سامان مەجید
لە هەموو نیشتمانێکی زیندوودا، پەروەردە دواین پەناگەی یەکسانی و دادپەروەرییە؛ ئەو دەروازەیەیە کە تێیدا منداڵی هەژارترین و دەوڵەمەندترین خێزان بە یەکەوە و لە ژێر یەک سەقفدا دەست بۆ بونیادنانی داهاتوویان دەبەن. بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ لە هەرێمی کوردستاندا دەگوزەرێت، گۆڕینی ئەم پرۆسە پیرۆزەیە بۆ بازاڕێکی ساردی سەرمایەداری کە تێیدا زانست تەنها وەک کاڵایەکی لوکس و گرانبەها دەخرێتە ڕوو. دووفاقیی نێوان کەرتی گشتی و ئەهلی، تەنها جیاوازییەکی سادە نییە لە جۆری باڵەخانەکان یان شێوازی وانەوتنەوە، بەڵکو درزێکی قووڵ و کوشندەیە لە جەستەی کۆمەڵگەدا کە تێیدا نەوەکان لەسەر بنەمای گیرفان و باری دارایی دابەش دەکرێن، نەک لەسەر بنەمای توانا و لێهاتوویی تاک.
بازرگانیکردن بە زانست لە ڕێگەی گەشەسەندنی بێسەروبەری قوتابخانە ئەهلییەکانەوە، پەروەردەی لە خزمەتگوزارییەکی نیشتمانییەوە گۆڕیوە بۆ ئیمتیازێکی چینایەتی. کاتێک قوتابخانە دەبێتە پڕۆژەیەکی وەبەرهێنان و خاوەنەکەی تەنها وەک ژمارەیەک و قازانجێکی ساڵانە تەماشای قوتابی دەکات، مانا ئەخلاقییەکانی فێربوون و پەروەردە بەرەو داڕمان و لەناوچوون دەچن. لەم ژینگەیەدا، داهاتووی گەنجان پێشوەختە کڕدراوە؛ ئەو خێزانانەی توانای داراییان هەیە، باشترین تەکنەلۆژیا، زمان و دەرفەت بۆ منداڵەکانیان دابین دەکەن، لە بەرامبەریشدا زۆرینەی خەڵک کە ناچارن ڕوو لە کەرتی گشتی بکەن، لە بەردەم سیستمێکی ماندوو و فەرامۆشکراودا جێدەهێڵرێن. ئەمە دروستکردنی چینایەتییەکی مەترسیدارە کە تێیدا نەوەیەکی کەمینەی دەستەبژێر فێری بڕیاردان دەکرێن و نەوەیەکی زۆرینەی هەژاریش تەنها فێری گوێڕایەڵی و ململانێ لەگەڵ بێهیواییدا دەبن.
ئەوەی ئەم دۆخە نابەرابەرە قووڵتر دەکاتەوە، سیاسەتی پەراوێزخستنی ئەنقەستی کەرتی حکومییە لە لایەن بازرگانانی دەسەڵاتەوە. حکومەت لە جیاتی ئەوەی بودجەی نیشتمانی بۆ نۆژەنکردنەوەی قوتابخانە گشتیەکان و دابینکردنی پێداویستییە زانستییەکان و گەڕاندنەوەی شکۆ بۆ مامۆستا تەرخان بکات، ئاسانکاری بێسنوور بۆ مۆڵەتدان بە قوتابخانە و زانکۆ تایبەتەکان دەکات. ئەمە جۆرێکە لە کشانەوەی دەوڵەت لە بەرپرسیارێتییە سەرەتاییەکانی بەرامبەر بە هاووڵاتییان. کاتێک قوتابخانە حکومییەکان دەبنە شوێنی پۆلە قەرەباڵغەکان، دەوامی سێجاری و بێبایەخکردنی پسپۆڕی، ناڕاستەوخۆ پەیامێک بە هاووڵاتی دەدرێت کە: "ئەگەر دەتەوێت منداڵەکەت فێر بێت، دەبێت باجی پارەکەی بدەیت".
ئەنجامی ئەم دووفاقییە، تەنها دابەزینی ئاستی زانستی نییە، بەڵکو تێکچوونی دەروونی و کۆمەڵایەتی نەوەی نوێیە. منداڵێک کە لە قوتابخانەیەکی حکومیی بێ خزمەتگوزاریدا دەخوێنێت و دەبینێت هاوتەمەنەکەی لە پشتی شووشەی قوتابخانە ئەهلییەکانەوە لەوپەڕی خۆشگوزەرانیدا دەخوێنێت، هەست بە غەدرێکی مێژوویی دەکات. ئەم هەستە، تۆوی ڕق و نامۆبوون بەرامبەر بە نیشتمان لە ناخیدا دەچێنێت. بۆ ڕزگارکردنی داهاتووی کوردستان، دەبێت پەروەردە لە چنگی بازرگانان دەربهێنرێت و بودجەی نیشتمانی بکرێتە خزمەتگوزارییەک بۆ هەمووان بەبێ جیاوازی. چاکسازیی ڕاستەقینەش لە دابینکردنی یەکسانی و سڕینەوەی جیاوازیەوە دەست پێدەکات، چونکە نیشتمانێک کە فێربوون بە پارە بێت، داهاتوویەک بەرهەمدێنێ کە مرۆڤبوونیش دەبێتە پارە و هیچ بەهایەک بۆ پەروەردە نامێنێتەوە.