نارین رۆستەم
لە ئاهەنگی ئاشتیدا،
برینەکەی سەرت کە دیاریی جەنگە،
بەرەو شێتبوون بانگت دەکات.
بۆ خۆدزینەوە،
مشتێک شیرینی و جگەرەیەک
دەخەیتە گیرفانت و
دەروازەی ئاهەنگ بە کراوەیی
جێ دەهێڵیت.
ڕۆژانی دواتر…
لە ماڵەوە،
گیرفانەکانت بەتاڵ دەکەیتەوە.
شیرینی
بە مێروولەکانی سەریەوە،
بۆ ناو دەفرێک هەڵدەڕێژیت و
جگەرەکە
بەو سۆپایە دادەگیرسێنیت کە دەگری،
دڵۆپەنەوت لە چاوی
دەتکێت.
تا مێزەکە دەڕازێنیتەوە،
ئاگری جگەرە و
فرمێسکی سۆپا
گوڵی مافوورەکە دەسووتێنن و
دووکەڵی گوڵەکان
دەگاتە کۆڵان.
کە دراوسێیش،
دەرگای حەوشە دەکوتن،
نایکەیتەوە،
چونکە سەرقاڵیت،
بە خۆشیی ئاشتییەوە…
ئاهەنگ دەگێڕیت.
خوێندنەوەیەک بۆ دەقی (پیرۆزبایی) نارین ڕۆستەم.
ڕێبوار سیوەیلی
شیعری "پیرۆزبایی"ی نارین ڕۆستەم، یەکێکە لەو دەقە دەگمەن و قووڵانەی کە وەک نەشتەرێکی تیژ دەچێتە ناو جەستەی "کات" و "یادەوەری" و ئەو برینانە هەڵدەداتەوە کە سیاسەت و جەنگ دەیانەوێت بە پەڕۆی "ئاشتی" دایانپۆشن. ئەم شیعرە لە بنەڕەتدا هەناسەیەکی هزرییە لەسەر "شوناسی قوربانی" لە سەردەمی دوای کارەساتدا. شاعیر لێرەدا تەنها باسی ڕووداوێکی سادە ناکات، بەڵکو باس لە گۆڕانی جەوهەریی مرۆڤ دەکات کاتێک جەنگ دەبێتە بەشێک لە پێکهاتەی بایۆلۆژی و دەروونیی ئەو. دەقەکە بە پارادۆکسێکی گەورە دەست پێ دەکات؛ "ئاهەنگی ئاشتی". لە ڕووی هزرییەوە، ئاشتی بۆ کەسێک کە جەنگ لە ناوەوەیدا نیشتەجێ بووە، تەنها بێدەنگییەکی ترسناکە. کاتێک شاعیر دەڵێت "برینەکەی سەرت کە دیاریی جەنگە، بەرەو شێتبوون بانگت دەکات"، لێرەدا "برین" وەک "دیاری" وێنا کراوە. ئەمە نەک هەر تەنزێکی تاڵە، بەڵکو ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە جەنگ شتێکی لە مرۆڤ سەندووەتەوە و لە بەرامبەردا "برینێک"ی پێ بەخشیوە کە ئێستا بووەتە تاکە سەرمایەی بوونی. برینەکە لێرەدا خاوەن "دەنگ" و "ویست"ـە؛ ئەو بانگی مرۆڤەکە دەکات بۆ "شێتبوون". شێتبوون لێرەدا وەک "حەشارگە" یان "دواین درووشمی ئازادی" دەردەکەوێت؛ چونکە لە جیهانێکی ئاوەها وێراندا، عەقڵ تەنها بارگرانییە و تەنها شێتبوون دەتوانێت مرۆڤ لەو ناکۆکە ڕزگار بکات کە ناوی ئاشتییە.
