(ئەگەری ئازادبوون لەڕێگای شەیدایی و خەیاڵ و زڕەوێنە)ەوە
عەبدولموتەڵیب عەبدوڵڵا
چەمكی (نەگەیشتن) زۆر لەوە ئاڵۆزترە كە بیری لێدەکەینەوە، چوونكە ئەزموونی هەر کەسێک، هەر سەردەمێك لەویدیکە جیاوازە... وەك چۆن ئەگەری )ئازادبوون( لەڕێگای شەیدایی و خەیاڵ و زڕەوێنەوە جیاوازە... بەو مانایەش )جیاوازی( هەر تەنها (نا) نییە، كە (خەیاڵ/ شەیدایی/ زڕەوێنە) لەگەڵ ئازادبووندا بەیەكەوە كۆدەكاتەوە و لە (داهێنان)ی بەردەوامدا بەرهەمی دەهێنێتەوە؛ بەڵكە ڕامان و بیركردنەوە و بەكاربردنێكی دیكەیە و لە ڕێكارەكانی (ڕاستی) و (داهێنان) و (پاش-ڕاستی) دەكۆڵێتەوە!.
مەبەستمە بڵێم وەك چۆن جەوهەری (عەشقی ڕاستەقینە) لە (نەگەیشتن)دا باڵاتر دەبێت؛ داهێنانی هونەری لە بەردەوامی (نا)دا دەدرەوشێتەوە؛ زڕەوێنەش لە واقیعی گریمانكراوەوە بەبێ سەرچاوە زۆر دەبێت... لێرەدا چەمكی (ئازادبوون) لە ئەگەرەكانی (نەگەیشتن) و (نا) و (واقیعی گریمانەكراو)دا بە ترۆپكی عەشقی ڕاستەقینە و جوانی هونەری و زڕەوێنە، یان (داهێنان)ی بەردەوام دەگات... واتە (عەشقی ڕاستەقینە) و (داهێنانی هونەری) بەپێی سەردەمەكان شێوە و ڕەنگەكانی دەگۆڕێت؛ زڕەوێنەش بەپێی واقیعی گریمانەكراو زۆر دەبێت...
بە كورتی لەو بەدواچوونەدا ستایشی (نەگەیشتن)ی عەشقی ڕاستەقینە گوزارشت لەو (نا)یە یاخی و بەردەوامەی داهێنانی هونەری دەكات، كە خەیاڵ و شەیدایی (لە نەگەیشتن، لێكجیابوونەوە، بەردەوامی)دا بە ترۆپك دەگەیەنێت و زڕەوێنەش خۆی لە (پاش- ڕاستی) یان مردنی ڕاستی و بەرهەمهێنانەوەی واقیعی گریمانەكراودا هەڵدەگرێتەوە! بە مانایەكی دیكە هەمیشە عەشق و داهێنان و زڕەوێنە لە (ئازادی)دا وێنا دەكرێنەوە... (ئازادبوون)یش لە خەیاڵی داهێنان و عەشقی ڕاستەقینە و زڕەوێنەی پاش- ڕاستی باڵاتر دەردەكەوێتەوە! لەبەرانبەردا چەمكی (شەیدایی) ئەزموونێکی کاتیی ئازادبوونە، کە تێیدا (عەشق و خەیاڵ و هونەر) بینەری جیهانن، نەک ئەنجامدەری کارێک... كەچی زڕەوێنە لەبری ئەوەی ڕووداوی واقیعی بەرهەم بهێنێت، بووەتە وێنەی بەرهەمهێنانەوەی واقیعی گریمانەكراو! هەموو ئەوانەش پەیوەندییان بە ئاستی بەرزی (ڕامان و بیركردنەوە و زیرەكی دەستكرد)ەوە هەیە، بەرهەمی عەقڵی بەکۆمەڵ نیین، بەڵکە هەڵوێستێکی داهێنەرانەی تاکەکەسییە و كەسی داهێنەر بەرپرسیارە لەبەردەم خۆی و ئەوانی تردا.
بەمجۆرە ئەو خوێندنەوەیە (شەیدایی و خەیاڵ و زڕەوێنە) دەخاتە ترۆپكی (عەشقی ڕاستەقینە و هونەری شیعر و زیرەكی دەستكرد)ەوە و ئەوە ڕوون دەکاتەوە، کە ئازادبوون لە ئەزموونی تاکەکەسییەوە دەست پێدەکات، جا لەڕێگای عەشقی ڕاستەقینەوە بێت، یان داهێنانی هونەریی و زڕەوێنەوە... بەڵام لە کۆتاییدا (نەگەیشتن) عەشق بەرەو باڵابوون دەبات؛ (نا) سنوورەکانی هونەری بەرەو جوانی دەكاتەوە؛ زڕەوێنە نەبوونی ڕاستی دەشارێتەوە! بەكورتی عەشقی ڕاستەقینە و خەیاڵی هونەری و زڕەوێنەی پاش- ڕاستی، لە چەمكی شەیداییدا، جیاوازییەكانی خۆیان دەنوێنن؛ بەدیوەكەی دیكەش عەشق و داهێنان و زڕەوێنە لەڕێگای شەیداییەوە بە ترۆپكی داهێنان دەگەن!
