ستار ئەحمەد
دانوستان تەنیا ئامرازێک نییە بۆ گەیشتن بە بەرژەوەندییەکی کاتی، بەڵکو باڵاترین و وردترین هونەری مرۆڤایەتییە ، کە مێژووی شارستانییەت لەسەر بنەماکانی ئەو بونیاد نراوە. لە جیهانێکدا کە بەرژەوەندییەکان هەمیشە لە جەنگدان، دانوستان وەک تاکە پردی ڕزگاری دەردەکەوێت کە ڕێگە لە وێرانکاری دەگرێت و ململانێکان بەرەو ئارامی دەبات. ئەم هونەرە پێویستی بە توانایەکی بێوێنەی مێشک هەیە بۆ ئەوەی لە نێوان پاراستنی شکۆی خود و ڕێزگرتن لە بەرامبەردا هاوسەنگییەکی ئەندازیارانە دروست بکات. مرۆڤی دانوستانکار دەبێت لە لوتکەی دان بەخۆداگرتندا بێت، چونکە بچووکترین هەڵچوونی دەروونی دەبێتە هۆی هەرەسهێنانی هەموو ئەو متمانەیەی کە لە ماوەیەکی درێژدا بونیاد نراوە. دانوستان گەشتێکی بەردەوامە لە نێوان وشەکان و بێدەنگییەکاندا؛ هەندێک جار بێدەنگییەکی بەجێ و پڕ لە مانا، زۆر زیاتر لە وتارێکی درێژ دەتوانێت ڕێڕەوی گفتوگۆکان بگۆڕێت. لە ڕاستیدا دانوستان زانستی خوێندنەوەی ناخی بەرامبەرە پێش ئەوەی گوێبیستی قسەکانی بیت. ئەو کەسەی دەچێتە ناو پرۆسەی دانوستانەوە، ئەگەر تەنیا بیر لە سەرکەوتنی خۆی بکاتەوە، ئەوا لە بنەڕەتدا هەر لە سەرەتاوە شکستی هێناوە، چونکە دانوستانی ڕاستەقینە ئەو کاتە دەست پێدەکات کە هەردوولا هەست بکەن ماف و داواکارییەکانیان پارێزراوە.
ئەم هونەرە پێویستی بە زمانێکی یەکجار پاراو و پوخت هەیە کە هیچ جۆرە تەمومژێکی تێدا نەبێت، چونکە لە جیهانی دانوستاندا وشەی نادروست وەک تیغێک وایە کە پەیوەندییەکان دەبڕێت. پێویستە دانوستانکار وەک داڕێژەرێکی لێهاتوو وشەکان هەڵبژێرێت و بە شێوەیەک ڕیزبەندییان بکات کە بەرامبەر ناچار بە بیرکردنەوە بکات نەک بەرگری. کلیلی سەرکەوتن لەم کایەیەدا، تێگەیشتنە لەوەی کە سازش نیشانەی لاوازی نییە، بەڵکو نیشانەی تێگەیشتووییەکی قووڵە بۆ هاوبەشیی ژیان. جیهان لە ڕێگەی دانوستانەوە دەتوانێت لە جەنگە گەورەکان دەرباز بێت و مرۆڤەکانیش لە ڕێگەی هەمان هونەرەوە دەتوانن کێشە هەرە ئاڵۆزەکانی ناو خێزان و کۆمەڵگە چارەسەر بکەن. بۆیە دەبێت وەک زانستێکی پیرۆز سەیری بکەین کە مرۆڤ لە ئاستی ئاژەڵی و توندوتیژییەوە بەرەو ئاستی مرۆیی و ئەقڵانی بەرز دەکاتەوە. دانوستانکار دەبێت هەمیشە چەند هەنگاوێک لە پێش بەرامبەرەکەیەوە بێت، نەک بۆ تەڵەنانەوە، بەڵکو بۆ دۆزینەوەی ئەو ڕێگا چارانەی کە هێشتا لایەنی بەرامبەر نەیبینیون. ئەمە ئەو لوتکەیەیە کە تێیدا هۆش و ئەزموون و زمان ئاوێتەی یەکدی دەبن و مرۆڤێکی واتاگەر و ئاشتیخواز بەرهەم دەهێنن کە دەتوانێت بەبێ بەکارهێنانی هێز، گەورەترین گۆڕانکاری لە دەوروبەری خۆیدا دروست بکات. لە کۆتاییدا دانوستان تەنیا وتوێژ نییە، بەڵکو شێوازێکی ژیانە کە تێیدا مرۆڤ فێر دەبێت چۆن لەگەڵ جیاوازییەکاندا بژی و چۆن ناکۆکییەکان بکاتە هەوێنی داهێنان و پێکەوەژیان، ئەمەش بەرزترین پلەی شارستانی بوونە کە مرۆڤایەتی لە مێژووی خۆیدا ناسیویەتی.
