ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بە ڕوونی

لە كۆتایی هەفتەی ڕابردوودا ئەمینداری گشتی  نەتەوە یەكگرتووەكان لە ڕاگەیاندنێكی ڕووندا، ئاماژەی بۆ مەترسییەكی گەورە كرد، كە ڕووبەڕووی مرۆڤایەتی دەبێتەوە، كە پەیوەندی بە ئاسایشی خۆراك لە جیهاندا هەیە.

پێشتر نەتەوە یەكگرتووەكان و ئاژانسە تایبەتمەندییەكانی لە چەندین بۆنەدا باسیان لە بابەتی ئاسایشی خۆراك لە جیهاندا كردووە. بۆ نموونە بەپێی ئامارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان لە نێوان 720 تا 811 ملیۆن كەس لە جیهاندا لە ساڵی 2020 ڕووبەڕووی برسێتی بوونەتەوە، و بەم جۆرە یەك لە سەر سێی خەڵك لە جیهاندا خواردنی پێویستی لە ساڵی 2020 دەستنەكەوتووە، و جگە لەمەش ژمارەی ژنان لەم ڕێژەیەدا 10% بە بەراوردكردن لەگەڵ ساڵی 2019 زیادی كردووە.

لەگەڵ سەرهەڵدانی شەڕ لە ئۆكرانیا ڕەوشێكی نوێ سەبارەت بە بابەتی ئاسایشی خۆراك هاتە پێشەوە، و ئەم مەسەلەیە لە لایەن لایەنەكانی شەڕەوە، واتە ڕوسیا و ناتۆ بە بەشێك لە پڕوپاگەندەی شەڕ بەكاردەهێنرێت. لێرەدا مەبەست ئەوە نییە كە ئەو شەڕە مەترسییەكی گەورە لە سەر ئاسایشی خۆراك دروست ناكات، بەڵام ئەوەی لە گوتاری لایەنە شەڕكەرەكان دەگوترێت، ئەوەیە ناتۆ باس لەوە دەكات كە سەرچاوەكانی دانەوێڵە لە جیهاندا ڕووسیا و ئۆكرانیایە، و بە هۆی شەڕ ڕووسیا هۆكارە بۆ ئەوەی گەنم و دانەوێڵە نەگاتە جیهان، و ڕووسیاش باس لەوە دەكات كە سزا ئابوورییەكان لە سەر ڕووسیا هۆكارە و بۆتە هۆی زیادبوونی نرخی وزە كە ئەویش دەبێتە هۆی زیادبوونی نرخی پەینی پێویست بۆ كشتوكاڵ لە جیهاندا.

ناوەندە سەرمایەدارەكانی جیهان، كە لەم ڕۆژانەدا باس لە مەترسییەكان لە سەر ئاسایشیی خۆراك دەكەن، زیاتر جەخت لە سەر هەندێك هۆكار و هەلومەرجی دیاریكراو دەكەنەوە لەوانە، گۆڕانكاری كەشوهەوا و ژینگە و پەتای كۆرۆنا، و شەڕ لە ئۆكرانیا. هەڵبەتە ئەم بابەتانە هۆكارن سەبارەت بە درووستكردنی مەترسی گەورە لە سەر ئاسایشی خۆراك كە هەڕەشەیەكە لە مرۆڤایەتی، و بۆتە هۆی زیادبوونی نرخ و فراوانبوونی ڕێژەی هەژاری لە جیهان و بوونی دیاردەی برسێتی، بەڵام پرسیارێكی گرنگ هەیە و بێ وەڵامە لە لایەن ناوەندە سەرمایەدارەكانی جیهان، ئەویش  هۆكاری تێكچوونی كەشوهەوا و خراپبوونی ژینگە و زیادبوونی پلەی گەرمی و فراوانبوونی دیاردەی بە بیابانبوون، و كەمی ئاوی شیاو بۆ كشتوكاڵ و خواردنەوە، و تەنانەت بوونی پەتای كۆڕۆنا، و بەردەوامبوونی شەڕ و چاوگەكانی بارگرژی و ئەو مەترسییانەی لەو شوێنانەدا هەن، وەك نموونەی یەمەن و سوریا و عێڕاق و ئێران و وڵاتانی ئەفریقیا و .. هتد، چین؟

جگە لەوەی ناوەندە سەرمایەدارەكان دان بەوەدا نانێن كە ناكۆكی و ململانێیەكانیان هۆكاری سەرەكین بۆ ئەو دیاردانەی كە باسمان كرد، و بوونەتە مەترسی لە سەر ئاسایشی خۆراك لە جیهاندا، هەندێ هۆكاری ڕوونی دیكە هەن كە ڕاپۆرتی نەتەوە یەكگرتووەكان و ناوەندە سەرمایەدارەكان سەبارەت بە هەڕەشەكان لە سەر ئاسایشی خۆراك و بوونی برسێتی لە جیهاندا، باسی ناكەن، لەوانە دەستبەسەراگرتنی كۆمپانیا فرەنەتەوەییەكان بەسەر ئابووری خۆراك و كۆنتڕۆڵكردنی بازاڕی جیهان و بوونیان بە كۆڵۆنیالزمێكی نوێ بە سەر مرۆڤایەتی، و پەیڕەوكردن و سەپاندنی سیاسەتەكانی لیبرالیزمی نوێ، كە بەرپرسیاری پاراستنی ئاسایشی خۆراك لە دەرەوەی ئەركەكانی دەوڵەت دەبینێت، و بە پێچەوانەشەوە بانگەشەی ئەوە دەكات كە دەستێوەردانی دەوڵەت و نەكردنەوەی هەموو دەرفەتەكان بۆ كەرتی تایبەت مەترسییە لە سەر ئاسایشی خۆراك.