لێرەدا (ئەگەری ئازادبوون) و (بنەماكانی ئازادبوون) و (بەكاربردنی ئازادبوون) ئەو (سەرسووڕمان)ە دەنەخشێنێ، كە لە (قەسیدە/ عەشقی) (هیندە دەگۆڕێم، نەمناسییەوە)ی (ئەژین عەبدولخالق عەبدوڵڵا)وە (بینراوی ڕاستەقینە/ ترۆپكی شەیدایی) بۆ (وێنەی شیعری/ کاتی هونەری) بۆ (زڕەوێنەی پاش- ڕاستی) دەگوازێتەوە! بەو مانایەش شاعیر لەڕێگای (ئەگەری ئازادبوون) و (بنەماكانی ئازادبوون) و (بەكاربردنی ئازادبوون)ەوە لە ڕۆتینی ڕۆژانە دەردەچێت...
بەڵام بەشێوەیەكی گشتی هەرچەندە هەستی سەرسووڕمان زیاتر بێت، چەمكی ئازادبوون قووڵتر و تێگەیشتنەکانی مرۆڤ بۆ شەیدایی عەشق و داهێنانی هونەری و زڕەوێنەی زێدە- واقیع، فراوانتر دەبێت! كەواتە شاعیر تەنها ئەو کەسە نییە، کە شیعر بەرهەم دەهێنێت؛ بەڵکە ئەو کەسەیە، کە سۆزێكی ناسك و خەیاڵێكی بەرزەفڕ و زڕەوێنەی ناوازەی هەیە و بەو سۆز و خەیاڵ و زڕەوێنەیە، ئەویدیكە دووچاری سەرسووڕمان دەكات، سەرسووڕمانێك کە وامان لێدەکات بتوانێن لە (نەستی بەکۆمەڵ) و (وزەی ئازادی تاك) و (پاش- ڕاستی) بە هەموو ماناكانییەوە بكۆڵینەوە.
دووبارە ئەوەی پێی دەڵێین (سەرسووڕمان) تەنها (نا) یان (نەگەیشتن)ێكی ڕووت و (ڕاستییەكی گریمانەكراو) نییە، كە لە دۆخی شەیدایی ڕاستەقینە و جوانی ڕاگوزەری شیعریی و زڕەوێنەی ناوازەدا سنوورەكانی واقیعی باو بەجێدەهێڵێت؛ بەڵكە ئەگەری ئازادبوون و بنەماكانی ئازادبوون و بەكاربردنی ئازادبوونە... بەدیوەكەی دیكە سەرسووڕمان لە عەشق و هونەر و زڕەوێنەدا زنجیرەیەک ڕووداوی دەرەکی نییە، بەڵکە وزە و ئەزموونێكی ناوەكییە کە بەپێی ئاستی ڕامان و بیركردنەوە و بەكاربردن، چەمكی ئازادی دەنەخشێنێ، بەڵام چەمكی ئازادی لە زڕەوێنەدا زنجیرەیەك زێدە- واقیعی گریمانەكراوە... بەمجۆرە (ئەژین عەبدولخالق عەبدوڵڵا) لەڕێگای شیعری (هیندە دەگۆڕێم، نەمناسییەوە) خوێندنەوەیەکی هونەری سەردەمیانە بۆ (شەیدایی ڕاستەقینە) و (شەیدایی خەیاڵ) و (شەیدایی پاش- ڕاستی) پێشکەش بە خوێنەرانی دەکات.