لە ڕەهەندی سایکۆلۆژییەوە، ئەم شیعرە وێناکردنی وردی "ترۆما"یە. کارەکتەری ناو شیعرەکە لە ناوەڕاستی جەنجاڵیی ئاهەنگەکەدا، هەست بە "نامۆبوونێکی بوونناسیانە" دەکات. ئەو "مشتێک شیرینی و جگەرەیەک" دەخاتە گیرفانی و "بۆ خۆدزینەوە" دەروازەی ئاهەنگەکە جێدەهێڵێت. ئەم "خۆدزینەوەیە" لە ڕاستیدا ڕاکردنە لە "ئاساییبوونەوەی زۆرەملێ". کۆمەڵگە داوای لێ دەکات دڵخۆش بێت چونکە ئاشتییە، بەڵام ئەو ناتوانێت، چونکە جەستەی ئەو هێشتا لە ناو زەمەنی جەنگدا گیری خواردووە. جێهێشتنی دەروازەکە بە "کراوەیی"، ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەو چیتر باکی بە هیچ "سنوور" و "پاراستنێک" نەماوە؛ ئەو مرۆڤێکە کە لە ناوەوە سووتاوە و هیچی نەماوە تا خەمی لێبخوات. کاتێک دەگەڕێتەوە بۆ ماڵەوە، ئێمە دەچینە ناو "فەزایەکی کلاوستۆفۆبیک" (تەنگەژەی شوێن). ماڵ، کە بڕیارە شوێنی ئارامی بێت، دەبێتە "گۆڕەپانی جەنگێکی ناوەکی". بەتاڵکردنەوەی گیرفانەکان، گوزارشتە لە هەوڵی مرۆڤ بۆ پاککردنەوەی خۆی لە پاشماوەکانی جیهانی دەرەوە. بەڵام ئەوەی لە گیرفانیدایە "شیرینی"یەکی گەنیوە کە "مێروولە"ی لێ نیشتووە. مێروولە لێرەدا هێمای تێپەڕبوونی کات و شیبوونەوەیە. شادییەک کە مێروولە بیخوات، شادییەکە کە لە ڕەگەوە پووچ بووەتەوە.
جوانیناسیی ئەم دەقە لە "بەرجەستەکردنی ئازار"دایە لە ڕێگەی شتە بێگیانەکانەوە. "سۆپایەک کە دەگری" و "دڵۆپەنەوت لە چاوی دەتکێت"، یەکێکە لە پڕماناترین وێنە ئیستاتیکییەکانی شیعری هاوچەرخ. لێرەدا شاعیر "نەوت" کە ماددەیەکی لە بنەمادا: ڕەش، خەست و سووتێنەرە، دەکات بە "فرمێسک". ئەم وێنەیە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە خەمی ئەم مرۆوە خەمێکی "سروشتی" نییە، بەڵکو خەمێکی "پیشەسازی و سارد و ڕەشە". سۆپاکە وەک هاوڕێیەکی دڵشکاو وێنا کراوە کە لەگەڵ خاوەنەکەیدا دەگری. ئەمە لوتکەی تەنهایی مرۆڤە کاتێک تەنها "کەرەستەکان" دەبنە هاودەردی. ئاگری جگەرەکە و فرمێسکی سۆپاکە پێکەوە "گوڵی مافوورەکە" دەسووتێنن. مافوور لێرەدا سیمبولی "مێژوو"، "کولتوور" و "ئارامیی خێزانی"یە. گوڵەکانی سەر مافوور، کە جوانییەکی دەستکردن، لە ناو ئازاری ڕاستەقینەدا (ئاگری جگەرە و فرمێسکی سۆپا) دەسووتێن. ئەمە پەیامێکی هزریی قووڵی تێدایە: لە بەردەم ئازاری ڕاستەقینەی مرۆڤدا، هەموو جوانییە دەستکرد و کولتوورییەکان دەبنە خۆڵەمێش. دووکەڵی ئەم گوڵانە کە دەگاتە کۆڵان، نیشانەی "هاواری بێدەنگ"ی قوربانییەکەیە کە دەیەوێت بە جیهان بڵێت "من لێرەدا دەسووتێم"، بەڵام جیهان تەنها وەک "دووکەڵێک" دەیبینێت.