بەپێی هەموو ئەو زانیاریانەی كە سەبارەت بە بەروبووم و بەرهەمهێنانی خۆراك لە جیهاندا هەن، ڕێژەی بەرهەمهێنان لە جیهاندا بە جۆرێك بەشی دانیشتوان لە جیهاندا دەكات كە لە خۆشگوزەرانیدا بژین، بەڵام هۆكاری ڕاستەقینە لە بەرهەمهێنان نییە، بەڵكو لە دابەشكردنە كە دابینكردنی خۆراك بۆ مرۆڤایەتی تەنیا لە ڕوانگەی كاڵا و كەڵەكەبوونی قازانج بۆ سەرمایەداران و كۆمپانیا فرەنەتەوەییەكانەوە، دوور لە سادەترین بەهای مرۆڤایەتی مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت.

هەرچەندە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی دەمێكە هەستی بە بابەتی ئاسایش خۆراك و مەترسییەكانی كردووە، و بۆ ئەم مەبەستە لە كۆنگرەی جیهانی خۆراك لە ساڵی 1974 پێناسەی چەمكی ئاسایشی خۆراك كرا، بەو ئاراستەیەی كە پەیوەندبێت بە دابینكردنی خۆراكی پێویست لە هەموو كاتێكدا كە بەهادار و هەمەجۆر و هاوسەنگ و گونجاو بێت لەگەڵ بەرهەمهێنان و ئامادەكاری خۆراكی سەرەكی لە جیهاندا، و لە هەمان كاتدا دابینكردنی دوور بێت لەو گۆڕانكارییانەی دووچاری بەرهەمهێنان و نرخ لە ئاستی جیهانیدا، دەبێتەوە.

لە ڕاپۆرتی كۆتایی کۆنگرەی جیهانی خۆراك لە ساڵی 1996دا ئاماژە بەوە كرا كە ئاسایشی خۆراك ئەو كاتە دابین دەكرێت، كە سەرجەم تاكەكان لە هەموو كاتێكدا بتوانن خۆراكی پێویست لە بواری مادی و ئابووریدا دەستەبەر بكەن، بە جۆرێك ژیانێكی كارا و تەندروست مسۆگەر بكات. لەم كۆنگرەیەدا دوو بەڵگەنامەی گرنگ بریاردرا، كە بریتین لە ڕاگەیاندنی ڕۆما سەبارەت بە ئاسایشی خۆراكی جیهانی و نەخشەی كاری كۆنگرەی جیهانی ئاسایشی خۆراك.

لەو كۆنگرەیەدا بەشێك لە ئاڵنگارییەكانی جێبەجێكردنی ئاسایشی خۆراك ئاماژەی پێكرا لەوانە: قەیرانی ئاو لە جیهاندا، و تێكچوونی خاك، و گۆڕانكاری لە كەشوهەوا، و بوونی درمە كشتوكاڵییەكان، و بەكارهێنانی خۆراك بۆ وزە و بەروبوومی ناكشتوكاڵی.

ئەمڕۆ بابەتی ئاسایشی خۆراك كە دابین نەكردنی مەترسییەكی گەورەیە بەسەر مرۆڤایەتی، و بابەتێكە ڕاستەخۆ پەیوەندی بە كۆمەڵێك ئەجیندە و دۆسیەی دیكەوە هەیە، وەك مەترسی هەژاری و نەبوونی سەقامگیری لە ئاسایشی جیهانی، و بابەتی ژینگە و كێشەی ئاو لە جیهاندا، و لە سەرووی هەموویانەوە سیاسەتی داسەپێنراوی نیولیبرالیزم و شەڕی سەرمایەداران، وا پێویست دەكات كە حزبە كۆمۆنیست و چەپەكان لە سەر ئاستی جیهاندا ئەم بابەتە بەشێك بێت لە ئەجیندەی كاریان لە سەر ئاستێكی نێونەتەوەیی، و زەمینەی لەباریش هەیە كە گەلانی چەوساوە و سەرجەم ناوەند و توێژەكانی چینی كرێكار و پەراوێزخراوەكان لە سەنگەری ئەم تێكۆشانە بن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەژاری و دابینكردنی ئاسایشی خۆراك، و ڕێگاگرتن لە چالاكی كۆمپانیا فرەنەتەوەییەكانی سەرمایەداری كە ژیانی خەڵك و خۆراك و تەندروستی وەك كاڵا بەكار دەهێنن.

لە ئاستی كوردستانیشدا نەبوونی ئاسایشی خۆراك مەترسییەكی گەورەیە و ناكرێ لە ڕێگای بەردەوامبوونی سیاسەتی بەتایبەتكردنی هەموو چالاكییەكی ئابووری و دەستێوەرنەدانی حكوومەت و دانەنانی خەرجی گشتی لە بودجە لە بوارێك كە پەیوەندی بە ژیانی خەڵكەوە هەیە، ئاسایشی خۆراك دابین بكرێت.

دابینكردنی ئاسایش خۆراك لە كوردستاندا بە بەردەوامبوونی ئابووری بەرخۆر و زیادكردنی باج لە كەم دەرامەتەكان نایەتە دی، بەڵكو بە پەیڕەوكردنی پلانی گەشەپێدانی مرۆیی بەردەوام لە سەرجەم بوارەكانی ئابووری هەمووەكیدا.

  • 1