دیمانە/ فەرمان حوسێن- شۆڕش جومعە
د. کاوە مەحموود سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی کوردستان، لە دیدارێكی تایبەتدا لەگەڵ"ڕێگای كوردستان" باس لە رەوشی ئێستای هەرێمی كوردستان و عێراق دەكات و دەڵێت: شەقامی کوردی دەبێت فشار دروست بکات تا بارودۆخی سیاسی چاک بكرێتەوە، هەروەها ئاماژە بەوە دەکات، "لەنێوماڵی شیعە ناکۆکی جیاواز و بەرژەوەندی جیاواز هەیە لەپێناو گرتنە دەستی دەسەڵات و بەرژەوەندی مەرجەعیەت و بەرژەوەندیی ئابووری".
ناکۆکی و ململانێی نێوان لایەنە سیاسییەكان
دكتۆر كاوە مەحمود، سكرتێری كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی وتی: ئەو ڕەوشەی ئێستا لەعێراق و کوردستان بوونی هەیە و لەئارادایە ڕەنگدانەوەی ناکۆکی و ململانێی نێوان لایەنە سیاسی و ڕەوتە بەرژەوەندیخوازەکانی ناو کایەی سیاسییە، بۆیە ئەم ناکۆکییانە هەموویان لەیەک ئاستدا بەڕێوەناچن وگۆڕانکاریان بەسەردا دێت، ئەوەی پەیوەستە بەخودی عێراقەوە پاشخانێک بۆئەو ڕووداوانە بوونی هەیە ئەویش دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی دوای پرۆسەی ئازادی عێراق لە 2003 و دوای ڕووخاندنی حکوومەتی دیکتاتۆری بەعس.
هەربۆیە لەو وادەیە بەدواوە کۆمەڵێک گۆڕانکاری چەندایەتی ڕوویداوە بەنموونە لەسەرەتاوە باسی پرۆسەی سیاسی کرا لەعێراق لەسەربنەمای دیموکراسی تەوافق یان هەماهەنگی ئەمەش سیستەمێکە پەیوەندی بەبونیادی دەوڵەتەوە هەیە، لەم دیموکراسیە تەوافقییەدا باسی پرەنسیپەکانی هاوسەنگی و شەراکەت دەکرا ئەمانە بەرەبەرە لەگۆڕانکاری ڕیزبەندی و هاوسەنگی هێزەکان لەنێوان لایەنە سیاسییە ئیسلامییە شیعییەکان و سونییەکان و کوردستانی ڕەنگی دایەوە.
هەربۆیە ئەوگۆڕانکارییە بریتی بووە لە چەندایەتی هەروەها لەگشت حاڵەتێکدا ئەو حکوومەتانەی دادەمەزران لەعێراق پرس بەکورد دەکرا، تاکار گەیشتە ئەو حاڵەتەی ناکۆکی ڕوویدا بەتایبەت ئەوشەڕانەی لەمەسەلەی کەرکووک وشازدەی ئۆکتۆبەر. بەڵام ئێستا لەلاپەڕەیەکی نوێداین. بەشێک لەوگۆڕانکارییە چەندایەتییە پەیوەندی بە گۆڕینی تەرازووی هێزەکانەوە هەیە پرۆسەکە گەیشتووەتەئاستێک بەشێوازێک دەگوترێت (دەڵەمەن) واتا جارێک گۆی نەکردووە بەرەو گۆڕانکاری چەندایەتی دەڕوات وبەشێک لەو گۆڕانکارییانە پەیوەندی بەناکۆکی نێوانپێکهاتەکانەوە، و بەنموونە باسی یەکبوونی ماڵی شیعەیان دەکرد ئەوکات ئێمەگوتومانە شتێک نییە بەناوی یەکبوونی ماڵی شیعه، چونکە لەنێوماڵی شیعە ناکۆکی جیاواز و بەرژەوەندی جیاواز بوونی هەیە لەپێناو گرتنە دەستی دەسەڵات