هیندە دەگۆڕێم
نەمناسییەوە
باوەڕبێنە، وای لێدێ لەبەرانبەرم بوەستی و بڵێی ئەو ژنەم پێ بناسێنن
دیوارێکی سلیکۆنی لەسەر دڵم دروست دەکەم
هیندە ڕەق بێ ڕێگا بە نیگای کەس نەدا بچێتە ژوور
هیندە ڕەق بێ
کەس نەتوانێ یەک زەڕە ئەوینی لێ بدۆزێتەوە
چاوەکانم دەگۆڕم
با هێندە نەبینن
با هێندەباوەڕ بە جوانی دونیا نەکەن
با هێندە بگۆڕێن تەنیا ئەو یارییانە ببینن کە بە دەوری دونیادا دەسووڕێنەوە
لەمەولا تەنیا ئەو یارییانە ببینن کە خەریکە ژینگە پیس دەکەن و ئۆزۆن دەدڕێنن
وای لێدێ نەمناسییەوە
وەک ئەو کچەی چل کیلۆ خەم لە دەست دەدا و دەگۆڕێ
وەک ئەو کوڕەی چل کیلۆ بێدەنگی زیاد دەکا و ناوی دەنێ ماسولکە
شەرتبێ
دڵم وەک قوڕ بشێلم و بیکەمە گۆزەێکی شکاوی سەردەمی فیرعەونەکان
مێشکم پرۆگرامدەکەمەوە
هونەری فریودان دەخوێنم
دەبم بە شەو کراسێ ڕەش دەکەمە بەرم
هەستەکانم دەخەمە بەردەست دکتۆرێکی جوانکاری
پڕیکا لە دەرزی بەسەرچوو
دەبمە ژنێکی پلاستیکی
بەرگەی ساردی و گەرمی ئەو دونیاییە بگرم
ئێستا لە چیرۆکی ئەو ژنانە تێدەگەم، کە پێکەنینیان بۆتۆکس دەکەن
زەردەخەنەیان دەخەنە قەبر
لەم جیهانە پلاستیکییە
ئەوین پڕبووە لە فیلتەر
ڕاستی بووە بە دوورگەێکی وون بوو
بێدەنگی، لەوەیە ڕاسترین ئاسەواری مرۆڤ بێ کە لێرە مابێتەوە
(شەیدایی)
ڕاستەقینە و پاش- ڕاستەقینە
مرۆڤی (پاش- ڕاستی) تەنها بەهۆی بەرژەوەندییە زێدە- ڕاستەقینەکانییەوە ناجووڵێتەوە (ئەو ژنەم پێ بناسێنن)، بەڵكە بەهاکان، نەریتەکان، هێماکان و پەیوەندییە دەسەڵاتدارییەکانیش كاریگەرییان هەیە... واتە گرنگی ڕامان و بیرکردنەوە و بەكاربردن، لە شیعری هیندە دەگۆڕێم، نەمناسییەوە-ی ئەژین عەبدولخالق عەبدوڵڵا، دەشێ وەک (عەشقێكی ڕاستەقینە) یان (شیعرێكی هونەری) یان (دیوارێکی سلیکۆنی) و توخمێکی غەریبی دەرەوەی ئەسڵ و دەرەوەی خەیاڵ لە زڕەوێنەدا بدۆزینەوە... لەوێشەوە شاعیر (خوێنەران)ی (هێندە بگۆڕێن تەنیا ئەو یارییانە ببینن کە بە دەوری دونیادا دەسووڕێنەوە)... ئەو هەموو گۆڕانەش لەڕێگای ڕامانی دەروونی و بیركردنەوەی هونەری و واقیعی گریمانەكراوەوە وەك هەوڵێك تەماشا بكەین، كە لەبری واقیعی ڕاستەقینە و وێنەی خەیاڵی، پەیوەندییەكی درووستكراوی (هیندە ڕەق) بونیاد بنێ، كە (ڕاستی دەبێ بە دوورگەیەکی وون بوو)...
بەكورتی لە كۆی قەسیدەكەدا بەشێوەیەكی ناڕاستەوخۆ لەلایەك ڕەخنە لە زێدە- واقیعی گریمانەكراو دەگرێت؛ لەلایەكی دیكە گوزارشت لە نوێنەرایەتیكردنی سۆزی ناوەوە و خەیاڵی هونەری دەكات؛ لەلایەك (هونەر) بە هەموو ماناكانییەوە دەنووسێتەوە، لەلایەكی دیكە عەشقی ڕاستەقینە لە زڕەوێنەدا بیر دەخاتەوە... لەوێشەوە هەوڵدەدات زمانێکی هاوبەشی سەردەمیانە بۆ بنەماكانی شەیدایی و خەیاڵ و بەكاربردن دابنێت (هەستەکانم دەخەمە بەردەست دکتۆرێکی جوانکاری).
كەواتە هیندە دەگۆڕێم، نەمناسییەوە، جیهانێکی سێ ڕەهەندی بۆ دووبارە (ڕامان و بیرکردنەوە و واقیعی گریمانەكراو) لە چەمكی ئازادیدا بونیاد دەنێتەوە؛ واتە بوارە تایبەتمەندەكانی شەیدایی عەشق (عەشقێكی داخراو) بۆ دیدگای گشتی هونەری (هونەرێكی كراوە) بۆ زڕەوێنە (شانۆیەكی درووستكراو) دەبات... لەلایەك پرۆژەی زیندووکردنەوەی سۆزی شەیدائامێزی (وزەی دەروونی) و لەلایەكی دیكەوە ئازادکردنی خەیاڵدانی سووڕماوی (وزەی كۆمەڵایەتی)یە و ڕەهەندی سێیەمیش لە ئاماژەكردن بە واقیعی گریمانەكراودایە...
