ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

سیستەمی ئابوری سیاسی وشێوەی گەشەو پەلهاوێشتنی وپێشكەوتنی خێرای تەكنەلۆژیا، زۆر بوونی ژمارەی دانیشتوان و شێوە ژیانی مرۆڤ، ئەمانەگرێدراوو هۆكارن بۆ بەتێكچوون و پیسبوونی ژینگە،وەك گۆڕانی كەش و هەوا و گەرمبونی زەوی، پیس بوونی هەوا و ئاو و خاك، بە بیابان بوون، ترش بوونی ئۆقیانوسەكان، لەناوچونی هەمەچەشنەی زیندەوەر و قڕبوونی جۆرە دەگمەنەكانی گیانلەبەر، لە ناوچونی ڕووەكی دەریایی، تا دەگاتە ئەوەی كە جەستەی ئێمە ژەهراویی بووە بە جۆری جیاواز لە كانزا، ماددەی كیمیایی و پیشەسازی وەك كانزای زەنبەق.

لە ناوبردن و دەستدرێژییەكانی سیستەم بۆ سەر ژینگە زۆر لەوە زیاترە كە ئێمە مەزەندە یان هەستی پێ‌ دەكەین. گۆڕانی كەش و هەوا لەوانەیە لە هەرە گرنگترین ئەو قەیرانانە بێت كە ڕاستەوخۆ پێویستی بە كاركردنە چونكە كاریگەرییەكانی ئەو قەیرانە ڕۆژ بە ڕۆژ كارەساتی گەورەتر لە سەر ئاستی جیهان دروست دەكات، دەرئەنجام و كاریگەرییە نەرێنییەكانی لەسەر ژیانی زۆر خەڵك لەسەر ئەم هەسارەیە دەبینرێت.

پلەی گەرمی گۆی زەویی لە كاتی شۆڕشی پیشەسازییەوە بە ڕێژەی 1.2 بەرزبۆتەوە، تەنیا لە سەدەی بیستەمدا لە 0.6 بۆ 0.7 پلە بەرزبۆتەوە، لە كاتێكدا نیوەی ئەو پلەیە لە 30 ساڵی ڕابوردودا بەرزبۆتەوە و بۆتە هۆی دروست بوونی شەپۆلەكانی بەبیابان بوون-دراوت، لەناوچونی جۆری گیانداران، بەرزبونەوەی ئاستی دەریاكان، لافاو، زۆربەی كارەساتە سروشتییەكانی دیكە.

-یەكێك لە تویژینەوە نوێیەكانی سەردەم و ئەم دواییەی Journal Proceedings of the National Academy of Sciences باس لەوە دەكات كە زەوی بەرزترین ئاستی پلەی گەرمی بەخۆیەوە دەبینێت لە 50 سالی داهاتوودا بەبەراورد بە 6000 ساڵی ڕابودوو.

-توێژینەوەیەكی Science Advances سالی 2017 گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی كە تا ساڵی 2100 پلەی گەرمی زەوی بە شێوەیەك بەرز دەبێتەوە كە تەنیا چونە دەرەوە بۆ چەند كاتژمێرێك لە هەندێ بەشی هندستان و ڕۆژهەڵاتی چین دەبێتە هۆی مردنی ئەو كەسانەی كە تەنانەت تەندروستییەكی باشیشیان هەیە.

بەشێك لە لێكەوتەكان:

- كۆچ كردن بەهۆی گۆڕانی كەش و هەوا: بەرزبونەوەی پلەی گەرمی لە باشوری رۆژهەڵاتی ئاسیا بووە هۆی كۆچی بە كۆمەڵی خەڵك. گۆڕانی كەش و هەوا، بارانی وەرزی و وشكە ساڵی كە ئێستە وای لێ هاتووە پێشبینی ناكرێت و بووە بە هۆكارێكی قورس بۆ كشتوكاڵ كردن، زیاتر لە هەشت ملیۆن كەس ڕویان لە رۆژهەڵاتی ناوەراست، ئەوروپا و باكوری ئەمریكا كردووە. بەرزبونەوەی پلەی گەرمی گۆی زەوی بۆتە هۆی كەم بونەوەی ڕێژەی بەرهەمهێنانی برنج لە ئاسیا و گەنمەشامی لە ئەفریقا.

