چێشتخانە چینییەکان لە ئوردن ڕۆڵی خۆیان وەک تەنها ئاڵوگۆڕی کولتووری تێپەڕاندووە و بوونەتە بژاردەیەکی تەندروست بۆ ئەو کەسانەی کە ئارەزووی خواردنی ئوردنی دەکەن کە بەدوای خواردنی ناتەقلیدیدا دەگەڕێن.
خاوەنکارانی چێشتخانە چینییەکان لە عەممان دووپاتی دەکەنەوە کە چێژ لە خواردنە تەندروستەکان وەردەگرن کە پێشکەش دەکرێن، کە پشت بە سەوزە و پێکهاتەی تازە دەبەستن، ئەمەش وایکردووە ببنە هەڵبژاردەیەکی پەسەندکراو بۆ ئەوانەی بەدوای خواردنی تەندروستدا دەگەڕێن.
ڕانا ئەلڕەیان، بەردەوام لە چێشتخانە چینییەکان لە ئوردن، بە ئاژانسی هەواڵی شینهوای ڕاگەیاند، ئەزموونی خواردنی چینی جیاوازە لە چێشتخانەکانی دیکە، بەو پێیەی پشت بە پێکهاتەی سووک و بەهارات دەبەستێت کە خواردنەکان بە ئاسانی هەرسکردن و لە هەمان کاتدا بە تام دەکەن.
هاوکات ئیسحاق مەحمود، کارمەندی کەرتی تایبەت، زیاتر لە ٢٥ ساڵە مانگانە دوو جار بە بەردەوامی خواردنی چینی دەخوات و جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم خواردنە تامێکی جیاوازی هەیە کە جیاوازی دەکات لە خواردنەکانی تری ئاسیا.
بەپێی وتەی ئەلیانا جاعانینی، بەڕێوەبەری گشتی کۆمەڵەی چێشتخانەکانی ئوردن، نزیکەی ٧٠ چێشتخانەی چینی لە ئوردن هەن، چ ئەوانەی وەک دامەزراوەی گەشتیاری پۆلێنکراون و چ ئەوانەی کە پۆلێن نەکراون. بە گوتەی وەلید بەشیر، خاوەنی چێشتخانەیەکی چینی لە عەممان، خەڵکی ئوردن چێژ لە جۆرەها خواردنی چینی وەردەگرن، لەوانە مریشک، گۆشت، خواردنە دەریاییەکان، نۆدل، و برنج کە بە شێوازی جیاواز ئامادە دەکرێن، هەروەها شۆرباو خواردنی پێشبڕکێ، کە لەنێو ئەو کەسانەدا بەناوبانگن کە بەدوای بژاردەی تەندروستدا دەگەڕێن.
ڕانا ئەلڕەیان ئاماژەی بەوەشکردووە، چێشتخانە چینییەکان لە چەند ناوچەیەک لە سەرانسەری شانشینیدا بەردەستن، کە بە تایبەتی لە عەممان چڕبوونەوەیان هەیە. ئەمەش وا دەکات کڕیاران بە ئاسانی خواردنی جیاواز تاقی بکەنەوە بەبێ ئەوەی کێشەی گەڕانیان هەبێت. ئاماژەی بەوەشکرد، نرخە گونجاوەکان بۆ چین و توێژە جیاوازەکانی کۆمەڵگاش بەشدارییان کردووە لە کردنی ئەم جۆرە چێشتخانەیە وەک هەڵبژاردەیەکی بەناوبانگ لەنێو خەڵکی ئوردنیدا.
ئەو ڕوونیکردەوە کە نۆدل و کوبەی گۆشت لەنێو خواردنە دڵخوازەکانیدایە، ئاماژەی بەوەشکردووە، چێشتخانە چینییەکان کۆمەڵێک بژاردەی جۆراوجۆر پێشکەش دەکەن کە ئارەزووی کڕیاران تێر دەکەن بۆ تاقیکردنەوەی خواردنە نوێیەکان لە دەرەوەی خواردنە تەقلیدییەکان.
