بەشی (٢٦)
مەلا ساتیری ساختەچی و چەمکی گاندەرباز
توو سەیری مەلا (وەلی ساتیر)ی ئەمیری جەماعەتی(من ئەجل حورییات ئەلجەننە، نەنتەحر)بکە، یەک دەرزنە کوڕی وەکوو تۆ، سەرک ئەستوور و لچ قەوی هەن، بزان هیچیانی ناردووەتە مەحبەسە و بەر خوێندنی حوجرە و فەقێیاتی؟
هەی گێلەفەقێی نەخوێندەوار، کاکە ئیش قاتی بووە، کاسبی نەماوە، تا بێیتە فەقێیاتی و چاوەکانی خۆت شۆڕ بکەیت، لۆ دوو دیناری زەکات و سەرفیترە و سەدەقە و خێری خەڵکی؟ دەک داوەشێی ڕۆڵە، فەقێی ڕوو تەنەکە.
فەقێ گامێش، ئەو مەسولە ئیسلامیانەی تۆ شوێن قنی سێبەریان کەوتوویەتی و گەوادی و گێلایەتییان بۆ دەکەیت، هەمووی، خۆی و منداڵەکانی، های لایڤ و لەوپەڕی خۆشیدا دەژین و خاوەنی ئۆتۆمبیلی ئاخیر مۆدیل و خانووی ڕاقیین. کەچی تۆی مێشک مشکانیش کەرێکت نییە و ئینجا وا کەرانە بەرگرییان لێدەکەیت و دەنگیان بۆ کۆدەکەیتەوە و بانگەوازییان بۆ دەکەیت و ڕێژەی مەڕی کوردی، بۆ مێگەڵەکەیان زیادەکەیت!
ئەوانەی منداڵەکانی خۆیان هەمووی لە بەریتانیا و کەنەدا و قوتابخانە و زانکۆ ئەهلی و تایبەتەکان دەخوێنن.
کوڕەفەقێ لج جەتڕەق، وڵڵاهی هی وایان هەیە، مانگانەی خانەنشینی وەزیرییەکەی، شەش ملیون دینارە و تەنها نافوورەی حەوشەکەیان بای دوودفتەر دۆلاره.
کەرە تۆیش هاتوویت و خۆت لە حوجرە و لەودێیە دوورە دەستە زیدانی کردووە و چاوەڕێی دوو دیناری حیزی دەستی خەڵک دەکەیت.
وەڵڵاهی بڕۆیتە بازاڕ و دەست لەبەر خەڵکی پان بکەیتەوە و دەرۆزە بکەیت، زۆر لەوە بە شەڕەفتر و چاکترە.
کوڕم وەڵڵاهی کاری کۆتر بازی بکەیت، گەلێک لەو فەقێیاتییە پیاوانەترە.
توخوا لۆخۆت ببوایتە بەندبێژ و هەر بەندی قۆڕت بگوتبوایە و شەڕە بەندت بکردبوایە و بتگوتبا
"سەیارەم لە دوورە، لە نەوعی مۆنیکایه، دوو دەرپێ و دوو سوخمە، هەدیەم بۆتۆ هێنایه.
ئەگەر لە بەری کا، دەڵێی قەحپەی بەغدایە". باشترنەبوو لەو فەقێیاتییەی؟
فەقێی خالیولزیهن، ئەو مەلا وەلی ساتیرە، كوڕە بچووكەكەی ناردیتە بەڕیتانیا و زانکۆی( كینگس کۆلێج) لە لە ندەنی پایتەختی بەریتانیا و وڵاتی عەلمانییەت و جێندەربازی و کافران، تا لەوێ ماستەر لە سیاسەت و ئابووریی و شت بخوێنێت.
ئینجا ئەو سپله و بێ ئەمەک و بێ بەهایە شەو و ڕۆژ، لایڤ دەکاتەوە و هەمان شێوەی باوکە فێڵباز و ساختەچییەکەی، هێرش دەکاتە سەر عەلمانییەت و ئۆروپا، و بە قووندەر و بەرازخۆر و خاچپەرست و عەلمانی و بێ دین و بێ خوا و گاندەرباز وەسف و پێناسەیان دەکات !
کەچی فەڕڕەنگباب و فێڵباز و گێلەی، ڕێک کۆپی سێبەری مەلا وەلی ساتیری باوکییەتی و غەرقی ناز و نیعمەت و خۆشییەکانی کیشوەری خۆشگووزەرانی و دنیای عەلمانییەت و ئۆروپایێ بووە.