-سپی هەڵگەرانی دورگە مەرجانییەكان: ژینگەی ڕێكخراوەیی كێڵگە مەرجانەییەكان بە بنەمای ژیان و سەلامەتی رێكخراوەیی ژینگەی ئۆقیانوسەكان دادەنرێت. بونیان بۆ هاوسەنگ ڕاگرتنی ژینگەی ئۆقیانوس و دەریاكان، زۆر گرنگە. داڤید واڵاس لە كتێبی (زەوییەك كە ناتوانێت تێیدا نیشتەجێ بێت) دەڵێت: دورگە مەرجانەییەكان بوونەتە ماڵی یەك لەسەر چواری گیاندارە دەریاییەكان، هەروەها خواردن و داهات بۆ نیو ملیۆن مرۆڤ دابین دەكەن. بەڵام لە ئەنجامی بەرزبونەوەی پلەی گەرمی دەریا و ئۆقیانوسەكان دورگە مەرجانەییەكان سپی هەڵدەگەڕێن و لە ناودەچن و ئەمەش دەبێتە هۆی لە ناوچونی یەك لەسەر چواری گیاندار و ڕووەكە دەریاییەكان.

لە ساڵی 2006 شەپۆلەكانی پلەی گەرمی ڕوبار كە پێی دەڵێن the blob بەشێكی زۆری ئۆقیانوسی ئارامی داپۆشی كە بووە هۆی بەرزبونەوەی پلەی گەرمی ئۆقیانوس بە ڕێژەی 5 پلە و بۆ ماوەی دو ساڵ بەردەوام بوو. ئەم شەپۆلە گەرمییە دەبێتە هۆی لەناوبردنی ژیانی دەریایی و ڕەشبوونی دەریاكە و لە ناوچونی ماسی سەلەمۆن. لەسالی 2014 بۆ 2015 و جارێكی دیكەش لە 2019 هەمان شەپۆلی گەرمی لە دەریا و ئۆقیانوسەكان دروست بوو.

-دارستانەكانی ئەمازۆن: گەورەترین دارستانی باراناویی جیهانە و بە سییەكانی زەوی هەژمار دەكرێت، ڕووبەرەكەی نزیكە (6) ملیۆن و (900) هەزار كیلۆمەتر دووجایە و نزیكەی (40%) كیشوەری ئەمریكای لاتینی دادەپۆشێ. دارستانەكانی ئەمازۆن ئەكەوێتە سەر نۆ وڵات (بەرازیل، بۆلیڤیا، پیرۆ، ئیكوادۆر، كۆلۆمبیا، فینزوێلا، گیانا، سۆرینام و گینای فەرەنسی). سیستەمی ژینگەیی ئەم دارستانە هەمەچەشنەیە و پێكهاتووە لە ملیۆنەها داری گەورە و سەدان جۆر ئاژەڵ، زیندەور و باڵندە كە لە هیچ وڵاتێكی تری جیهاندا بوونیان نییە و سەدان ڕووبار و زەلكاو لەخۆ دەگرێت. لە ساڵی 1970 وە تا ئێستە پێنج یەكی زەویەكەی بە پیلان و نەخشە سوتێنراوە، سەرۆكی بەرازیل جیار بلسنارو هاوپەیمانی ترامپ بوو هاوكات لەگەل دام و دەزگا داراییە جیهانیەكانی وەك بلا رۆك بە سوتاندنی ئەمازۆن، تۆمەتبار دەكرێن.

