ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

هیچ دەوڵەتێك نیە لەدونیادا لانیكەم ژیانی سیاسی و كارگێڕی رێكنەخستبێت و بە سیستم كار نەكات، سابا سیستمەكە لەژێر هەر ناونیشانێك بێت، مەبەست لەسیستم ئەوەیە كە نەتەوە یان كۆمەڵگەكە رزگاری بووە لەو گرێ‌ كۆمەڵایەتیانەی كە رێگەی لەدەستوور و یاسای هاوچەرخ گرتووە، (تالكۆت پارسەن) یەكێكە لەتیۆریستینە هاوچەرخەكانی سیاسەت، لەكتێبی (سیستمی كۆمەڵایەتی) دا جەخت لەسەر شێوەو پێكهاتەی ئەو دەوڵەتانە دەكاتەوە كە دەستووریان هەیە، پێیوایە هەر ئەو سیستمە دەتوانێ‌ تێگەیشتنی حكومەت فراوانتر بكات و لەرێگەی گەلەوە حوكم بكرێت، ئەم تێگەیشتنەی تالكۆت لەوێوە سەرچاوەی گرتووە كە كۆمەڵگە نابێت تەنها داوای هەبێت لەدەستەبژێر سیاسی و حیزب، بەڵكو دەبێ‌ هەوڵی گۆڕینی پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكانیشی هەبێت لەكلاسیكیەت و دواكەوتووییەوە بۆ پێشكەوتنخوازی و دەوروو نەقشی هەبێت لەدامەزراندنی گرووپە كۆمەڵایەتیەكان، نەك چاوەڕوانی دەستی حیزبەكان و حكومەت بن، ئەم جۆرە تێگەیشتنە هاندانێكی كاریگەرە لەسەر دەستەبژێریش كە سیاسەت تەنها بۆ ئەوان نیە، بەڵكو بۆ هەموو تاك و خەڵكێكە لەبەشداریكردنی سیاسەت.

لەسەروو بەندی هاتنە ئاراوەی هەر پرسێكی سیاسی و گەرم بوونی هەر بابەتێك لەهەر دۆخێكدا، تێرمی سیستم دەبێت یەكێك لەو دەستەواژانەی كە هەموو كەسێك بەكاریدەهێنێ‌ بەبێ‌ ئەوەی كەمترین مەعریفەیان لەبارەیەوە هەبێت، بۆچی؟. چونكە خەڵكی كوردستان تەنانەت لەسەردەمی دەسەڵاتی بەعس لەعێراقیش نەبیستوویانە و نەلەسایەیدا ژیاون، هۆكاری ئەمەش ئەوەبوو كە بەناوی شۆڕش و مەسەلەی میللییەوە نەدەچوونە نێو سیستمەكە و هیچ گرینگیان بەبەشداری سیاسی نەدەدا، دەرەنجامەكەی بزووتنەوەی كوردایەتی لەشاخەوە هاتن و جارێكی تر لەدەرەوەی سیستم و لەبازنەیەكی دیاریكراودا، سیاسەتیان كردوو هیچ بیریان لەهۆشیاركردنەوەی خەڵك و شۆڕشی هۆشیاری نەكردەوە، بۆیە ئەم وەهمەی كە سیستم چارەسەری هەموو كێشەكانە بەو ئەخلاق و نەریت و هەڵسوكەوتە كۆمەڵایەتی و فەرهەنگیەوە، كەس نەیدەزانی بۆچی ئەو پرسە دەورووژێنرێت و بۆچی وەڵامی نیە.