بەو مانایەش دەتوانین بڵێین سۆزی شەیدائامێزی شاعیر لە تایبەتمەندی عەشقی ڕاستەقینە و خەیاڵی هونەرییەوە دابڕاوە بۆ هۆشیاری كۆمەڵایەتی و واقیعی (پاش- ڕاستی)... بەمجۆرەش بەشە هاڕمۆنییەكەی (عەشق، هونەر، زڕەوێنە) لە ئەگەری ئازادبوونی شەیداییەوە دەكەوێتە دەرەوەی شیعرییەتەوە...
بەڵام ئایا دەتوانین لە سۆزی ناوەوەی مرۆڤ وەک بوونەوەرێک بیر بکەینەوە، کە لەو جیهانە سێ ڕەهەندەدا دەژی، بەبێ ئەوەی یەکێتی تێگەیشتنی بشێوێنین؟! لەو شیعرەدا ئەو پرسیارە لەڕێگای بونیادنانی واقیعی گریمانەكراوەوە بە بەڵێ وەڵام دراوەتەوە و (یەكێتی تێگەیشتن) لە تایبەتییەوە بەرەو گشتی و بەرەو دەستكرد؛ یان لە شاعیرەوە بەرەو خوێنەر، بەكاربەر؛ لە ڕاستەقینەوە بەرەو خەیاڵ و (پاش- ڕاستی) كراوەتەوە.
چاوەکانم دەگۆڕم
با هێندە نەبینن
با هێندە باوەڕ بە جوانی دونیا نەکەن
هەڵبەتە (چاوەکانم دەگۆڕم) پەیوەندی بینین بە (جوانی دنیا) و (واقیعی گریمانەكراو) لە (نەگەیشتن- عەشق/ هونەر- نا) لە زڕەوێنە- پاش- ڕاستییدا بە خێرایی دەجوولێ؛ واتە بینینی شیعری بە سێ لادا دەجوولێ و پشت بە سێ هۆکار دەبەستێ: کردار و کاردانەوە و مەودای كورتبڕی، هەر سێ هۆكاریش لە كاری (نەكەن)ەوە گەڵاڵە دەكات! واتە (پەیوەندی بینین) لە جیهانە تایبەتەكەوە بەشێوەیەکی ڕاستەقینە، یان لەڕێگای پەیوەندییەکی خەیاڵییەوە بەشێوەیەکی هونەری بۆ واقیعێكی گریمانەكراوەوە دەجوولێنێ... بەڵام دەبێ بزانین ئەو كورتبڕییەی نێوان جیهانی (تایبەتی، خەیاڵی، گریمانەكراو) لە جیهانی (كار و كاردانەوە)دا هەموو ئەو هێرشە گریمانەكراوانەش دەگرێتەوە، كە دەشێ لە ئەگەری شەیداییەوە ئازادی جوولەی شیعری گریمانەكراو بەدەست بهێنێت... واتە لە ئەگەری گواستنەوەی (بینراوی ڕاستەقینە/ ترۆپكی شەیدایی) بۆ (وێنەی شیعری/ کاتی هونەری) بۆ (زڕەوێنە/ پاش- ڕاستی) هەموو ئەو گۆڕانکارییە تایبەتی و هونەری و تەكنۆلۆژییە هونەرییانە، دەبنە هۆی ئازادكردنی جوولەی ناوەوەی شیعری بەرەو دەرەوەی خەیاڵی و واقیعی دەستكردی زڕەوێنەوە...
سایکۆلۆژیای (ناسین)
تەكنۆلۆژیای (نەناسین)
(سایكۆلۆژیای ناسین) واتە داننان بە قەوارە و نرخی ئەویدیكەی جیاواز، لەبەرانبەردا (تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی نەناسین) داننانە بە ئەویدیكەی دەستكرد! هەڵبەتە (بنەماكانی سایكۆلۆژیای ناسینەوە) سۆز و خۆشەویستییە... بەڵام (بنەماكانی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی نەناسینەوە) بەكاربردن و زێدە-قازانجە... لێرەوە مەترسیدارترین دیاردەی قەیرانی چەمكی (ئازادی) هەر تەنها بڕوانەبوون نییە بە ئازادی ئەویدیكەی جیاواز، بەڵكە بڕوانەبوونە بە خەیاڵی هونەری و شەیدایی ڕاستەقینە، بەدیوەكەی دیكەش بڕوابوونە بە زڕەوێنەی (پاش- ڕاستی) و مردنی ڕاستی! بەو مانایە دووبارە دەستنیشانکردنی هەر سێ ڕەهەندی (دەروونی- کۆمەڵایەتی)، (شاعیر- خوێنەر)، (بەكاربەر- واقیعی گریمانەكراو) بۆ ئەگەرەکانی (ڕامان، چالاكی، زێدە-چالاكی) لە سایكۆلۆژیا و تەكنۆلۆژیا و تەكنۆلۆژیای دیجیتالییەوە دەردەكەوێتەوە!