لە 11 ی 3 ی 2021 لە بابەتێكدا ناشناڵ جیوگرافی ڕایگەیاند كە 30 زانای سەردەم توێژینەوەیەكیان لەسەر دارستانەكانی ئەمازۆن كردووە و باس لەوە دەكەن كە هەندێك بەشی دارستانەكانی ئەمازۆن گازی دوائۆكسیدی كاربۆن دەردەدەن زیاتر لەوەی كە هەڵی دەمژن. هەڵبەت ئەمازۆن گازێكی زۆری دوانئۆكسیدی كاربۆن لە بەرگە زەوی هەڵدەمژێ بەڵام ئێستە بەهۆی تێكچونی ئیكۆ سیستەمەكەی دوانۆكسیدی كاربۆن دەردەدات. دەرئەنجامەكانی سوتانی دارستانە باراناوییەكانی ئەمازۆن زۆر زۆر ترسناك و پڕ مەترسییە كە بە دەیەها هەزار جۆری ئەنزیمەی كەش و هەوا لە گەورەترین بەشی باشوری قارەی ئەمریكا قڕ كردووە. سی (30) ملیۆنی خەڵكی ڕەسەنی ئەو ناوچانە ناچار بە كۆچكردن و جێهێشتنی نیشتمانەكەیان كران، ئەم سوتانە گەرمبونی زەوی خێراتر كرد و لەگەڵیشیدا دەیەها ملیار تەن كاربۆن ڕژایە بەرگە هەوای زەوی. دارستانەكانی جیهان ساڵانە بەردەوامن لە لەدەستدانی 5 ملیۆن هێكتار لە زەوی واتە لە هەر 32 خولەكێكدا 15 ڕوبەری ستادیۆمی فوتبۆل لە دارستانەكان لە دەست دەدەین.

بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لە ئەنتاركتیكا: بەشێوەیەكی خێرا و دوو هێندەی رێژەی تێكڕایی جیهانی بەرزبۆتەوە، سالی 2020 سبیریا پلەی گەرمی گەیشتە 100 پلەی فەهرنهایت بەرزترین پلە كە تا ئێستە لە ئەركتیك تۆمار كرابێت. ئاماژەكان ئەوە دەردەخەن كە چڕبونەوەی گازە گەرمەكان بەم شێوەیەی ئێستە بەردەوام بێت ئەوا تا سالی 2050 پلەی گەرمی بەرزترین ئاست تۆمار دەكات بە بەراورد بە هەزار ساڵی ڕابوردو. كاتێك ترامپ بوو بە سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لە ڕێككەوتنامەی پاریس هاتەدەرەوە و لە هەمان كاتدا زیاد لە 6 پرۆژەی لەسەر زەوی فیدرالی ئەلاسكا بنیات نا بووە هۆی تێكچونی هاوسەنگی ژینگە لەوێ.

ئەوكاتەی نێوانی ژینگەو مرۆڤ تێك چوو

پێش دووسەد ساڵ و لەسەرەتای سەرهەڵدانی شۆرشی پیشەسازی، كارل ماركس لە سایەی سیستەمی سەرمایەداری باسی پیس بوونی ژینگە دەكات، كە ئەوكات هیچ پیس بونێكی وەها لە گۆرێدانەبوو . ماركس لە دەستنوسە ئابوری و فەلسەفییەكانی 1844 دا دەڵێ: زیندویەتی مرۆڤ لەسەر سروشت وەستاوە، سروشت وەك جەستەیەكە بۆی، پێویستە مرۆڤ لەگەڵ سروشتدا لە دۆخی ئاوێتە بووندا بێت، ژیانی مرۆڤ لە ڕووی جەستەی و رۆحی پەیوەستە بە سروشت، مرۆڤ لە دەرەوەی سروشت نییە بەڵكو بەشێكە لێی.