و بەرژەوەندی مەرجەعیەت و بەرژەوەندی ئابووری. ئەم حاڵەتە واخەریکەوردە وردە گەڵاڵە دەبێ، بۆ بەرچاو ڕوونی چەمکی نوێ دەخرێتەڕوو، لەناو چەمكانەدا دەستوور. كاتێك لایەنێكی ئیسلامی سیاسی شیعە-لایەنی سەدری- شۆڕشێكی سەدری دەكات بەو مانایە ئەو دەستوورە كۆتایی هاتووە، ئەوان باس لە شۆڕش دەكەن دەستیانبەسەر بینای پەرلەماندا گرت، بەمانای هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان و گۆڕینی دەستور نەک داوای هەموارکردنەوە. جگە لەوەش باسی گۆڕینی سیستمی سیاسی دەکرێت بۆسیستمی سەرۆکایەتی، ئەم چەمكانەش هەرێمی کوردستانیشی گرتووەتەوە، لایەنەکانی کوردستانیش دابەشبوونە لەنێوان دووبەرەدا، لەهەموو حاڵەتێک دەبوو بەرەیەکی تۆکمە و بەهێزمان هەبووایە دوور لەهەڵبژاردنی کەسێک بۆسەرۆک کۆمار، بۆیە پێویستی دەکرد کورد بەیەکگرتوویی شەڕی مافەکانی گەلەکەی و بەرژەوەندی گەلی کوردستانی لەسەر مێزی دانوستان بووایەو لەسەربنەمای خزمەت ئەو داواکارییانەیبەململانێ بکردایە، نەك لەسەر ئەوەی كێ دەبێتە سەرۆك كۆمار.
كۆبوونەوەی پلاسخات و لایەنە سیاسییەكان
سكرتێری حزبی شیوعی كوردستان ئاماژەی بۆ ئەوە كرد: بۆچونی پلاسخارت ئەوەیە چەند جارێک کۆبوونەوە دەکرێت بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن، ئەویشوەکوو نوێنەری یۆنامی هاتووەتە ناو ئەو بابەتە بۆ ئەوەی هەڵبژاردن لەکاتی خۆیدابکرێت. هیچ ڕێککەوتنێک نابینین لەسەر بابەتی هەڵبژاردن، لەڕاستیدا ناکۆکی زۆر هەیە لەنێوان لایەنە کوردستانییەکان، یەکێک لەوانە حوکمڕان و بابەتینامەرکەزی بەرژەوەندییە جیاوازەکان ئەوەی ڕەچاو دەکرێتئێستا حوکمڕانی باش جێبەجێ نەبووە لەکوردستان، بابەتی دووئیداریی بەشێوازی جۆراوجۆر ڕەنگیداوەتەوە. زیاتر ئەوبابەتانەی پەیوەندی بەژیانی خەڵکەوە هەیە، وەکو بوارەکانی پەروەردە و تەندروستی و ژیان و گوزەرانی خەڵک، ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی و بابەتی زیادکردنی باج و ڕسومات، بۆیە ئێمە بەئابووری بەرخۆری دەزانین لەکاتێک دەروازە سنورییەكان دەدرێت بە كەرتی تایبەت، 20% بۆ حكوومەت و 80% بۆ كۆمپانیا. چ پێویست دەكات بدرێتە كۆمپانیا لە كاتێكدا بێكاری دەمامكدراو هەیە لەناو حكوومەتدا؟