جەختی لەوە کردەوە کە بە تام و چێژ و سوودە تەندروستییەکان و جۆراوجۆری خواردنە چینییەکان وایکردووە زۆرێک بە بەردەوامی تاقیبکەنەوە، بەتایبەتی ئەوانەی بەدوای بەدیلدا دەگەڕێن بۆ خواردنە تەقلیدییەکان. لە ئەنجامدا خواردنی چینی بووەتە هەڵبژاردەیەکی پەسەندکراو بۆ زۆر کەس لە سەرانسەری شانشینی یەکگرتوودا.
ئیسحاق مەحمود بۆ شینهۆ دووپاتی کردەوە کە خواردنی چینی بە تەندروست دادەنرێت بەهۆی پشت بەستن بە شێوازە تەندروستەکانی چێشت لێنان و پێکهاتەی تازە. ئاماژەی بەوەشکردووە، خواردنی خواردنی چینی دەرفەتێک دەدات بۆ جیابوونەوە لە خووەکانی خواردنی نەریتی ڕۆژهەڵاتی، ئەمەش وایکردووە ببێتە هەڵبژاردەیەکی دڵخواز بۆ ئەو و زۆر کەسی دیکە کە بەدوای جۆراوجۆریدا دەگەڕێن.
ڕوونیشی کردەوە کە هەندێک لە خواردنە دڵخوازەکانی بریتین لە "شارم شیرین و ترش"، "مریشکی ڕاپرسی" و "سپرینگ ڕۆڵز"، لەنێو ئەوانی تردا، ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو شتانە لە چێشتخانە چینییەکاندا زۆر بەناوبانگن.
جەختی لەسەر بەناوبانگبوونی بەرفراوانی چێشتخانە چینییەکان کردەوە، ئاماژەی بەوەشکرد کە زۆربەیان بەهۆی خواستێکی زۆرەوە پێویستیان بە حجزکردنی پێشوەختە هەیە.
ڕوونیشیکردەوە، ئەوەی ئەم چێشتخانەیانە جیادەکاتەوە، پشتبەستنیان بە چێشتلێنەری تایبەتمەندە، کە هەندێکیان خەڵکی چینن، ئەمە جگە لە نرخە گونجاوەکانیان و ناوچە فراوانەکانیان کە ئاسوودەیی بۆ کڕیاران دابین دەکەن.
- خواردنی چینی چێژ لە ئامادەبوونێکی بەهێز وەردەگرێت لە ئوردن
وەلید بەشیر بە شینهوای ڕاگەیاندووە، خواردنی چینی لە ئوردن بەهرەمەندە، ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم ئامادەیە وردە وردە بەدرێژایی چەندین ساڵ پەرەی سەندووە، تاوەکو بووەتە هەڵبژاردەیەکی خۆراکی ناسراو بۆ توێژێکی بەرفراوانی دانیشتووان. بەشیر کە لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکانەوە لەو کەرتەدا کاری کردووە، ئاماژەی بەوەشکرد، بڵاوبوونەوەی چێشتخانە چینییەکان لە شانشینی وڵاتەکەدا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی حەفتاکان، یەکەم چێشتخانەی چینی لە ساڵی ١٩٧٥ کرایەوە، لەو کاتەدا خواست تا ڕادەیەکی زۆر سنووردار بوو بۆ چینە تایبەتەکانی کۆمەڵگا، بە لەبەرچاوگرتنی بژاردە سنووردارەکان و قەبارەی تاڕادەیەک بچووکی بازاڕ.
ڕوونیشیکردەوە، دواتر بازاڕ شاهیدی گەشەسەندنی بەرچاو بوو لەگەڵ هاتنە ناوەوەی وەبەرهێنەری نوێ و فراوانبوونی ژمارەی چێشتخانەکان، هاوکات لەگەڵ گواستنەوەی شارەزایی و پەرەپێدانی تەکنیکی چێشتلێنان، کە بەشداربوو لە دامەزراندنی بوونی خواردنی چینی لە ئوردن.
سەبارەت بە خواستی کڕیاران، بەشیر ئاماژەی بەوەدا کە چێشتخانە چینییەکان ساڵانێکە بنکەیەکی سەقامگیری کڕیارانیان پاراستووە، ئاماژەی بەوەدا کە ژمارەیەک کڕیار کە لە ساڵانی نەوەدەکانەوە زۆر سەردانی ئەو چێشتخانەیانەیان کردووە، تا ئەمڕۆش بە شێوەیەکی ڕێکوپێکن، ئەمەش ڕەنگدانەوەی خواستی بەردەوامی ئەم جۆرە خواردنە.