بەم تێگەیشتنە بوونی مرۆڤ لەسەر زەوی هۆكار نییە بۆ تێكچوونی زەوی بەڵكو بنەمای بەها مرۆییەكان، شێوازی بەرهەمهێنان، وەبەرهێنان و كەڵەكەكردنی سامان هۆكارن، بەشێوەیەك لە نزیكەی تەمەنی دوو سەدە سەرمایەداری هەموو كێبڕكێیەك تەنیا لە پێناوی قازانج و كەڵەكەبوونی سامان بووە. دەوڵەتانی سەرمایەدار ساڵانە رێژەی قازانج بەناوی گەشەی ئابوری زیاد دەكەن. بۆیە كاتێك باس لە ژینگە دەكەین تەنیا باسێك نییە لە چوارچێوەی گۆڕینی مامەڵە و هۆشیاری تاك كورتبكرێتەوە، بەڵكو ئەوە راستەوخۆ پەیوەندی بە گۆرانكاری سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتییەوە هەیە.

ئەمرۆ خۆشگوزەرانی پەیوەستكراوە بە مرۆڤێكی مەسرەفگەرای بەكاربەری ڕووت، پێویستی ناپێویست دەبێتە پێویستی لەم پێناوەشدا دەست بۆ زانستە دەرونییەكان براوە بۆ هێرشكردنە سەر ئەقڵی مرۆڤ. لەوەها سیستەمێكدا مرۆڤ و سروشت بە پێی پێویستی خۆی، بۆ لە پێناو بەردەوامی كەڵەكە كردن دەگۆڕێت. جەوهەری ناكۆكییە بنەماییەكانی نێوان ژینگە و سەرمایەداری لە زیادكردنی قازانج، كەڵەكەكردنی سەرمایە و فراوانكردنی بازار خۆی دەبینێتەوە. پێویستە سەرمایە بە بێ سنور و بە بێ كۆتا گەشە بكات.

ڤاندانا شیڤا، بەڕێوبەری دامەزراوەی توێژینەوەی زانست، تەكنەلۆجیا، و ئێكۆلۆجی و فیمینستی ژینگە دەڵیت: سەرمایەداری هەم لە گریمانە كولتوورییەكان و هەم لە ئامڕازە ئابوورییەكاندا ڕەگەزدار و ڕەگەزپەرست و دژە سروشتە.

نۆم چۆمسكی لە كتێبی Climate Crisis and the Global Green New Deal دەڵێت پێویستە هەمیشە ئەوەمان لە بیر بێت كە زیادبونی چەند پلەیەكی دیكەی گەرمی دەبێتە هۆی بەرزبونەوەی ئاستی دەریا. ئەگەر دەریاكانیش تەنیا چەند پێیەك بەرز ببەنەوە ئەوا بۆ ئێمە ڕون نییە كە ئایا شارستانییەتی مرۆڤ بەردەوام دەبێت یان نا؟

چۆمسكی بەردەوامە و دەڵێت نهێنیەكی ئەوندە گەورە نییە كە كێ ئەم وڵاتەی داگیركردووە ئەگەر تەنیا ساڵانە سەیری Fortune 500" بكەیت دەبینیت كە چ كۆمپانیایەك خاوەنی ئەم وڵاتەیە كە بەشێوەیەكی سادە لە لایەن تۆڕێك لە كوتلەی جۆراو جۆر دەستیان بەسەر بەرهەمهێنان و وەبەرهێنان و بانكەكانیشدا گرتووە و بەشێوەیەكی زۆر پتە و پەیوەندیەكانیان گرێ داوە.

حكومەتەكان بەردەوامن لە ڕێگە دان بە كۆمپانیاكانی سووتەمەنی و پاشماوە بەبەردبووەكان - fossil fuel، پاشماوە بەبەردبووەكان بریتیین لە سووتەمەنی دەرهاتووی ژێر زەوی، وەك: خەڵوزی بەردین و نەوتی خاو و گاز و بە پیشەسازی وێرانكەری ژینگە ناویان دەركردووە. لە دەوڵەتی سەرمایەداری نوێ ئەوە دەركەوت كە چینی سەرمایەداری وەك هێزێكی ئابوری هەڵدەكشێت كە هەیمەنەی بەسەر كۆمەلگەوە هەیە. بە واتایەكی دیكە ڕۆڵی دەوڵەتی سەرمایەداری پارێزگاریكردنە لە بەرژەوەندییەكانی كۆمپانیا زەبەلاحەكان و سامانەكانیان. هەر دەوڵەتێك بەرگری لە بەرژەوەندی چینە سەرمایەدارەكانی خۆی دەكات لە بەرامبەر ركابەرە بێگانەكاندا. ئەو بەرگری و پاراستنەش لە كرێی كەم، پەیوەست نەبوون بە یاسا ژینگەییەكان لە ناوخۆدا، بەهێز نیشاندان لە دەرەوە لە ڕێی هۆكارەكانی دیبلۆماسی و سەربازی بە مەبەستی گەیشتن بە هەموو سەرچاوە و بازاڕێك لە جیهاندا.

