سەلما تۆما کاکۆ
جارجار لە کاتی خوێندنەوەی گۆڤار و ڕۆژنامەکان دەقێکی هێندە جوان دەکەوێتە پێش چاوم کە بەردەوام لە هزروبیرمدا دەخولێتەوە و هەست دەکەم خۆم و چەندین خوێنەر و عاشقانی کتێب خۆیان لەناویدا دەبیننەوە.
لە 5ی شوباتی 2025 لە گەشتێکمدا بەناو بابەتەکانی هەفتەنامەی (ڕێگای کوردستان)دا دەقێکی شاعیر (حەمە ئەحمەد جاف) سەرنجی ڕاکێشام کە بەزمانێکی سادە نووسراوە بەڵام گشتگیر و مرۆییە و دونیایێ وێنەی جوانی شیعر و وانەی لەخۆگرتووە بۆ هەموو شاعیر ونووسەر و کتێبدۆستان بەناوی :
مردن لێم گەڕێ
بابۆخۆم بمرم !
مردن لێمەگەڕێ
با بۆخۆم بمرم
شیعری:
حەمە ئەحمەد جاف
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ
لێمگەڕێ، با بۆخۆم بمرم
من لە تۆ باشتر دەزانم
چ بارێکی قورس و گەورە
کەوتۆتە سەرمل و شانم
***
ژوانی ژانی شیعرو خامە
چوونەتە هزرو خوێنمەوە
کتێبخانەکەم ، کۆمەڵێ کتێب
زۆرم ماوە ، بخوێنمەوە
***
لەمردن ناترسم ، ترسی
کتێبخانەکەم لەدڵدایە
سوور دەزانم دوای خۆم جێگای
ئەویش شۆستەی بەرقەڵایە
***
خەمی ڕەشنووسی نووسین و
شیعریشم لەوێ بوەستێ
بڕواناکەم کەسێ هەبێ
لەدوای خۆم بەو ئەرکەهەستێ
***
ئەو کەسەی ئەرکی خوێندنەوەو
نووسینەوەم دەگرێتە خۆی
کەس وەک خۆم حەق نادا بەخۆم
حورمەت و خۆشەویستیم بۆی
***
چەمی چاوی خامەو کتێب
خۆمی تێدا دەتوێنمەوە
داری ئازادی ئەوگەلەی
ئازا ژیا ، دەڕوێنمەوە
***
مردن لێمگەڕێ، دوا چامەی
خۆم بە فرمێسکی پێنووسم
لە مێژووی یاداشتەکانما
حەسرەتی ژیانم وەنووسم
***
حەسرەتی شەکوای قەڵەمێک
بۆ نان, لەپرسگەی جاشێ
ئەو جاشەی پێی دەگوت،کاکە
ــ شەکواکەت بۆ ئێرە ناشێ !؟
***
حەسرەتی ئەو ئێوارانەی
منیان دەخستە گریانێ
تەمەن بە من پێدەکەنی و
دەیدامە چنگی زریانێ
***
پیریی گەنجیمی ڕاماڵی و
شکاندی قەڵەمی هەستم
چی خوادابووی ، لێی سەندمەوەو
گۆچانێکی دایە دەستم
***
گۆچان پێکیکی لە گەنجیم
فڕکرد لە کێکی تەمەندا
خامەیەکی خەڵەفاوی
کرد بە گیرفانی زەمەندا
***
گیرفانێکی بێ زرینگەی
بەتاڵی مات و گۆشەگیر
گیرفانێک لە خەندە خاڵیی و
لە هەڵوێستی قەڵەم زویر
***
ئەوگیرفانەی بە منداڵییش
لە کاڵای بەرم هەڵدەهات
چی لەو گیرفانە کەم ، دڵ و
کەسایەتی خامەم ببات ؟
***
لەوڕۆژەوەی گیرفان ، من و
شیعرمی لە بیرچۆتەوە
تەئریخ جوانترین قەڵەمی
بە گیرفانما کردۆتەوە
***
قەڵەمی گیرفان و کتێبی
بنهەنگڵی شاعیرێکی پیر
قەڵەمێک وەک چیا ژیا و
هیچ کورسییەک نەیکرد ئەسیر
***
قەڵەمی بیرو هەڵوێستی
نەتەوەیی و کوردستانی
ئەو قەڵەمەی تامرد نووسی :
نیشتیمانی کتێب و جوانی
***
1ـ7ـ 2024
هەولێر
لەم ڕۆژگارەی ئێستا کە بەشێکی زۆری خەڵک لە خوێندنەوە و هەڵدانەوەی لاپەڕەکانی کتێب بێزارە و قەیرانی خوێنەری کتێبە، شاعیرێکی بەتەمەن لەجاران زیاتر عەشقی کتێبە نوقمی نێو کتێبان بووە و خۆی و هاوشاریەکی دێرینی بەناوی مامۆستا( عەبدولقادرعەزیز سەعید) سەرەڕای بێ مووچەیی سەر بە هەر کتێبخانەو پێشانگایەکی کتێبدابگرن بەدەستی بەتاڵ نایەنە دەرێ و هەمیشە هەگبەیان پڕە لە کتێب.
