باوکی بەژین
لە کایەی بوون و مێژوودا، فیکر تەنیا کۆمەڵێک تێڕامانی پەتی یان واژەی رێزکراو نییە، بەڵکو ئەو وزە بزوێنەرە بونیادنەرەیە کە مانا بە واقیع دەبەخشێت و مرۆڤ لە ئاستی بوونەوەرێکی بایۆلۆژییەوە بۆ ئاستی بکەرێکی مێژوویی بەرز دەکاتەوە. ئەگەر جیهانی بەرجەستە لە کەرەستە و ماددە پێکهاتبێت، ئەوا فیکر ئەو ئەندازیارییە شاراوەیەیە کە ئەو ماددانە بە شێوازێکی سیستماتیک رێکدەخاتەوە تا وێنەیەکی گشتگیر و مانادار لە گەردوون و کۆمەڵگە بەرهەم بهێنێت. لێرەوەیە کە دەتوانین بڵێین گەورەترین کاریگەریی فیکر لە "هۆشیارکردنەوەی مرۆڤە بە خودی خۆی"؛ چونکە فیکر فەزایەکی رەخنەیی دەخوڵقێنێت کە تێیدا تاک لە ژێر فشاری نەریتە چەقبەستووەکان و هەژموونی دەسەڵاتە جیاوازەکان دێتە دەرێ و دەست دەکات بە دووبارە ناسینەوەی ماف و ئەرک و پێگەی خۆی لە ناو کاتدا.
ئەم پرۆسەی هۆشیاربوونەوەیە تەنیا لە چوارچێوەی دەروونی تاکدا قەتیس نامێنێت، بەڵکو وەک شەپۆلێکی کاریگەر دەچێتە ناو جومگە جیاوازەکانی کۆمەڵگە و سیستمە سیاسی و ئابوورییەکان. هیچ گۆڕانکارییەکی ریشەیی یان شۆڕشێکی مەزن لە مێژووی مرۆڤایەتیدا رووی نەداوە بێ ئەوەی پێشتر زەمینەیەکی فیکریی پتەو ڕێگەکەی خۆش کردبێت؛ لێرەدا فیکر دەبێتە "نەخشەی ڕێگا" بۆ هەر جوڵەیەکی کۆمەڵایەتی. کاتێک فیکر دەبێتە کەرەستەی شیکردنەوە، دیاردەکان لە سادەیی و رەهایی خۆیان دادەماڵرێن و دەبنە بابەتی لێکۆڵینەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کۆمەڵگە لە حاڵەتی چاوەڕوانی و پاشکۆییەوە بەرەو حاڵەتی داهێنان و بڕیاردان هەنگاو بنێت. کاریگەریی هەرە قووڵی فیکر لەوەدایە کە "پرسیار" لە شوێنی "وەڵامە ئامادەکراوەکان" دادەنێت و بەمەش رێگری دەکات لەوەی عەقڵی مرۆڤ تووشی داڕمان و چەقبەستوویی ببێت، چونکە ژیانی راستەقینەی فیکر لە بەردەوامیی گەڕان و گومانکردندایە نەک لە گەیشتن بە دواین راستییەکان.
لە لایەکی ترەوە، فیکر رۆڵێکی بنەڕەتی دەگێڕێت لە داڕشتنەوەی بەها مرۆییەکان و بونیادنانی شارستانییەتدا. ئەگەر سەیری هەموو ئەو دەستکەوتە مرۆییانە بکەین کە وەک مافە گەردوونییەکان، دادپەروەری و ئازادی دەناسرێن، دەبینین هەموویان لە بنەڕەتدا بەرهەمی ململانێیەکی فیکریی قووڵ بوون لە نێوان کایە جیاوازەکاندا. فیکر وەک فلتەرێکی ئەخلاقی کار دەکات کە ڕێگە لەوە دەگرێت تەکنەلۆژیا و هێز ببنە ئامرازی وێرانکاری، و هەوڵ دەدات هاوسەنگییەک لە نێوان بەرژەوەندییە ماددییەکان و بەها مەعنەوییەکاندا دروست بکات. کەواتە فیکر تەنیا شێوازێک نییە بۆ تێگەیشتن لە جیهان، بەڵکو ئامرازێکی هەرە کارایە بۆ گۆڕینی جیهان و پاراستنی شکۆی مرۆڤ لە بەردەم هەڕەشەکانی نامۆبوون و پەراوێزخستن. لە کۆتاییدا، هەر میللەتێک کە خاوەنی پڕۆژەیەکی فیکریی زیندوو نەبێت، لە مێژوودا وەک بابەتێکی بێدەنگ دەمێنێتەوە، بەڵام ئەوەی فیکر دەکاتە هێزێکی ڕاستەقینە، توانای گۆڕینی ئەو بیرۆکە تیۆرییانەیە بۆ کردەوەیەکی هۆشیارانە کە ژیانێکی شکۆمەندتر بۆ مرۆڤایەتی دەستەبەر بکات