ئەم ڕۆلەی حكومەت دەبێتە هۆی سەرنەكەوتنی ئەو هەوڵە بەردەوام جدیی و جیهانیانەی كە داوای كەمكردنەوەی كاربۆن و قەیرانەكانی دیكەی ژینگە دەكەن. ئەمریكا، چین و ئوستورالیا زۆرترین فوسل فۆیل لە جیهاندا، بەكار دەهێنن. حزبە لیبراڵ سەرمایەدارەكان ئامادەنین خۆش ببن لە دەیەها بلیۆن قازانجی كەڵەكەبوو لە هەناردەكردنی خەڵوز و گاز.

كڕین و فرۆشتنی چەك وەك پەراوەیەكی دیكەی سەرمایەداری، بەشداربوون لە جەنگەكان ڕێگەیەكی گرنگە بۆ چالاككردنی ئابوری و كەڵەكەكردنی سەرمایە بۆ وڵاتانی ئیمپریالیزم، بەو هۆیەی كە جەنگەكان دەبنە هۆی دروستكردنی داخوازی لەسەر هەندێ كاڵا/شمەك كە پێویست نییە بۆ بەكارهێنان. هەندێ جاریش دوبارە بنیاتنانەوەی ئەو شار/وڵات/گوندەی كە جەنگ لەناوی بردووە ڕیگەیەكی دیكەی گرنگە بۆ چالاككردنی ئابوری. جەنگ و پرچەك ككردن بزنسیكی زەبەلاحە، خەرجی سەربازی ئەمریكا لە سەدا 4 بۆ 5 ی كۆی بەرهەمی نیشتمانی بوو لە سالی 2012 و بڕی 1735 بلیۆن دۆلاری ئەمریكی لەسەر ئاستی دنیا لە سەر مەسەلە سەربازییەكان خەرج كرد.

ئەنگلس لە كتێبی بنەچەی خێزان و خاوەندارێتی تایبەت باس لەوە دەكات ژینگە تۆڵەی خۆی لە مرۆڤ دەكاتەوە كاتێك سەركەوتنەكانی ئەو لەسەر حسابی ژینگە بەدەست هاتووە. پیویستە مرۆڤ ئەوەی لە یاد بیت كە ناتوانێت كۆنترۆلی ژینگە بكات.

پرسی چارەسەری جێگرەوە :

یەكەم هەنگاوی چارەسەری بۆ ڕاگرتنی قەیرانەكانی ژینگە وەستاندنی چاوچنۆكی و قازانجی كۆمپانیا سەرمایەدارەكانە، لەگەل ئەوەشدا كۆمەڵێك هەنگاو بۆ چارەسەری پێویستە:

-رەتكردنەوەی خاوەنداریەتی تایبەتی سەرچاوە و رەگەزە سروشتییەكان ( زەوی، ئاو، دارستان، هەواو، وزەی خۆر/وزەی گەرمی و سەرچاوە ئاوییەكان)

-رەتكردنەوەی هەموو جۆرەكانی چەكی كۆمەڵكوژ و ناوكی.

-بونی سیاسەتێكی كۆمەڵایەتی و ئابوری گونجاو بۆ دووبارە هاوسەنگكردنەوەی رێژەی دانیشتوان لە شارو لە لادێ.

-پێویستی بەرنامەیەكی بەردەوام لە بواری خوێندن و پەروەردەكردنی تاكی ژینگەدۆست.