جا ئەو مەلا وەلی ساتیره پێرەمێردە هیچ پێوە نەماو و گێرعادی و کێر مردوو و دەبڵ مۆڕاڵە، دەواجینێک کوڕ و کیژی هەن و زوو زوویش کچێکی منداڵە وردکە، لە شێوەی کەنیزەکێک لە خۆی ماره دەبڕیت و دەڵێت:بە دیاری پێیان بەخشیوم، سەیرە ! سەردەمی پەیامبەری ئیسلام و مقەوقسی میسر و ماریەی قیپتی و سیستەمی کۆیلایەتی و بازاڕی کەنیزایەتییە !
ئەو مەلا ساتیرەی دەیگوت:کاتێک هاوپەیمانان بە تۆمەتی تیرۆر و شتەوە گرتیانم، ناخۆشترین شت ئەوەبوو، کە بەردەوام پێیان دەگوتم:کێرت دەبڕین و دەتکەین بە ژن، شەڵڵا ئەو هاوپەیمانە سەگبابانە، ئەوکارە باشەیان دەکرد و چاک چاک لە ڕەگەوە بۆیان بڕیبوایەتەوە و لەکۆل بابەتی فرەژنی و چوار پێنج ژنی مەلا وەلی ساتیری ساختەچی و مێبازیان بکردبواینەتەوە.
حەیف، هاوکەربابان کێری ئەو مەلا ساختەچییەیان لە ڕەگەوە نەبڕی.
ئەو مەلا وەلی ساتیرە ساختەچییەی دینی کردووەتەوە فرۆشگایەکی سیاسی و ئامڕازێک، بۆ پەیداکردنی پوول و پارە و سێ چوار ژنی و گانکردنێ.
ئەو مەلا وەلی ساتیرە دەبڵ مۆڕاڵ و خەرەفاوەی لە لایەک باسی ئازادی دەکات و لە لایەکەیتر ڕەوایەتی بە سیستەمی کەنیزە و کۆیلایەتی سەدەکانی ناوەڕاست دەدات.
ئەومەلا ساتیر ساختە چییەی پێی ئاساییە دایک و ژن و خوشک و کچی خەڵک بکرێن بە کەنیزە و سێکسیان لەگەڵ دا بکرێت و دەست بەسەر ئازادی و بوون و کەرامەتیان دابگیرێت و لە شێوەی بووکەڵەیەکی بێ گیان و کەلوپەلی مادی لە بازاڕەکانی عوککاز و نەجد و جددە، کڕین و فرۆشتیان پێوە بکرێت، بەڵام خۆشەویستی نێوان کوڕ و کچێک، بە تابوو و تاوان و لادان دەزانێت !
ئەو مەلا ساتیرە ساختەچییەی، خۆی و کوڕەکانی تەواو سەردەمیانە و ئۆروپیانە دەژین، کەچی داوا لە فەقێی گێلی وەکوو تۆ و مەڕەکانی خۆیان و مێگەڵی کوردی دەکەن، سەحابییانە بیربکەنەوە !
وڵڵاهی سوێندت لەسەرە من نییە فەقێ کڵاو بەچقرت، ئەو مەلا وەلی ساتیرە ساختەچییە، دوایین هاوسەری، کە لە شێوەی کەنیزەکێک هێناوییەتی، ئەو کچە گێل و بەستە زمانەی خستووەتە داوی خۆی، لە تەمەنی نەوەکەیەتی. مەلا وەلی ساتیر خۆی تەمەنی شەست ساڵ و شتێکە و کچەی بەستە زمانیش، تازە پێی ناوەتەوە نێو بیست و دوو ساڵی تەمەنەوە.
ناهۆشیاریم ڕۆ، مێگەڵ و ناوەگەڵم ڕۆ، مەلای ساختەچی و فەقێی گێلم ڕۆ.
فەقێی لوت بامێ، جا ئەو مەلا وەلی ساتیری ساختەچیییە چۆن خۆی لەو خەڵکە مەڕەی کردیتە کاهینەکانی سەردەمی حەزرەتی (یوسف)، و زوو زوو دەڵێت:خودام لە خەونێ دیت. خودا وای پێگوتم، خودا وای دەگوت، خودا شێوەی وابوو، خودا وای کرد، خودا واهات و خودا وا چوو !
فەقێی گێل، ئەوجە بڵێ چیتر؟
ئەو مەلا وەلی ساتیرە ساختەچییە، ئەوێ ڕۆژێ لە کۆڕێکی خوشکاندا دەیگوت: خوشکان دەزانن وشەی جێندەر، لە چییەوە هاتووە؟ جێندە ئەسڵییەکەی لە (گاندەر)ی کوردییەوە هاتووە و کاتی خۆی ئینگلیزەکان لە خەڵکی پشتدەر و ئەوناوە وشەکەیان دزییە و قیچۆکەک گۆڕانکارییان تێدا کردووە و کردوویانەتە (جێندەر).
نەخوێندەوار مەلا وەلی ساتیر، جاهیل مەلا وەلی ساتیر، قوڕمساخ مەلا وەلی ساتیر، بێ ئەتەکێت مەلا وەلی ساتیر.