، دەبێت حكوومەت خۆی بەڕێوەی ببات. یان بۆڕی نەوت دەدەن بە کەرتی تایبەت و لەکەرتی گشتی وەردەگرنەوە. بۆیە دەبێت ئەم دەسەڵاتە پێداچوونەوەیەكی رەخنەگرانە بۆ تێكڕای ئەو سیاسەتەی كە هەیەتی بکات،ئەم سیاسەتە پێی ناگوترێ گەشەپێدان، بۆیە ناتوانێت پایەکانی ئابووریوڵات بەرەوپێش ببات و لەسەر پێی ئابووری بوەستێت، بۆیە پێویستە ئەم دەسەڵاتە بە سەرجەم سیاسەتەکانیدا بچێتەوە، چیتر ناتوانێ بەمشێوەیە بەردەوامبێت، هەژاری و نەبوونی زیاتر ڕووی تێ دەکات، هەروەها كێشەكانی ناوخۆی هەردوو ئیتلافی حوكمڕان، كێشەكان بەردەوامە و بڕوایان بەیەكتری نییە،هەر پێش ساڵێک لەکۆبوونەوەی نوێنەری لایەنەکان ونوێنەری هەرپێنج لایەنە سیاسییەکە ئامادەیبوون، من پێمگوتن "ئەوەی گوێی لەوتە و گفتوگۆکانی ئێوەبێدەگاتە ئەوقەناعەتەی کەئێوە نەدەستورتان دەوێ نەدەتانەوێت هەڵبژاردن ئەنجام بدرێت". دەستور بابەتێکی گرنگە وهەڵبژاردنیش گرنگە نابێ ببەسترێتەوە بەڕەزامەندی ئەم حزب و ئەوحزب، هەتا سەرۆکی هەرێم ڕەوانییە بەوشێوەیە مامەڵە لەگەڵ پرۆسەی هەڵبژاردن بکات. جێگای خۆیەتی کاتەکەی دیاری بکات وئەگەر لەوکاتەی دانراوە تێپەڕی کرد بتوانێ دەسەڵاتی خۆی بەکاربهێنێت و کاتێکی گونجاوتر دیاری بکات.هەروەها ناکرێ ئەم بابەتی دواخستنە ئاوا بمێنێتەوە.
هەڵبژاردن لەژێر فشاری نێودەوڵەتی
دكتۆر كاوە مەحموود ئەوەی خستەڕوو: کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەبەردەوامی هەڵوێستیان بەو ئاراستەیەیە کەهەڵبژاردن لەکاتی خۆیدابکرێت، ئەم جەختکردنەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی زۆرباشە، بەڵام دیساندەمێنێتەوە سەرلایەنە سیاسییەکانی خۆمان ئایا هەڵبژاردن دەکەن لەپێناو گەل یان لەپێناووڵاتانی نێودەوڵەتی یان لەپێناوی پلاسخات؟ کاتێک هەڵبژاردن ناکرێت گەل زەرەرمەندە خۆ لایەنە سیاسییەکان زەرەرمەند نابن، هەربۆیە نابێ هەڵبژاردن لەبەر ئەوەبکەین کەفشارمان لەسەربێ پێویستە خۆمان بەرژەوەندی گەلو وڵاتمان بوێت و هەڵبژاردن بۆخۆمان بکەین.
هەڵوێستی حزبی شیوعی كوردستان لەمەڕ دواخستنی هەڵبژاردن
سكرتێری حزبی شیوعی كوردستان جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە هەڵوێستی حزبی شیوعی هەمیشە ئەوەبووە هەڵبژاردن دوانەخرێت و لەکات و ساتی خۆیدا ئەنجام بدرێت، چونکە پێمان وایە ئەنجام نەدانی هەڵبژاردن دەبێتە هۆی ناسەقامگیری سیاسی و ڕنگدانەوەی نەبوونی دامەزراوەکانی دەوڵەت وڕەنگدانەوەی شکستهێنانە، کاتێک تۆ نەتوانی هەڵبژاردن ئەنجام بدەی یان دەستور هەمواربکەیتەوە کەوایە ئەم سیاسەتە خزمەتی گەل ناکات. هەربۆیەدەمێنێتەوە سەر ئەوەی ئێمە بتوانین لەگەڵ سەرجەم ئەوانەی بۆچونمان لێک نزیکە وابکەین شەقام بەکاربێنین و ببینە هێزێکی فشار وسەرجەم ڕێگاکانی فشاری مەدەنی دیموکراتی مەدەنی بگرینەبەر لەهەڵوێست وەرگرتن یان مانگرتن یان خۆپیشاندانی مەدەنیانە.