گرینگترین و کاریگەرترین بەشی شیعرەکە لە کۆتاییەکەیدایە، کاتێک "دراوسێ" دەرگا دەکووتن. دراوسێ لێرەدا هێمایە بۆ "ئەویتر"، بۆ "کۆمەڵگە"، بۆ ئەو کەسانەی کە دەیانەوێت پڕۆسەی ئاشتی بەسەر قوربانییەکەدا بسەپێنن. بەڵام کارەکتەرەکە دەرگا ناکاتەوە "چونکە سەرقاڵە". ئەم سەرقاڵبوونە، سەرقاڵبوونێکی پیرۆزە؛ ئەو سەرقاڵی "ئاهەنگگێڕانە بە خۆشیی ئاشتی". ئەمە تەنزێکی ئەدەبیی جوانە. ئاهەنگی ئەو، سووتانی ماڵەکەیەتی، تەنهاییەکەیەتی و ئەو دووکەڵەیە کە لە ڕۆحییەوە بەرز دەبێتەوە. ئەو جۆرە ئاشتییەی کە جیهانی دەرەوە دەیبینێت، بۆ ئەو جۆرێکە لە "سووتانی هێمن". لێرەدا تێگەیشتنی ئێمە بۆ چەمکی "خۆشی" و "ئاهەنگ" سەروبن دەکات. لای قوربانییەک، ئاشتی واتا دەرفەتێک بۆ ئەوەی بە تەنیا لەگەڵ برینەکانیدا بگری و بسووتێت، بەبێ ئەوەی کەس بێت و داوای لێ بکات "پێبکەنێت". ئەمە ڕەتکردنەوەی جیهانی دەرەوەیە؛ جیهانێک کە تەنها کاتێک دێتە سەر دەرگاکەت کە "دووکەڵ"ەکە دەبینێت، بەڵام کاتێک کە "برینەکە" بانگی شێتبوونی دەکردی، کەس لەوێ نەبوو. تۆ بەتەنیا بوویت و لەناو ئازارەکانی خۆتدا گێنگڵت دەدا..
لە ڕووی فیکرییەوە، نارین لێرەدا باس لە "کات" دەکات. کاتی ناو ماڵەکە (کاتی ترۆما) جیاوازە لە کاتی دەرەوە (کاتی ئاشتی). لە دەرەوە کات بەرەو پێش دەچێت و خەڵک خەریکی ئاهەنگن، بەڵام لە ناوەوە کات "وەستاوە" یان "بەرەو دواوە دەچێت" بۆ ناو برینەکان. ئەمە ململانێی نێوان "مێژووی فەرمی" (کە دەڵێت جەنگ تەواو بوو) و "مێژووی دەروونی" (کە دەڵێت جەنگ هەرگیز کۆتایی نایەت) نیشان دەدات. زمانی شیعرەکە زمانێکی مینیمالیستی و یەکجار بێدەنگە. هیچ هاوار و قیژەیەک لە وشەکاندا نییە، بەڵام لە پشتی هەر وشەیەکدا کارەساتێک هەیە. ئەمە هێزی شیعرییە؛ کە بتوانیت بە سادەترین کەرەستە (سۆپا، مێروولە، مافوور) گەورەترین وێرانکاریی مرۆیی وێنا بکەیت. وێنەی "فرمێسکی سۆپا" تەنها وێنەیەکی شیعری نییە، بەڵکو گوزارشتیشە لە "پیشەسازیی خەم" لە سەردەمی مۆدێرندا؛ خەمێک کە ئەوەندە قووڵە تەنانەت ئاسن و نەوتیش دەخاتە گریان.
بە کورتی: مرۆڤ لێرەدا تەنها نییە چونکە کەسی لەگەڵ نییە، بەڵکو تەنهایە چونکە "جیهانی ئەو" چیتر لەگەڵ "جیهانی ئەوان"دا یەک ناگرێتەوە. ئەو لەناو "دۆزەخی خۆیدا" جۆرە ئارامییەک دەدۆزێتەوە کە دراوسێکان ناتوانن لێی تێبگەن. داخستنی دەرگا، دواین کردەی بەرگرییە؛ بەرگری لەو "برینەی" کە ئێستا بووەتە تاکە شت کە هەیەتی. نارین بەم دەقە پێمان دەڵێت کە "ئاشتی" ئەگەر تەنها ڕێککەوتنێکی سیاسی بێت و چارەسەری ڕۆحی مرۆڤەکان نەکات، تەنها جۆرێکی ترە لە جەنگ کە تێیدا مرۆڤەکان لە ناوەوە دەسووتێن و دووکەڵەکەیان دەگاتە کۆڵان، بەڵام کەس نییە دەرگاکەیان لێ بکاتەوە یان لەو "ئاهەنگە تاڵە" تێبگات کە دەیگێڕن. ئەم شیعرە، بە مانا فەلسەفییەکەی، تێڕامانێکە لەسەر "مردنی شادی" لە دڵێکدا کە جەنگ ڕێڕەوی خوێنی گۆڕیوە. نارین دەقێکی جوانی نووسیوە بێ ئەوەی زۆر لە خۆی بکات.a