نموونەی ئەو خوێنەر و شاعیرە و هاوشێوەکانی هەموو ئەو شتانە پشتڕاستدەکەنەوە کە دەربارەی کتێب دەنووسرێ وەك چۆن عەبدولمتەلیب عەبدوڵڵای نووسەر دەڵێت:
کتێب ئازادی تاک دەچەسپێنێ و دەسەڵات رەتدەکاتەوە.
یەکەمیان هەر تەنها پەیوەندی بەوەوە نییە کتێب تەنیامان دەکات، بەڵکو پەیوەندی بەوەوە هەیە کە دەرگا و پەنجەرەکانی مێشکمان بەسەر ئەویدیکەی جیاواز و هەمەڕەنگدا دەکاتەوە.
دووەمیان مەبەست دەسەڵاتی رەهایە! بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا کتێب وزەیەکمان پێدەبەخشێت کە بە مەعریفەوە بەندە، هەمیشە لە نێوان وزەی مەعریفی و تەنیاییدا دیکتاتۆرییەت هەرەس دێنێ! لە پانتایی مەعریفەدا ژیان بە رەنگە جیاوازەکانی دەجولێتەوە. لە تەنیاییدا دەسەڵات بێ کەس دەمێنێتەوە... دنیای کتێب و خەیاڵی خوێندنەوە، دنیای رامان و هەڵوێست و بیرکردنەوەیە. هەمیشە ژیان بابەتێکە مرۆڤ بەر لەوەی مامەڵەی لە تەکدا بکات و هاوژیانی بکات، دەبێ بیخوێنێتەوە، دەبێ تێیبگات و دووبارە راڤەی بکاتەوە.
لە خوێندنەوەی ئەو شیعرەش دەردەکەوێت کە ئەو شاعیرە چۆن بۆنی کتێبی گرتووە و خەمی کتێبەکانی لە کۆڵ ناوە و تا چەند پەرێشانە بۆیان کاتێك بیر لە بێهێزیی و نەمانی خۆی دەکاتەوە.
ڕاستیەکەی تا ئێستا نموونەی ئەو شیعرە
پڕ بایەخەم لەو بوارە نەخوێندۆتەوە کە تێیدا شاعیر بە شێوەیەکی هونەری و قووڵ باسی مردن و بەجێمانی کتێب و ڕەشنووسەکانی شیعر و بەرهەمە ئەدەبیەکانی تری خۆی دەکات.
تایبەتمەندی جوانی ئەم شیعرە لەوەدایە کە شاعیر نەک لە مردن دەترسێت، بەڵکو لە نەمانی پیرۆزیی کتێب و کارە ئەدەبیەکانی تر و کەلتوورەکەی دەترسێت کە ئەمە نیشانەی خۆشەویستی و بیرکردنەوەیەکی قووڵ و بەرپرسیارێتییەکی گەورەی شاعیرە بەرامبەر کتێب و بە دڵەوە لە گەلەکەی و کەلتوورەکەی خۆی دەدوێت.
ئەم شیعرە گەشتێکی دەروونی و فکریی و فەلسەفییە لەترسی مردن و نیگەرانی بۆ چارەنووسی بەرهەمە ئەدەبیەکان،شاعیر بە جوانی توانیویەتی تابلۆی ڕیالیستی لەژیان و کێشەکانی ڕۆشنبیری کورد بکێشێت و ڕاشکاوانە باس لە( ئازار و خەمەکانی بۆ ئێستای کتێب و نیگەرانی لە داهاتوو ، پیری و تەمەن و نیشتمانپەروەری و سەردەمی منداڵیی و پەیوەندی نێوان "کتێب وکەلتوور"و "شیعر و شاعیر ")دەکات.
لەڕووی تەکنیکییەوە ئەو هێمایانە لەشیعرەکە بەدی دەکرێن:
١ـ کتێبخانە کە نیشانەی زانست و کەلتوورە، گیرفان کە نیشانەی منداڵی و سەرەتای ژیانە، قەڵەم نیشانەی نووسین و داهێنانە،چیا نیشانەی بەرزی و جێگیرییە.