لەو قەسیدەیەدا شاعیر هەر تەنها (بینینی ڕاستەقینە- ترۆپكی شەیدایی) ناگوازێتەوە بۆ (وێنەی شیعری- کاتی هونەری)، بەڵكە لەوێشەوە دەیگوازێتەوە بۆ (زڕەوێنە- پاش- ڕاستی) و ڕەخنەگرتن لە تەكنۆلۆژیا... ڕەخنەگرتن لە تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی (بەشێوەیەكی دیار) ئاماژە بە (بەكاربەر/ زڕەوێنە) دەكات؛ وەك چۆن (بەشێوەیەكی نادیار) بۆ سۆزی عەشق و خەیاڵی هونەری ئاماژە بە (شەیدایی دەروون) دەكات! هەڵبەتە جیهانی تەكنۆلۆژیا، كۆی جیاوازییە کلتوورییەکان بەشێوەیەكی (ئاشكرا) بێ نرخ دەكات و لە بازاڕی بەكاربردنی دیجیتاڵی (بێ ڕەگ و بێ كات و شوێن) وەك ژمارە دەیناسێنێ... (لەم جیهانە پلاستیکییە، ئەوین پڕبووە لە فیلتەر).
بەڵام سایكۆلۆژیا بەشێوەیەكی (شاراوە) سۆزی عەشق و نرخی جیاوازی ئەویدیكە لە چەمكی شەیدابووندا گەڵاڵە دەكاتەوە... بۆیە جگە لە ڕاستییەكان (هیندە دەگۆڕێم، نەمناسییەوە) خوێندنەوەیەکی ڕەخنەیی قووڵە بۆ چەمكی شاراوەی سۆز و عەشق و خەیاڵ، نەك هەر تەنها بەكاربردن و زڕەوێنەی ئاشكرا...
لێرەوە كۆی قەسیدەكە شیکردنەوەیەکی وردی پێکهاتەكانی (ڕامان و چالاكی و زێدە- چالاكی)؛ (دیار و نادیار، گریمانەكراو) یان كورتبڕی و بێ مەودایی نێوان ناسینەوە و نەناسینەوەیە... پێكهاتەی ناسینەوە لەڕێگای عەشقی ڕاستەقینە و خەیاڵەوە درێژ دەبێتەوە بۆ شاردنەوەی وزەی دەروونی و ئازادبوونی ڕۆح! پێكهاتەی نەناسینەوە لەڕێگای جوانی هونەرییەوە درێژ دەبێتەوە بۆ ڕەخنەگرتن بەشێوەیەكی ئاشكرا لە دیاردەی كورتكردنەوەی مەوداكان و زێدە- بەكاربردن...
بەمجۆرە (ئەژین عەبدولخالق عەبدوڵڵا) لەڕێگای شەیدایی عەشق و خەیاڵی هونەرییەوە شۆڕشی جیاوازی داهێنانی ڕاستەقینە بیر دەخاتەوە؛ ئەو شۆڕشەی كە هەمیشە کەرامەتی بەفیڕۆدراو و توانای ڕامان و بیركردنەوەی بۆ مرۆڤ دەگەڕاندەوە؛ وەك چۆن لە تەماشاكردنی واقیعی گریمانەكراوەوە وێنەكانی بە ڕەخنەگرتنی شۆڕشی دیجیتاڵی و بەكاربردنەوە دەبەستێتەوە.