ئەو مەلا وەلی ساتیرە، وەڵڵاهی ماوەک بەر لە ئێستا، کتێبۆکەکی حیزۆکەی لەسەر عەلمانییەت نووسی، هەرچی قسەی قۆڕ و بێ مانایە سەبارەت بە چەمکی عەلمانییەت، لەو کتێبۆکە حیزۆکەی، زۆر بازاڕیانە فڕێیداوە.
کتێبۆکەیەک، تابڵێیت بێ ناوەڕۆکە و تەواو خاڵییە لە مەعریفە و بابەتی بوون، ڕێک دەڵێی نوکتەکانی مەلای مەشهورە.
وەڵڵاهی زۆرم لەخۆم کرد و بە هەزار حاڵ و بینە و بەردە، تا هەموویم خوێندەوە. سێجار هێڵنجێکی مەعنەوی و دژواری هەمان شێوەی هێڵنجەکەی(ئەنتوان ڕۆکینتان)ی پاڵەوانە عەدەمی و پووچگەرایەکەی ڕۆمانی«هێڵنج»ی سارتەری فەیلەسوف، سەراپای بوونی داگرتم.
یەع لەو کتێبۆکە حیزۆکەی مەلا وەلی ساتیر ساختەچی. یەعععععععععععع.
بریا (تیۆری فستەق) و (تکایە مەبنەمەڕ)، یان (کەری تۆپی)،
و (کۆمیدیای کەرایەتی)م بخوێندبوایەتەوە، کە سەد قاتی ئەو کتێبە قۆڕەی مەلا ساتیر، سوودبەخش و چێژبەخش ترن، بەڵام هەرگیز، ئەو هەڵەیەم نەکردبوایه و کاتی خۆم لەگەڵ خوێندنەوەی کتێبێکی وا بێ کەڵک و بێ تام و بێ مانا و مەهزەلاوی بە فیڕۆ نەدابوایە.
ئەو مەلا ساتیرەی تۆی گێلەفەقێ زۆر سەرسامیت پێی، و ئەو هەموو کاتە جوان و نازدارەی خۆتت بە خوێندنەوەی کتێبە بێ کەڵک و جەوگێ و سەلیقەگێیەکانی بەفیڕۆ دا.
جا لە کتێبەکی تری چی بڵێت باشە؟
وڵڵاهی جارەکی دوو سێ کۆمۆنیست و شیوعی هاتن لۆ موناقەشە و شت لەسەر ئایین و خودا، کارێکم پێکردن، با بە دەواری نەکردبیت.
ئەی لە قۆڕێت نێم مەلا وەلی ساتیری درۆزن.
وەڵڵاهی داکی درۆیانت گایە ئەتوو، و لەپێش (سەعید سەحاف)یشت دایە.
مەلا ساتیری نەخوێندەوار، کو خۆی لەو هەموو مەڕ و کەرەی کۆمەڵی کوردی کردیتە تەڕەزان و سۆپەرمان.
کوڕه دەوەڵڵاهی نەخوێندەوارترین کۆمۆنیستت لۆ بینم، دەتکات بە پەند.
ئەو مەلا وەلی ساتیرە ساختەچییەی بیرتە کە ئەوجارە لەگەڵ موختاری ئەو دێیەی ئەولاتر، کردە دەمەقاڵە و گوتت قسە بە مامۆستاوەلی ساتیر نەڵێیت، ئەوەت لێ قبووڵ ناکەم هەرگیز.
جا ئەو مەلا ساتیری ساختەچییەی تۆ، چەند فشەکەر و لەخۆ باییە ! هەمووجار لە کەناڵە بێ کەڵکەکەی خۆیشی، کەناڵی(بەتەمای خوای)، دێت و دەڵێت:سی و ئەوەندەکتێبەم نووسیوە. کوڕە بەخوای لە ناقل و دزێکی فڵێباز هیچیتر نییە و دێت و شت لە قەڕەزاوی و دکتۆر موستەفا زەڵمی و ئیبنولتەیمیە و مەیمییەی دەدزیت و دەیکاتەوە کوردی و ناوی خۆی لەسەردادەنێت.
کوڕە تەفسیرەکی لۆ قورئانێ کردییە، وەڵڵاهی بەس تەفسیر نییە. هاتییە و هەرچی علومی قورئان و حەدیس و قسەی تەبەری و متوەلی شەحراوی و زەمەخشەری و کێ و کێیتری موفەسیر و قەولی سەحابە و ڕیوایەت و ئەسەر و مەسەر و شتە، گواستیتیەوە.
قەناعەتکە گێلەفەقێ، هیچی نوێ و تازەی نەگووتییە. کوڕە جا قورئان تەفسیری بۆچییە؟ خۆی کتێبێکی ڕوون(کتاب مبین)ـە.