خوێندنەوەیەك بۆ شكستی بژاردەی بزووتنەوە ئۆپۆزیسیۆنییەكان
هەندرێن ئەحمەد ، رۆژنامەنووس و شرۆڤەكاری سیاسی
لە بیست ساڵی دواییدا، دیارەدەی " ئۆپۆزیسیۆن" لە هەرێمی كوردستان، دیاردەیەكی سیاسیی سەربەخۆی خاوەن بەرنامەیەكی گۆڕانكاریی بونیادی جێگرەوەی سیاسی نەبووە ، ئەوەندەی دیاردەیەكی جیابوونەوە بووە لەناو خودی نیزامی سیاسییدا. زۆربەی ئەو هێزانەی وەك جێگرەوەی دەسەڵات هاتنە گۆڕەپانەكە، بەكردەیی لەناو منداڵدانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان یان لەناو خودی هەمان ژینگەی سیاسی، كۆمەڵایەتی و دەنگی خۆڵەمێشی لەدایك بوون، لەگەڵ بەشدارییەكی سنوورداری چەند كەسایەتییەكی ئیسلامیی نا حزبی و دەستەبژێری ناڕازی لە گەندەلی و بەش بەشێنەی هەژموونی دووانەی حزبی(پارتی و یەكێتی). بۆیە ئەو بزووتنەوانە، سەرەڕای گوتاری رادیكاڵیی، لە هەمان بۆشایی سیاسی كە دروستكاری قەیرانەكان بوو، خولیاندا و وەك رۆڵگێڕانی ئۆپۆزیسیۆن بوون (المعارضة الوظيفية) دەركەوتن.
نەوشێروان مستەفا لە چركەساتێكی هەستیاردا، كە هەرێمی كوردستان بە پڕۆسەی ئاوەدانكردنەوە و خۆشگوزەرانی تێدەپەڕی، وەچەرخانی پڕۆژەی ئۆپۆزیسیۆنێكی نوێی بەرپاكرد. ئەو كەسایەتییە لە دەرەوەی دەسەڵاتەوە نەهاتبوو، بەڵكو خۆی یەكێك بوو لە دامەزرێنەرانی یەكێتیی نیشتمانی، هەروا یەكێكیش بوو لە بەشداربووانی ئەزموونی سیاسی و ئاسایش و حكومەتداری هەرێمی كوردستان، دواتر جیاوبوونەوە و دامەزراندنی بزووتنەوی "گۆڕان" لە ئەنجامی ململانێیەكی ناوخۆیی یەكێتییدا بوو، نەك پڕۆژەیەكی گۆڕانكاری و بونیادنانی ژیانێكی سیاسی نوێ.
بزووتنەوەی گۆڕان ناڕازی خەڵكی كوردستان و بەتایبەتی بنكەی جەماوەری یەكێتی لە سلێمانی قۆستەوە، خۆی وەكو هەڵگری پڕۆژەی گەیاندنی دەنگی ناڕازی چینی ناوەڕاست و زۆرینەی فەرمانبەر و لاوان ، لە نەبوونی دادپەروەری ، تەشەنەی گەندەڵی و تەزكییەی حزبی خستە ڕوو. گۆڕان توانی لە لووتكەی سەركەوتنییدا، 25 كورسی پەرلەمانی كوردستان بەدەست بهێنێت، ژمارەی كورسییەكانی گۆڕان ، داخوڕانی هەژموون و لاوازبوونی پێگەی یەكێتیی نیشتمانی پیشاندا، بەڵام ئەو سەركەوتنە دادی بژاردەی گۆڕانكاری نەدا ، گۆڕان لە ئەنجامی پێكناكۆكی درووشمەكانی هەڵبژاردن و تێكەڵبوونی بە دەسەڵاتخوازی، نەیتوانی پڕۆژەی گۆڕانكاری وەك جێگرەوەیەكی سیاسی تەواو بكات.
گۆڕان گوتارێكی پۆپۆلیستی لەسەر بنەمای دروشمی "بەلاوەنانی حزبەكانی دەسەڵات" بونیادنابوو، نەك لەسەر بنەمای بەرنامەیەكی ئابووریی ، كۆمەڵایەتی و چۆنیەتی ئیدارەدانی هەرێم. كاتێكیش چووە ناو حكومەت، رووبەڕووی واقیعێك هات كە لە درووشمی بژی و بڕووخێی هاووڵاتییانی ناڕازی سەخت و بەرفرەوانتربوو، هەروەها بەشێك لە دەستەبژێری گۆڕان مەیلیان بەلای "خۆسەری سلێمانی" و جیاكردنەوەی لە هەرێمی كوردستان و ئاراستەیان بەرەو بەغدا بوو، لە بەرانبەر هەژموونی پارتی دیموكرات لە هەولێر و دهۆك. لێرەوە گۆڕان رۆژ بە رۆژ پێگە و وێنەی فریاد رەسی وەكو هێزێكی چاكسازیی گشتی لەدەستدا، لە ئەنجامدا بووە هۆكاری جەمسەرگیری و تەنگژە دروستكەر لەناو ماڵی كوردستانییدا.