بەگشتی مەبەستی شاعیر ئاشكراكردنی شاراوەكانی پشت نووسینەوەی ڕامانی ڕاستەقینەی عەشق و خەیاڵی شیعرییە بە ئامانجی ڕوانینێكی سەربەخۆ و جیاواز بۆ (شەیدایی بەردەوامی داهێنان) کە دان بە ئەویدیكەی جیاوازدا دەنێت، نەك زێدە- بەكاربردنی ڕووتی تەكنۆلۆژیا و تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی... شاعیر پێیوایە مرۆڤی (پاش- ڕاستی) سەرەڕای زێدە- زانیاری و زیرەكی دەستكرد، لە قەیرانێکی قووڵدا ژیان بەسەردەبات... هەڵبەتە ئەو قەیرانە ماددی نییە، بەڵكە قەیرانێكی بوونگەراییە، بەو مانایەش مرۆڤی (پاش- ڕاستی) هەست دەکات کە جیهان واتاكانی لەدەستداوە؛ مرۆڤی دیجیتاڵی، ئەو كەسەیە كە بێ ڕامان و هەڵوەستەكردن... سۆز و خەیاڵی ژیان تەرجەمەی زێدە ڕووتی و زێدە چالاکی و زڕەوێنە لەپێناو زێدە- قازانجدا دەكات... (لەم جیهانە پلاستیکییە، ئەوین پڕبووە لە فیلتەر).
ئەمڕۆ ڕامان و بیركردنەوە و خەیاڵی مرۆڤی (پاش- ڕاستی) لە مەترسیدایە؛ ئەمڕۆ (وەک ئەو کچەی چل کیلۆ خەم لە دەست دەدا و دەگۆڕێ، وەک ئەو کوڕەی چل کیلۆ بێدەنگی زیاد دەکا و ناوی دەنێ ماسولکە) سیمای دیاری کۆمەڵگای تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی پەشێوی دەروونی و تەنیایی و گۆشەگیرییە، نەك ڕامانی قووڵ و خەیاڵ و بیركردنەوەی جیدی؛ نەك سۆز و خۆشەویستی و ڕێزگرتن... كۆمەڵگای دیجیتاڵی كۆمهڵگای دیسپلینكراوی فۆكۆییە، دیكتاتۆریهتی ئەرێنی و بەكاربردن بەڕێوەی دەبات، بۆیە شاعیر دەڵێت: (وای لێدێ نەمناسییەوە)، نەناسینەوە لەو ژیانە ئەرێنی و خێرا و ساختەیەدا ئەو پارچە پارچەبوونەیە کە سیستمی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی (سیمیۆلاكراو- زڕەوێنە) بانگەشەی بۆ دەکات.
چەمكی ناسین
(بێدەنگی، کە لێرە مابێتەوە)
ئاسانە (مێشکم پرۆگرامدەکەمەوە، هونەری فریودان دەخوێنم، دەبم بە شەو کراسێ ڕەش دەکەمە بەرم) بەڵام ئاسان نییە چەمكی (ناسین) بێتە (بێدەنگی، کە لێرە مابێتەوە)، پارچە پارچەبوونی سۆز و خەیاڵی شیعری پەراوێزكراو... ئەم چەند دێرە پوختەی دۆخی فەرهەنگی ڕووتی سیمیۆلاكراو و دیكتاتۆریهتی دیجیتاڵی نیشان دەدات، كە ناسین لەبەرانبەرییدا وەك خەیاڵی شیعری پەراوێزكراو و سۆزی پارچە پارچە بوو، یان وەك مایەی گاڵتەپێكردن مابێتەوە... ئیتر (ناسین)ی بێدەنگكراو وەك ئاسۆیەكی خەیاڵی یان یۆتۆپی لە كۆمەڵگای دیجیتاڵیدا پاساوی بۆ نەماوەتەوە! ئەگەرچی ناسین (ئەوەی كە لێرە مابێتەوە) ژیانێكی ڕاستەقینە و سادە و ئارام بنوێنێ... بەڵام هەمیشە هەست و سۆز و خۆشەویستی پێماندەڵێت هیچ دیكتاتۆریهتێك ناتوانێت ژیان بە جوانی بەڕێوە ببات؛ (با هێندە باوەڕ بە جوانی دونیا نەکەن).
شاعیر لە كۆی قەسیدەكەدا دۆخی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی وەک هەڵوەشاندنەوەی هێواشی دۆخی ناسینی سایكۆلۆژی (كە لێرە مابێتەوە) وەسف دەکات؛ لەبەرانبەریشدا هەوڵدەدات لەڕێگای گریمانەكردنی وێنەی زمانەوە خودی (نەناسین) وەك ئامانجی دیجیتاڵی، وەك ئامانجی ڕووتی پارچە پارچەبوونی دەروونی بخوێنێتەوە! بەو مانایە دەیەوێ بڵێ فەرهەنگی مرۆڤایەتی (كە لێرە مابێتەوە)، لە ناسینەوە گۆڕدراوە بۆ بەرهەمێک كە (کەس نەتوانێ یەک زەڕە ئەوینی لێ بدۆزێتەوە)، لە مرۆڤایەتییەوە گۆڕدراوە بۆ سوپەرمان... گۆڕدراوە بۆ بەرهەمێكی ڕووتی نەرمی بازرگانی (زێدە- ڕاستەقینە)ی بێ مانا، كە ڕۆحی نەرێنی و هەست و سۆز و جیاوازییەكانی هەڵمژیووە؛ ڕامان و خەیاڵی داهێنان وەك کاڵای بازرگانی هەراج دەكات؛ سەركەوتنی مرۆڤی دیجیتاڵی لە زێدە-چالاكی و كاری بەردەوام و خێرایی دەركەوتن لەپێناو قازانجی زێتردا دەبینێتەوە... كەواتە ئەوەی لە بینینی مرۆڤی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی بە بەرزی دەمێنێتەوە پارچە پارچەبوونی بێكۆتاییە، نەك سۆز و خۆشەویستی و ڕێزگرتنی ئەویدیكەی جیاواز...