كورت بینی بەشی زۆری ئەو كەسانەی باس لەدامەزراندنی سیستمێك دەكەن بۆ هەرێمی كوردستان، تەنها وەكو زاراوەیەك بۆ رەخنەگرتن لەدەستەبژێری سیاسی و حكومەت دەیگرن، ئەگەرچی ئەمە مافی هەموو تاكێكە رەخنە بگرێـت، بەڵام لەوە بێئاگان كە هەرێم هەم لەرووی فەرهەنگی و كۆمەڵایەتیەوە نەگەیشتووە بەو ئاستەی بتوانێ‌ لەگەڵ سیستم هەڵبكات، هەم هێشتا كێشەی لەگەڵ عێراق یەكلایی نەبۆتەوە لەرووی دەستووریەوە كە هێشتا سەر بەدەوڵەتی عێڕاقە، حاڵی عێڕاقیش ئەوەیە كە هیچ كەسێك ناتوانێ‌ پێناسەیەكی تیۆری بۆ سیستمەكەی بكات، تەنها ئەوە نەبێت كە لەژێر عینوانی فیدرالی سیاسەت دەكات و دەوڵەت بەڕێوە دەبەن، لەناوەڕۆكیشدا خاڵی لەمانای سیستم.

بەشێكی زۆر لەو كەسانەی موناقەشەی سیستم دەكەن، هێشتا خۆیان ناونیشانیان و ژیانیان و هەڵسوكەوت و ئەخلاقیان هۆزگەرایی و بنەماڵەییە، هێشتا نازانن سیستم دەستوورە، دەستووریش واتە ئەرك و ماف، ئەرك و مافیش واتە پەروەردە و ئامادەكردن و بەشداری چالاكانەی هەمەلایەنە لەهەموو كایەكانی ژیان، لەكاتێكدا خوێندنەوەی بۆ بەسیستمكردنی هەرێم، تێڕوانینێكی نیگەتیڤانەیە.

بۆ ئەوەی وەڵامی پرسیارێكی حازر بەدەست بدەمەوە سەبارەت بەوەی بۆچی لەگەڵ بوونی سیستمدا كۆك نیم، یەكەم ئەوەیە كە هێشتا كۆمەڵگەی كوردی لەژێر هەژموونی فكری دواكەوتوویی كۆمەڵایەتی و ئاینی توندڕەون، دووەم ئەوەیە كە سیستم بریتییە لە پەروەردەكردنی ئینسان لەمنداڵیەوە لەسەر رەخنەی رەخنەگرتن، واتە (النقد النقدی)، بیانووشم ئەوەیە ئێمە فێركراوین بەردەوام بەبێ‌ هۆ و بەبێ‌ مەعریفە بەناوی رەخنەگرتنەوە قسەی سیاسیەكان دووبارە بكەینەوە، لەكاتێكدا نازانین رەخنە سەربەخۆییە نەك پاراستنی بەرژەوەندی لایەنێكی سیاسی، نەك رەخنەگرتن لەتەواوی ژیانی خەڵك بەگشتی، لەكاتێكدا رەخنە گرتن لەلایەن خەڵكەوە دەبێ‌ دوای بەجێگەیاندنی ئەركی یاسایی بێت، نەك هەموو ژیان نقومی فەوزایەك بوو بێت كە خودی خەڵكەكە بەگشتی بەشدارن لەو فەزایە و ئامادە نین لەبەسیستم كردنی ژیان بەشدار بن.

سیستم لەكاتێكدا جێگیر دەبێت كە حكومەت و دەستەبژێر وەكو یەك كار بكەن بۆ رێكخستنی كۆمەڵگە لەرێگەی مەعریفە و پەروەردە و سیستمی رێگەوبان و تەلارسازی و خواردن و خۆ ناسین و تێكەڵبوون و پێكەوەژیانی هەموو كولتووری نەتەوە و ئاینەكان، نەك ئەوەی كە لەكوردستان بەناوی پێكەوەژیان ناسراوە، لەكاتێكدا پێكهاتەكان هەریەكەیان لەجوگرافیایەكن و ناوێرن لەترسی یەكتر تێكەڵ بەیەكتر ببن، سیستم واتە رزگار بوونی كۆمەڵگە لەچەقبەستوویی، سیستم واتە هاوبەشی و پێشكەشكردنی ئەلتەرناتیڤ بۆ قەیرانە جۆراوجۆرەكانی ژیان، لەدەرەوەی ئەمانە قسەكردن لەسیستم، وەكو ئاسنی سارد كوتانە، هەر هەوڵێكی بێ‌ بنەماش بۆ بەسیستم كردنی سێ:تەرەكان مایەپوچ دەردەچێت.