۆز کە لە ساڵی١٩٤٨ لە دیبەگە سازکراوە،بەشدار بووە..

ــ لە ساڵی ١٩٥٢دا  ئاشنایەتی و پەیوەندی دۆستایەتی لەگەل حیزبی شیوعی عیراق پەیدا کردووە،لە ڕێگای ئەم جوامێرە نەمرانە،شەهید ئیبراهیم محەمەد مەخموری  و تێکۆشەری جوتیاری خەباتی چینایەتی (مەحمود عەدۆ)..

ــ کە قوتابی ئامادەیی بووە لە بەغدا، بەشداری لە خۆپیشاندانە جەماوەریەکانی ساڵانی١٩٥٦ --١٩٥٧ کردووە، کە شیوعییەکان ڕابەرایەتی شەقامیان دەکرد..

ــ لە دوای شۆڕشی١٤ ی تەمموزی١٩٥٨ ،پاڵێوراوە بۆ ڕیزەکانی حزبی شیوعی عیراق،بۆتە ئەندام، دوایی بەهۆی چالاکی پلەی حزبی بەرز بۆتەوە تاکو بۆتە ئەندامی محەلی هەولێر لە ماوەی(١٩٦٣ - ١٩٦٥) دوایی دەستگیر کراوە،دوای بەیاننامەی عەبدولرەحمان بەزاز لە کۆتایی حوزەیرانی١٩٦٦ ئازاد کراوە،لە ساڵی١٩٦٧ گەڕاوەتەوە بۆ سەر پیشەی مامۆستایی..

مامۆستا ئیسماعیل بەهۆی خەباتی سیاسی،دوو جار زیندانی کراوە،جاری یەکەم،١١ مانگ گیراوە،جاری دووەمیش ساڵێک و چوار مانگ..دوور خراوتەوە بۆ پارێزگای ئەنبار..ماوەی هەشت مانگ لە وەزیفە فەسڵکراوە،بەڵام ماوەی فەسڵ و گیران و دوور خستنەوی زیاتر لە شەش ساڵی خایاندووە، لە١٩٦١ تاکو١٩٦٧ ..بەڵام ئەم سزا زاڵمانەو ئازاردانە کاریگەریان  لەسەر بیرو باوەڕی مامۆستا نەکردووە،لەسەر هەڵوێستە نیشتمانییەکانی بەردەوام بووە..

 مامۆستا ئیسماعیل لە دوای کودەتای ٨ شوباتی١٩٦٣ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پێشمەرگە کردووە،ئەوکات کادیری موحتەریفی حزبەکەی بووە،لەهەمان کات پێشمەرگە بووە.بۆ ماوەیەک لە کاری نهێنی لێپرسراوی ڕێکخستنی شاری هەولێر بووە..

ــ مامۆستا ئیسماعیل حاجی مەحمود بەردەوام لەگەل کاروانی خەباتی پیشەیی مامۆستایان بوو،ئەندامێکی چالاکی لیستی پیشەیی بوو،لە هەڵبژاردن و کۆنفرانسەکانی مامۆستایاندا  بەشدار بووە،بە تایبەتی لەم ساڵانە:(١٩٥٩ -١٩٦٠ - ١٩٦١ - ١٩٧٠ - ١٩٧٤) لە هەڵبژاردنەکانی دوای ڕاپەڕینیش ١٩٩٢ دەنگ و چالاکی هەر بۆ لیستی پیشەیی بوو..

٭ باری کۆمەڵایەتی: مامۆستا ئیسماعیل لە ساڵی١٩٦٩ هاوسەرگیری لەگەل خاتوو(وەزیرە عوسمان)کردووە،بەرهەمیان باخچەیەکی بەرهەمدار بوو:١- شیرین،دکتۆرا لە فیزیای پزیشکی. ٢- پراڤدا،ئەندازیاری کارەبا. ٣- میللەت،دکتۆرا لە پزیشکی منداڵ بوون. ٤- نەورۆز،ئەندازیاری شارستانی. ٥- ڕێباز، ئەندازیاری کارەبا. ٦- هێرۆ،توێژەری کۆمەڵایەتی. ٧- ئەژین، پزیشکی پسپۆڕی ئافرەتان . ٨ ـ ئومێد،کۆلێژی بەڕێوەبردن و ئابووری ٩ -  کاروان ،پەیمانگای تەکنیکی،١٠- ناسکە،کۆلێژی بەڕێوەبردن و ئابووری. ١١- بڵند،مامۆستای وەرزش.

تەمەن درێژو هەمیشە سەرکەوتوو بەختەوەر بن..

 مامۆستا ئیسماعیل لە ساڵی٢٠٠٧دا کۆچی دوایی کردو چووە کاروانی نەمران..

  • 1