هۆشیاری عەبدولعەزیز
سیاسەت لە مانا جەوهەرییەکەیدا، پرۆسەیەکە بۆ گۆڕینی ململانێی توندو و مەترسیدار بۆ دیالۆگی عەقڵانی و داڕشتنی ئیدۆمێکی کۆمەڵایەتی کە تێیدا کەرامەتی مرۆڤ و دادپەروەری لە سەروو هەموو بەرژەوەندییەکی کاتییەوە بن. گرنگیی سیاسەت لەوەدایە کە دەبێتە بزوێنەری گەشەی هەمەلایەنە و زۆرجاریش ئەو وزە زیندووەیە کە دەتوانێت ژێرخانی کۆمەڵایەتی بە هەموو پێکهاتەکانیەوە ببوژێنێتەوە، کایەی فەرهەنگی و کلتوری لە فەزا گشتیەکەیدا دەوڵەمەند بکات و ئاسۆی پێکەوەژیان لە نێوان پێکهاتە جیاوازەکاندا فراوان بکات. لێرەوە، سیاسەت وەک بکەرێکی بەرهەمهێن دەردەکەوێت کە ئامانجەکەی تەنیا بەڕێوەبردن نییە، بەڵکو بەهابەخشینە بە ژیان و پاراستنی ئایندەی کۆمەڵگا لە هەڵدێر و وێرانکاری.
لە فەلسەفەی حوکمڕانیشدا، سیاسەت وەک کایەیەک بۆ "ڕێکخستنی میکانیزمەکانی هاوسەنگی و بونیادنانی ژێرخانێکی ئەستەم" کە هەندێجار لە ڕەهەندی بەڕێوەبردندا کاریگەری بە هێزی هەیە، بەڵام ئەم کایەیە لە ژینگەیەکی داخراو و پاوانی وەک کوردستاندا، گۆڕاوە بۆ جۆرە ئامێرێک کەتەنها کار لەسەر بەرهەمهێنانی قەیران و وێرانکاری دەکات. چونکە کاتێک سیاسەت لە ئەرکە مێژووییەکەی کە پەرەپێدانی فەرهەنگی و ئابوری و جێگیرکردنی پێکەوەژیانە، دادەماڵرێت، دەکەوێتە ناو بازنەی گرژییەوە. ئەم تێڕوانینە وایکردووە کە سیاسەت لە پرۆسەیەکی بنیاتنەرەوە ببێتە ئەکتێکی نێگەتیڤ کە تێیدا جڤات وەک کۆیلەیەکی بێدەنگ بۆ خزمەتی نوخبەیەکی سیاسیی بەرتەسک تەماشا دەکرێت. ئەم نوخبەیە، کە لە دەرەوەی هەموو نۆرم و پێوەرێکی مۆدێرن مامەڵە دەکەن، مانەوەی خۆیان لەناو گوتارێکی هەڕەشەئامێز و تەمێکی ڕەشی شەڕی نێوخۆییدا دەبیننەوە،
ئەمەش وایکردووە کە ئاسایشی کۆمەڵایەتی هەمیشە لە لێواری داڕماندا بێت.
ئەوەی لە مێژووی دوای ڕاپەڕین لە هەرێمی کوردستاندا وەک مۆدێلێکی حوکمڕانی چەسپاوە و بووەتە موسیبەت بە سەر خەڵک و پایەکانی حوکمڕانییەوە ، بریتییە لە زاڵبوونی مێنتاڵیتییەکی دەسەڵاتخواز کە تێیدا دامەزراوە ئیداری و یاساییەکان تەنیا وەک پاشکۆیەک بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خێزان و بازنە بچووکەکانی ناو حزب کار دەکەن. لەم ژینگەیەدا، سیاسەت لە جیاتی ئەوەی ببێتە ڕووبەرێک بۆ عەقڵانیەت و لێهاتوویی، بووەتە مەیدانی خۆبەرهەمهێنانەوەی هەژموونخوازی و دەیەوێت هەموو کایەکان، لە بازرگانی نەوتەوە تا دەگاتە هێزی چەکدار، بۆ بەرژەوەندیی خۆی قووت بدات. ئەم هەڵئاوسانە لە دەسەڵاتدا، گوتارێکی سیاسیی لێ کەوتووەتەوە کە هەمیشە بارگاوییە بە "چاوسورکردنەوە"؛ لە بەرامبەریشدا دیالۆگ تەنیا تاکتیکێکە بۆ کات کوشتن و ئەوەی وەک پەیامی ڕاستەقینە دەگات، شەڕێکی شاراوەیە کە لە پەیوەندییە نێوخۆیی و دەرەکییەکاندا ئامادەییەکی چڕی هەیە.