-بەهێزكردنی تێكۆشانی جەماوەری لە سەندیكا، رێكخراوە و بزووتنەوەكۆمەڵایەتییەكان دژ بە دەستدرێژییەكانی سیستەمی سەرمایەداری لەسەر مرۆڤ و ژینگە.

ئەو قەیران و كێشانەی روبەروی مرۆڤایەتی دەبنەوە وەك هەژاری، برسێتی، نایەكسانی لە سامان و داهات، جەنگی ئیمپریالیستەكان، داڕمانی ئابوری هەموویان ئەڵقەیەكی پیكەوە گریدراون و پەیوەندییان بەیەكەوە هەیە. فرید مەگدۆف لە كتیبی (بۆچی سەرمایەداری بۆ ژینگە ژەهراوییە؟) ئاماژە بە وتەیەكی نعومی كلاین دەكات و دەڵێت: هێشتا چەپەكان دركیان بەوە نەكردووە كە قەیرانی ژینگە بەرزترین گوزارشت و هەڕەشەی سەرمایەدارییە. لە كاتێكدا ژینگە دۆستان وا بیر دەكەنەوە كە توانای چارەسەری قەیرانەكانیان هەیە بە بێ ڕووبەڕووبونەوەی سەرمایەداری.

لە دیدی فێمینیزمی ژینگەیی :

لە ناوەراستی دەیەی حەفتاكاندا ڕەوتێك لە فیمینیزم بۆ مشتومڕكردن لە بارەی ژینگە، بۆ گفتوگۆكردن دەربارەی پەیوەندی نێوان مرۆڤ و ژینگە بەتایبەت تر پەیوەندی نیوان ژن و ژینگە سەریهەڵدا. ئەم ڕەوتە بە ئیكۆ فیمینیزم- فێمینیزمی ژینگەیی ناسرا.

فێمینیزمی ژینگەیی ئایدۆلۆژیا و بزووتنەوەیەكە كە گۆڕانی كەشوهەوا، یەكسانی جێندەری و نادادپەروەری كۆمەڵایەتی بە شێوەیەكی بەرفراوانتر و وەك مەسەلەیەكی بنەرەتیی گرێدراو بەیەكەوە دەبینێت كە هەمووشیان گرێدراون بە باڵادەستی پیاوسالاری لە كۆمەڵگەدا.

فێمینیزمی ژینگەیی پێی وایە كە زۆربەی پرسە ژینگەییەكان دەتوانرێن بگەڕێینەوە بۆ دانانی ئەولەویەتی جیهانی بۆ ئەو سیفەتانەی كە بە پیاوسالاری دادەنرێت وەك شەڕانگێزی، زاڵبوون و ئەوانەی كە لە لوتكەی دەسەڵاتدان ئەو سیفەتانە بەرجەستە دەكەن.

لە كاتێكدا ئاریێل سالە چالاكوان و نوسەر و فیمینیزمی ژینگەیی پێی وایە فێمینیزمی ژینگەیی تەنیا بزووتنەوەیەك نییە بۆ ڕزگاركردنی ژنان، بەڵكو بۆ ڕزگاركردنی هەموو مرۆڤەكانە، و لە ڕاستیدا، ڕزگاركردنی ژینگە و هەموو بوونەوەرەكانیشە.

ئەگەر دیقەت بدەین لە هەموو جیهاندا ژنان زیاتر سەركردایەتی بزووتنەوەكانی ئیكۆلۆژی دەكەن دژ بە بڕینەوەی دارستانەكان و پیسبوونی ئاو، دژی مەترسی ژەهراوی و جەنگی ئەتۆم. ئەمەش هۆكارەكەی پێویستییەكە ژنان لە ڕێگەی دابەشكردنی رەگەزییانەی كارەوە فێردەبن. هەمیشە ئەركی سەرەكی ژنان چاودێریكردن و دابینكردنی خۆراك و ئاو، تەندروستی و چاودێری خێزان بووە. بۆیە سەركردەكانی فیمینیزمی ژینگەیی كشتوكاڵی ئیكۆلۆژی و بەرهەمهینانی خۆراك بە شێوەی ئیكۆلۆژی، وەك ڕێگەچارەی قەیرانەكانی ژینگە پێشنیار دەكەن و پێیان وایە كە چارەسەری هەژاری و قەیرانەكانی ژینگە دەكات.