ئاماژەی بەوەشکرد، خواردنی چینی بەردەوامە لە بەدەستهێنانی پێگەیەکی بەرچاو بە بەراورد لەگەڵ چێشتە ئاسیاییەکانی دیکە، بەتایبەتی لەنێو خێزانەکاندا، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ئەزموونەکانی پێشووی ئوردنییەکان لە دەرەوەی وڵات و کراوەیی کولتووری بەشدارییان کردووە لە بەهێزکردنی ئەم خواستە لەسەر خواردنە چینییەکان. جەختیشی لەوە کردەوە کە یەکێک لە هۆکارە دیارەکانی سەرنجڕاکێشانی خواردنی چینی پشتبەستنییە بە پێکهاتەی تازە و شێوازی چێشتلێنانێکی تەندروست، وەکو هەڵمکردن، ئەمە جگە لە جۆرەها خواردن کە جێگەی تام و چێژە جۆراوجۆرەکانە.
سەبارەت بە ستاف، بەشیر ڕوونیکردەوە کە چێشتخانە چینییەکان بە پلەی یەکەم چێشتلێنەرانی تایبەتمەند لەم خواردنە لە چینەوە بەکاردەهێنن. ئاماژەی بەوەشکرد، پاراستنی کوالێتی خواردنەکان پێویستی بە ئەزموون و لێهاتوویی هەیە، بەتایبەت لەکاتی ئامادەکردنی خواردنە تەقلیدییە چینییەکان.
ئاماژەی بەوەشکرد، هەندێک لە چێشتخانەکان مینیوی هەمەچەشن پێشکەش دەکەن کە بریتین لە خواردنەکان کە گونجێنراون بۆ ئەوەی لەگەڵ کڕیارە ناوخۆییەکان بگونجێت، شانبەشانی خواردنە چینییە ڕەسەنەکان کە ئامانجیان کۆمەڵگا ئاسیاییەکانە، کۆمپانیا بیانییەکان کە لە ئوردن کاردەکەن، هەروەها گەشتیارانی نەتەوە جیاوازەکان کە تامی تەقلیدی و کۆمەڵێک خواردنی چینییان پێ باشترە.
بەشیر دووپاتی کردەوە کە لە ماوەی داهاتوودا خواردنی چینی لە بازاڕی ئوردندا بەردەوام دەبێت لە گەشەکردن، ئەمەش بەهۆی زیادبوونی خواست لەسەر هەمەجۆریی خۆراک و بەردەوامی ئارەزووی بەکارهێنەران بۆ ئەزموونکردنی خواردنە نێودەوڵەتییە جیاوازەکان.
- کراوەیی بەڕووی ئەزموونە نێودەوڵەتییەکانی چێشتلێنان
بە گوتەی ئەلیانا جانینی، ئەو چێشتخانانەی کە خواردنی چینی پێشکەش دەکەن دەکەونە چوارچێوەی بوونی بەرفراوانی خواردنە ئاسیاییەکان و بەشێک لە دیمەنی چێشتلێنانێکی نێودەوڵەتی لە عەممان پێکدەهێنن. ئەو بە شینهۆای وتووە، ئەم هەمەچەشنییە لە پێشکەشکردنی خۆراکدا پەیوەندی بە سروشتی بازاڕی عەممانەوە هەیە، کە بەشێکی زۆری چێشتخانەکان پشت بە هەردوو بەکارهێنەری ئوردنی و دانیشتوانی بیانی لە نەتەوە جیاوازەکان دەبەستن. ئەمەش بەشدارە لە زیادبوونی خواست لەسەر خواردنە نێودەوڵەتییەکان و کۆمەڵێک بژاردەی بەردەست.
هەروەها ئەم ڕەوتە گۆڕانکارییە ڕوونەکانی ڕەفتاری بەکاربەران ڕەنگدەداتەوە، بەتایبەتی لەنێو گەنجاندا، کە تادێت بوونەتە...