ئەم دەسەڵاتدارێتییە کە خەسڵەتەکانی لە هیچ کوێی دنیادا نابینرێ، بەهۆی ملهوڕی و بەرژەوەندخوازی حزبەوە ، ڕۆژ بە ڕۆژ بەرەو گۆشەگیری زیاتر مل دەنێت. ئەوەی ئێستا لە نێوان هەردوو حیزبی حوکمڕانی هەرێمدا دەیبینین، تەنیا لێکترازانی نێوخۆیی نییە، بەڵکو داڕمانی متمانەیە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش. پەیوەندییەکان لەگەڵ ناوەندەکانی بڕیار لە جیهاندا، لە دۆخێکی متمانەپێکراوەوە گۆڕاوە بۆ پەیوەندیی کاتی و "کرێگرتەیی" کە تەنیا لە چوارچێوەی پێویستییە ئەمنییەکاندا بەکاردەهێنرێن. تەنانەت پەیوەندییە ناوچەییەکانیش، بە تایبەت لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ، لە فۆرمێکی کرێگرتەی ئابوریدا کورتکراونەتەوە کە تێیدا سەروەریی سیاسی کراوەتە قوربانیی مانەوەی نوخبەیەکی هەڵپەرستی مشەخۆری چاوچنۆک و جگە لە بەرژەوەندی حزب و پاراستنی دەسکەوتە کەسیەکان هیچ بەهایەکی تری نییە.
لەم سۆنگەیەوە، دەتوانین بڵێین " گرژی سیاسەت"ی نێوان حزبەکانی دەسەڵاتدار بووەتە ناسنامەی حوکمڕانی لە کوردستان؛ واتە گۆڕینی سیاسەت بۆ گرژییەکی بەردەوام و هەڕەشەی شەڕ وەک جەوهەری پەیامی سیاسی. ئەم جۆرە مامەڵەیە، کە جگە لە کاولکاری و وێرانکردنی ژێرخانی متمانە و ستاتۆی سیاسی.
هیچ دەستکەوتێکی بۆ مێژووی سیاسیی ئێمە پێ نەبووە. بووەتە هۆکاری مەترسیەکی کوشندە و ئایندەی کۆمەڵگای تووشی جۆرێک لە شڵژانی ناهاوسەنگ کردوە و بەردەوام ئەگەرەکانی شەڕ و کوشتار و تێکچوونی سەقامگیری سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی ئامادەیی هەیە.
بەکورتی سیاسەتی گرژ و بەردەوامی ململانێکانی نێوان ئەحزابی دەسەڵاتدار، تەنها کێبڕکێیەکی حزبی نییە، بەڵکو هەڕەشەیەکی ستراتیژییە بۆ سەر بنەماکانی قەوارەی هەرێم و تەواوی دامەزراوە نیشتمانییەکانی پەکخستوە و بووەتە هۆکاری سستبوونی پرۆسەی ئیدارەدان و بەڕێوەبردن و تێکچونی هاوسەنگی کایەی سیاسی و قوڵتربوونەوەی ململانێکان ، ئەمەجگە لە مەترسیی زیندووبوونەوەی فۆرمی "دوو ئیدارەیی" و دابەشبوونی جوگرافی و سەربازی ، کە نەک هەر سەقامگیریی ناوخۆیی دەخاتە مەترسییەوە، بەڵکو پێگەی کورد لە هاوکێشە سیاسییەکانی ناوچەکەدا لاواز دەکات و دەرفەت بۆ دەستێوەردانی نەرێنیی وڵاتانی ئیقلیمی دەڕەخسێنێت. و دواجاریش ساردبوونەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە ئاست پشتگیریکردنی هەرێم و پاشەکشەی وەبەرهێنانی ئابووری بەدوای خۆیدا دێنێ و ئەمەش ڕاستەوخۆ ناسەقامگیری و تێکچوونی شیرازەی گشتی بەرهەمدێنێ و دەبێتە مایەی پووچبوونەوەی کورد و ئەو دەستکەوتانەی کە بەخوێنی هەزاران قوربانی بەدەستهاتوون