كشتوكاڵی پیشەسازی و بازرگانی خۆراكی بە جیهانیكراو بەشدارن لە ٥٠%یپیسبوونیبەرگەهەواوبەرزبونەوەیرێژەیگازەگەرمەكانوئەوانیشتێكچونیكەشوهەوازیاتردەكەن. بەداننانبەرۆلیژنانیئیكۆفیمینستوهەوڵوبەشدارییانلەكشتوكاڵیناپیشەسازی،مرۆڤایەتیدەتوانێت كێشەی گۆڕانی كەشوهەوا چارەسەر بكات، لە هەمان كاتدا خۆراك بەرهەم بهێنێت، تەندروستی مرۆڤەكان باشتر بێت و دیموكراسی بەدەست بێت.

كشتوكاڵی پیشەسازی كە پشت بە زانستی میكانیكی دەبەستێت تەنها لەسەدا ٢٥یخۆراكیجیهانبەرهەمدەهێنێتلەكاتێكدالەسەدا٧٥یسەرچاوەكانیزەویخاك،ئاووجۆریهەمەچەشنوجیاوازبەكاردەهێنێتولەناودەبات. ئەوجووتیارەژنانەیهندستانكەخاوەنیزەویبچوكنوخۆراكبەشێوەیەكیئیكۆلۆژیبەرهەمدەهێنندەتواننخۆراكبدەنبەرێژەیدانیشتوانێككەدووهێندەیژمارەیدانیشتوانیهیندستان بێت و داهاتەكانیان دە هێندە زیاد بكەن.

پیشەسازی خۆراك كە سەرمایەداری پیاوسالاری ئاڕاستەی بازاڕی دەكات، بچووك بووەتەوە بۆ دوانزە كاڵای ژەهراوی كە لە ڕووی جیهانییەوە بازرگانییان پێوە دەكرێت و لە ڕووی خۆراكییەوە بەتاڵن. دەرئەنجامی ئەم لۆژیكە ئابوورییە ناعەقڵانییە هۆكاری نەخۆشیی و پەتاكانە كە مەترسی لەسەر ژیانی ئەم هەسارەیە دروست دەكەن.

ئەمڕۆ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، دروشمەكانی سەوزكردنی ئابوری و بازرگانی فێڵبازانە سەریهەڵداوە و گوتاری حكومەت و ڕێكخراوە ناحكومییەكانی بە جۆرێك لێ كردووە كە كە رۆلی ئەوان لە ئەركەكانیان بێلایەن دەكات. لە هەندێك شوێن فێمینیست و چالاكوانانی ئیكۆلۆژی ناچارن وەك كەسانی تەكنۆكرات بیربكەنەوە و قسە بكەن و جل و بەرگ بپۆشن. لە كاتێكدا چەوساندنەوەی پیاو لەسەر پیاو، پیاو لەسەر ژن، و پیاو لەسەر سروشت وەك گرێیەكی تێكهەڵكێشی سێگۆشە دەبینرێت و تەنیا پێكەوە هەڵدەوەشێتەوە.

 

سەرچاوەكان:

• Why capitalism is toxic to the environment, Fred Magdoff

• https://epi.yale.edu/epi-results/2020/component/epi

• https://www.who.int/health-topics/drought#tab=tab_1

• الجز‌و الاول/النڤام الرأسمالی وتدمیر البیئە !-الجز‌و الاول توما حمید، كاتب وناشگ سیاسی، الحوار المتمدن-العدد: 3964 - 2013 / 1 / 6 - 12:19 المحور: ابحاپ یساریە واشتراكیە وشیوعیە

• Ecofeminism as Politics: Nature, Marx and the Postmodern, Ariel Salleh.

 

  • 1