لەسەر گرتن و لێپرسینەوە لە چالاکان و خۆپیشاندەران و خەڵکی مەدەنی لەخۆپیشاندانەکان دکتۆر كاوە دەڵێت؛ هەموو پێشێلکردنێک بۆ مافی مرۆڤ، بۆ ئازادی، ئێمە بەبەردەوامی دژی بووین. ناكرێت هیچ جموجۆڵو چالاكییەكان بوەستێنرێت لەترسی دەستگیركردن یان هەر شتێكی تر، دەبێت ئێمە بەردەوام بین، نابێت ئەم دەسەڵاتە مافی مرۆڤ پێشێلبكات.
ئامانج لە كۆبوونەوە فراوانەكەی كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی كوردستان
سكرتێری حزبی شیوعی كوردستان گوتی: ئامانجمان ئەوەیە سود لە ئەزموونی هاوڕێیانی سەركردایەتی پێشووتر و كادیران وەرگرین، هەڵبدەین جموجۆڵمان لەناو خەڵكی و لایەنە سیاسییەكانی كوردستان و بەغدا زیاد بكەین، هەروەها بۆچوونی چەپەكان و كۆكردنەوەیان لەیەك گوتاری یەكگرتوودا.
پەیوەندی حزبی شیوعی كوردستان و عێراق بۆ كاری هاوبەش
لەبەشێكی تری دیمانەكەدا دكتۆر كاوە مەحموود ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد پەیوەندیمان هەیە لەگەڵ حزبی شیوعی عێراقدا،ئاڵوگۆڕی پەیوەندییەکانمان دەکەین، هەڵوێستەکانمان نزیکە لێک و پشتگیری دەکەین لەیەکتری، هەردەم داوادەکەین هێزە مەدەنی و چەپەکانی عێراقیش لەدەوری یەکتری کۆببنەوە بۆ ئەوەی یەک گوتاری هاوبەش هەبێت.
هەروەها قەیرانەکەی عێراقیش پەیوەندی بە سیستمەمی سیاسییەوە هەیە، بەشبەشێنە هەیە و فەساد هەیە، پێیان وایە قەزیەیەک دروست دەبێت لەسەر بنەمای هاوڵاتی بوون، پێموایە بنەمای هاوڵاتی بوون بەم ئەقڵیەتەی عێراق جێبەجێ نابێت. بۆیە ئێمە بەردەوامدەبین لە كاری هاوبەش .
سەبارەت بە بەرژەوەندییەکانی شیعە
دکتۆر کاوە مەحموود گوتی:هەموو ئەو ململانێیەی کە هەیە لەنێو رەوتی ئیسلامی سیاسی ململانێیە لەسەر پۆست و دەسەڵات، هەموویان ئابووری تایبەتی خۆیان هەیە، ململانێیەکەی ئەوان لەسەر ئەوەیە کە کێ قیادەی شیعە بکات، ئەو ململانێیە کاتی خۆی لە لوبنانیش روویدا، بۆیە شتێک نییە بەناوی شیعەی پوخت، چونکە هەریەک پێی وایە ئەو دەربڕی پەیامی راستەقینەیە، یان پەیامی ئایینزاکەیە، خۆی بەراستدادەنێت و لایەنەکەی تر بە گەندەڵ دەزانێت. بۆ هەموو ئامانجییان بەشبەشێنەیە و دەسەڵاتە.