ئێستا لە چیرۆکی ئەو ژنانە تێدەگەم، کە پێکەنینیان بۆتۆکس دەکەن
زەردەخەنەیان دەخەنە قەبر
لێرە لە بەشێکی زۆر کاریگەردا، شاعیر پەیوەندی (ناسین) و (نەناسین) و (بەكاربردن)... لە تەندرووستی دەروونییدا موتوربە دەکات و پێیوایە بڵاوبوونەوەی دڵەڕاوکێ و خەمۆكی و تەنیایی هەر تەنها کێشەیەکی (شاراوە)ی تاکەکەسی نییە، بەڵکە نیشانەیەکی (ئاشكرای)ی ڕووتی دیكتاتۆیەتی دیجیتاڵی و زێدە-قازانجە؛ (باوەڕبێنە، وای لێدێ لەبەرانبەرم بوەستی و بڵێی ئەو ژنەم پێ بناسێنن)؛ بەمجۆرەش شاعیر بارودۆخی (گەیشتن) و (نەگەیشتن) لە چەمكی (بەكاربردن)دا ڕێكدەخاتەوە و لە واقیعی گریمانەكراوی پارچە پارچەبوونی نزیك دەكاتەوە... هەڵبەتە ئەو لێكنزیكبوونەوەیە لە واقیعی گریمانەكراوی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی وەک کێشەیەکی کیمیایی مێشک پێناسە دەکرێت، کە پێویستی بە دەرمانە؛ نەك وەك بارێكی ڕۆحی و تەنیایی و سۆزداری...!
هەستەکانم دەخەمە بەردەست دکتۆرێکی جوانکاری
پڕیکا لە دەرزی بەسەرچوو
بێگوومان گۆڕینی هۆکارە (زێدەییەكان) بۆ كێشەی كیمیایی مێشك، بنەمای واقیعی گریمانەكراوی دیجیتاڵییە؛ لەبەر ئەوەی دیكتاتۆریەتی دیجیتاڵی هەرگیز مەودایەكی لەباری بۆ هەناسەدانێكی ئارام نەهێشتۆتەوە؛ لەبەر ئەوەی هەمیشە بەكاربردن داوای نەحەسانەوە و كورتبڕی مەوداكان لەگەڵ خۆی و ئەوانیدیکەدا دەكات... داوا لە تاکەکان دەکات، خۆیان لەگەڵ (زێدەییەكان) ڕابهێنن و ئارامی و حەسانەوە؛ سۆز و خەیاڵ... فەرامۆش بكەن! هەمیشە (چاوەکان دەگۆڕن) بەر لەوەی ژیانێکی حەساوە و ئارام ببینن، بەر لەوەی بۆ ئارامی (بوون)ی ڕاستەقینە چاو بگێڕن، بیر لە ڕووتی و زێدە بەكاربردن و قازانجی زێتر دەكەنەوە...
دواجار (بێدەنگی، لەوەیە ڕاسترین ئاسەواری مرۆڤ بێ کە لێرە مابێتەوە)، شاعیر ئەگەری ئازادبوون لەڕێگای شەیدایی عەشق و خەیاڵی هونەرییەوە (وەك بانگەوازێک) بۆ ئازادکردنی بیركردنەوەی جیاواز و جوانی، یان وەك پڕۆژەیەكی تەواونەبووی شیعریی و پڕۆژەیەكی شاراوەی سۆزی تاكەكەسی نیشان دەداتەوە، كە بە شکاندنی دەنگی ئەرێنی و عهوامگهرایی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی، دووبارە (ناسین) لە وێنەی ڕاستەقینەدا نەخش دەكاتەوە، نەك زڕەوێنەدا... لەوێوە ههموو ئەوانە سەرسام دەكات، كە دەركەوتن بە پێوەری زێدە- قازانج دەژمێرن... بەو مانایەش زاڵبوونی ڕامان و بیركردنەوەی جیاواز وا دەکات هەمیشە بوونی ڕاستەقینە و سروشتی ڕاستەقینە ڕۆناكی لەدەست نەدات.