٢ـ وێنەسازی لەم شیعرەدا بریتیە لە (وێنەی گیرفانی بێ زرینگە ، وێنەی قەڵەم وەك چیا).
لەم شیعرەدا دەبینرێ کە شاعیر: لەسەرەتاوە خۆی بە مردن دەناسێنێت و دەڵێت من لە تۆ باشتر دەزانم چ بارێکی قورس لەسەرشانمە، کە ئاماژەیە بۆ ئەو بەرپرسیارێتیە گەورەیەی کە هەستی پێدەکات و باسی دونیای فکری خۆی و خولیاو حەزی بۆ خوێندنەوە و جوانیی
شیعر و قەڵەم دەکات کە چوونەتە ناو هزر و خوێنیەوە و ترسی لەوەیە کە ژیان دەرفەتی ئەوەی پێنەدات ئەو کتێبە زۆرانەی ماون بۆ خوێندنەوە بیانخوێنێتەوە کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ بوونی کتێبخانەیەکی گەورە و تژی لە کتێب لە ماڵەکەی خۆیدا و بۆیە ڕاشکاوانە دەڵێت: ترسم لە مردن نیە و خەمی کتێبەکانیەتی کە دەبنە شۆستەی بەر قەڵا کە ئاماژەیە بۆ فەرامۆش کردن و لەناوچوونی کتێبەکانی، هەروەها خەمی ڕەشنووسی نووسین و شیعرەکانی دەخاتە ڕوو کە لەو بڕوایە دایە کەسێك نیە لەدوای خۆی ئەو ئەرکە بگرێتە ئەستۆ، وەئەگەر کەسێکیش ببێتە وارسی کارەکانی،ئەوا وەك خۆی هەقیان پێنادات.
شاعیر درێژە بە وەسفکردن دەدات و خۆی وەك چەمی چاوی کتێب دەناسێنێت کە چۆن لە نووسین و کتێبدا تواوەتەوە و ئەگەر مردن ڕێگەی پێنەگرێت ئەوا دوا چامەی خۆی بە فرمێسك دەنووسێت و لەیاداشتەکانیدا حەسرەتی ژیانی دەنووسێتەوە کە سەبارەت بە خامەکەی چەند سەخت ژیاوە و بۆ نان شەکوای بردۆتە پرسگەی ئەوانەی هیچ لە بەهای قەڵەم تێناگەن و بێئومێدیان کردووە.
جگە لە مەش تەمەن و پیری تەنگیان بە شاعیر هەڵچنیوە و گۆچان دەکاتە سیمبولی پیری و لاوازیی فیزیکی و ئاماژە دەکات بە پێکی فڕین بۆ لە دەستدانی توانا و خامەی خەڵەفاو وەك پێنووسێکی کۆنی پاڵپشتی پیریی.
لێرەدا ڕاستگۆیی لەشیعرو قەڵەمی گیرفان و کتێبی بنباڵی شیعرو هەڵوێستی تۆکمەی نەتەوەیی شاعیرمان بۆ دەردەکەوێ کە وەک خۆی لە کۆپلەی پێش کۆتایی شیعرەکەیدا کە دەڵێ قەڵەمێک وەک چیا ژیاو هیچ کورسییەک دەستەمۆی نەکرد:
قەڵەمی گیرفان و کتێبی
بنهەنگڵی شاعیرێکی پیر
قەڵەمێک وەک چیا ژیا و
هیچ کورسییەک نەیکرد ئەسیر
***
هەڵبەتا شاعیر لەکۆتا کۆپلەی شیعرەکەیدا دەڵێ, قەڵەمێک کە ئایدیایەکی نەتەوەیی و کوردستانی لەنەزەر گرتبێ،
دەبێ لەنیشتیمانی کتێب و جوانی ئیستاتیکا دانەبڕێ و تێیدا سەربنێتەوە
وەک دەڵێت :
قەڵەمی بیرو هەڵوێستی
نەتەوەیی و کوردستانی
ئەو قەڵەمەی تامرد نووسی :
نیشتیمانی کتێب و جوانی
***
بۆیە لێرەوە، لەکۆتایی ئەو نووسینەمدا بەشاعیر دەڵێم ، شاعیران نامرن ..شاعیران لەدڵی نەتەوەکەیاندا زیندوون و لەگەڵ کتێب و جوانی شیعرەکانیاندا هەڵدەکشنە لوتکەو بە نەمریی دەمێننەوە ..
***
کۆتایی تەمموزی 2025
ئەڵمانیا