هەڵبژاردنی پێشوەختە لە عێراق
سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی رایگەیاند: لەهەموو وڵاتێکدا کاتێک هەڵبژاردن دەکرێت، ئەگەر ئەو هەڵبژاردنە نەیتوانی پەرلەمان پێکبهێنێت یان حکوومەت دروست بکات، دەکرێت هەڵبوەشێتەوە و هەڵبژاردنێکی تر ئەنجامبدرێتەوە، مەرجیش نییە ئەگەر دووبارە کرایەوە ئەوە سەرکەوتووە. لەئیسرائیل ئەوە خەریکە پێنجەم هەڵبژاردن بکرێتەوە لە ماوەی ساڵێکدا، ئەوە ئاساییە لە دەوڵەتێک کێشەی نەبێت یان دەوڵەتێکی دامەزراوبێت، کە هاووڵاتییان هیچ کات بیر لەدەستورو گۆڕینی یان کۆمسیۆن ناکەنەوە یان بیر لە دەنگکڕین یان بڵێن میلیشییا رێگرە لەبەردەم هەڵبژاردن هەر شتێکی تر، بەڵام لە عێراق کێشەی حزبی سیاسی هەیە کێشەی دیسپلینی حزبی سیاسی هەیە، هەموو جارێک بەبڕیاری لایەنێکی سیاسی ئاڵوگۆڕی شێوازی هەڵبژاردن هەیە. زۆر ئاساییە هەڵبژاردنیش بکرێتەوە، بەڵام ئایا ئەو هەڵبژاردنەش بکرێتەوە هەر بە ئەقڵیەتی کودەتا ئەنجامدەدرێتەوە. خۆی لەدەستور کۆمەڵێک یاسا هەیە کە پەیوەندییان بە سەرۆک وەزیران یان سەرۆک کۆمار هەیە یان پەرلەمان کە خۆی داوا بکات پەرلەمان هەڵبوەشێتەوە، نەک لەدەرەوەی پەرلەمان هەڵبوەشێتەوە. ئێستا باس لەوە دەکرێت ئەو سەرۆک کۆمارە یان سەرۆک وەزیرانە یان ئەو حکوومەتە ماوەکەی بەسەرچووە، ئەو دەسەڵاتەی نییە داوا بکات، ئایا دەکرێت بە خۆپیشاندان یان لەدەرەوەی پەرلەمان هەڵبوەشێتەوە، ئەگەر وابێت دەستوریش بەم شێوەیە هەڵدەوەشێتەوە. ئەوە لەگەڵ دەستوردا ناگونجێت، بەداخەوە دەستوریش لە عێراق جێبەجێ نەکراوە کە زیاتر لە پەنجا مادەهەیە جێبەجێ نەکراوە، سەرجەم گرفتەکان لە قەیرانی دەوڵەت لە عێراق پوخت دەبێتەوە، لەسەرەتای دروستبوونی تا ئەمڕۆ هەر لە قەیراندابووە. قەیرانی عێراق دەبێت بە ئەقڵیەتێکی نوێ چارەسەر بکرێت.
سەبارەت ململانی حزبە دەسەڵاتدارەکانی هەرێم لەسەر پرسی سەرۆک کۆمار، دکتۆر کاوەئاماژە بەوە دەکات، شەقامی کوردستانی دەبێت فشار دروست بکات تا بارودۆخی سیاسی چاک بكرێتەوە، ئەگەر ناوەندێکی بڕیار هەبێت خۆی فەڕزبکاتو دیاردەی دووئیدارەیی نەبێت و ئەوکاتە دەتوانێت فشارێکی بەهێز دروستبکات و ببێتە کارتێکردن هەم بۆ بارودۆخی عێراق و هەم بۆ ناوچەکەش، بەڵام کە ئەمە نەکرێت لاواز دەبێت، کارتێکردنی نابێت لەسەر بارودۆخی عێراق و بەوابەستەیی دەمێنێتەوە و دابەش دەبێت.