(داهێنان/ شەیدایی)
لەنێوان عەشق و هونەر و زڕەوێنەدا
لە کتێبی (المُصگنع والاصگناع)، نووسینی (ژان بۆدریار)، وەرگێڕانی بۆ عەرەبی (جۆزیف عەبدوڵڵا)، پێداچوونەوەی (د. سعود موەلی)، چ1، بیروت- 2008؛ بۆدریار پێیوایە جیهانی هاوچەرخ چیتر لە واقیعێکی ڕاستەقینەدا ناژی، بەڵکە لە واقیعێکی درووستکراودا دەژی؛ لە جیهانێکدا دەژی كە زڕەوێنە نوێنەرایەتی وێنەی ڕاستەقینە دەكات.
لە كۆی ئەو قەسیدەیەشدا وەك ئاماژەم پێكرد، شاعیر لەلایەك (شەیدایی) لە بیرخستنەوەی عەشقی ڕاستەقینە و خەیاڵی داهێناندا وێنا دەكات و بە بوێری و ئازادییەوە بە داهێنانی دەچوێنێ، لەلایەكی دیكە (شەیدایی) لە زڕەوێنەی بێ مەودا بەرجەستە دەكات و بە واقیعی گریمانكراوی دەلكێنێ و بە داهێنانی دەستكردی دەبەستێتەوە! لە یەكەمیاندا هەردوو (داهێنانی عەشق) و (داهێنانی هونەری) لە ترۆپكی ڕامان و خەیاڵەوە لەدایك دەبن! لە دووەمیاندا (عەشقی دەستكرد) و (هونەری دەستكرد) بە واقیعی گریمانەكراوەوە بەندە...
لە کۆمەڵگا کۆنەکاندا، ئەسڵێک و کۆپییەک هەبوو، بەڵام لە کۆمەڵگای (پاش- ڕاستی)یەکاندا، ئەسڵەکە دیار نەماوە و کۆپییەکان بەبێ سەرچاوە (ئەسڵییەكە) زۆر دەبن... كەواتە خوێندنەوەی ئەو شیعرە سێ ڕەهەندییە بەبێدەنگی لە كۆمەڵگای نەریتییەوە دەمانباتە واقیعی گریمانەكراو، وێنەی دیجیتاڵی و ڕاستییە درووستکراوەکان... بەڵام (با هێندە باوەڕ بە جوانی دونیا نەکەین) چونكە (ڕاسترین ئاسەواری مرۆڤ کە لێرە مابێتەوە) هونەری بێدەنگییە!.
دواجار داهێنان هونەری بێدەنگی و شەیداییە! وەك چۆن تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی هونەری بێباكی و شەیداییە! بێدەنگی لەنێوان عەشق و هونەر و جوانی ڕاستەقینە دایە، بێباكی لەنێوان عەشق و هونەر و جوانی دەستكرد دایە... ئەمڕۆی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی شەیدای بێباكییە؛ ئەمڕۆی داهێنانی هونەری شەیدای بێدەنگییە... لەئەمڕۆی (پاش- ڕاستی)دا بۆ ئەوەی ئارام و حەساوە بین، پێویستە لە هونەری ڕامان و بیركردنەوەی جیاواز بگەین، بۆ ئەوەی نرخی ئازادی بزانین، دەبێ ئەویدیكە بە هەموو جیاوازییەكانییەوە قبوڵ بكەین، بۆ ئەوەی بە تاقیكردنەوەی داهێناندا تێپەڕین، پێویستە گوێ لە بێدەنگی بگرین، بۆ ئەوەی بڕوامان بە سەیرورەی ژیان هەبێ، دەبێ بێباكی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵی و دەستكردەكانی تاقی بكەینەوە...
هەرگیز نابێ مرۆڤ پەڕگیرانە مامەڵە لەگەڵ بێدەنگی هونەری عەشق و بێباكی مەودا تەكنۆلۆژییە دیجیتاڵییەكاندا بكات؛ ژیان لەنێوان شەیدایی بێدەنگی و شەیدایی بێباكیدا مرۆڤ بەڕێوە دەبات؛ تەنها ئومێدی ژیان سازان و گفتوگۆی بێدەنگی هونەری عەشق و بێباكی تەكنۆلۆژیای دیجیتاڵییە، تەنها چارە داننانە بە ئازادی و جیاوازی و یەكتر قبوڵكردن، نەك مردنی ئازادی...
هەولێر 18/10/2025
تێبینی: لە ژمارە 55ی گۆڤاری (دیوان) بڵاوبۆتەوە.