دوای كۆچی دوایی نەوشێروان مستەفا، گۆڕان چووە دۆخی پووكانەوەی سیاسی و رێكخراوەیی، كاریزمایی سەركردایەتی و توانای فیكری لەدەستدا، كە فاكتەری یەكخستنی رەوتە جیاوازەكانی ناو بزووتنەوەكە بوو، هەروەها گۆڕان لە بەرهەمهێنانی دەستەبژێرێكی نوێی خاوەن پڕۆژیەكی روون و ئاشكرا، تێپەڕی تەنها دەنگی ناڕازیەتی بكات، شكستی هێنا. بەمشێوەیە پاشەكشێی لەدوای یەكتر رووبەڕووی گۆڕان هات، تا رادەی دوو لەت بوون ، بەكردەیی وەكو هێزێك، كاریگەری لەسەر هاوسەنگی هەرێمی كوردستان لەدەستدا.
بەهەمان رێگە، بزووتنەوەی " نەوەی نوێ " بە سەركردایەتیی شاسوار عەبدولواحێد وەك كۆپییەكی تووندتر و پۆپۆلیستی تر لە ئەزموونی گۆڕان سەریهەڵدا. ئەم بزووتنەوەیەش لەهەمان ژینەگەی كۆمەڵایەتی و سیاسی، گۆڕان و یەكێتی دروست بوو، پشتی بە گوتاری ناڕازی لە هەموو شتێك و راستەوخۆ لە دژی كیان و دەسەڵاتدارانی هەرێمی هەردوو حزبە سەرەكییەكە بەست، ئەویش بەهەمان شێوەی گۆڕان و بگرە خراپتر هیچ پڕۆژەو بەرنامەیەكی سیاسی ، ئابووری و خزمەتگوزاری وەك جێگرەوەیەكی سیاسی سەقامگیر پێشكەش نەكرد ، تەنها شاسوارو سروەی خوشكی و بازنەیەكی بچووك، بوونە فیگەرە سەرەكییەكانی سیاسی نەوەی نوێ.
ریفڕاندۆمی سەربەخۆیی ساڵی 2017 ، سنوورداری دیدی سیاسی ئەو بزووتنەوەی دەرخست، كاتێك شاسوار هەڵوێستی دژی ریفراندۆم وەرگرت، ئەوە لەكاتێكدا یەكەمجار بوو دۆزی نەتەوەیی كە بنەمای یەكگرتوویی بزووتنەوەی رزگاریخوازیی گەلی كوردستانە بڕیارێكی میللی و سیاسیی یەكگرتوو بدات، رای گەل وەربگیرێت، ئەو دژی بوو، لێرەدا گفتوگۆی راستی و ناڕاستی ریفراندۆم و ئەنجامەكەی ناكەین، چونكە پێداویستییەكانی قۆناخی رزگاریی نیشتمانی تەواو نەبووە ، پرسیاری ئایندەسازی لە گەلی كوردستان دەكرێ، بۆ بڕیاردانی چارەنووسی خۆی، ناكرێ دژایەتی بكرێت، بۆیە هەڵسەنگاندن بۆ هەڵوێستی بزووتنەوەی نەوەی نوێ ، تەواو پێچەوانەی مەیلی سەربەخۆخوازیی بوو، واتە نەوەی نوێ پێشبەندی دایە ململانێی ناوخۆیی لەسەر حیسابی شكۆی نیشتمانی، بۆیە پڕۆژەی نەوەی نوێ وەك هێزێكی سیاسی رهەندی نیشتمانی لەدەستدا.
هەرچەندە نەوەی نوێ لە دوای گۆڕان هەوڵی پڕكردنەوەی بۆشاییەكە دەدات، لە دوایین هەڵبژاردنیشدا، توانی 15 كورسی پەرلەمانی كوردستان و ٣ كورسی ئەنجوومەنیی نیشتمانی عێراق بەدەست بهێنێت، بەڵام خۆی لە گوتاری ناڕازییبوون لە پڕۆسەی سیاسی هەرێمدا قەتیس كردوە، لە هەمانكاتدا بە پەرۆشەوە بەرەو بەغدا، وەك كارتی گوشار هەنگاو دەنێ، ئەو سیاسەتە وای كردووە نزیكتربێ لە رۆڵی پەكخستنی پڕۆسەی سیاسیی هەرێم لە بری رۆڵی ئۆپۆزیسیۆنێكی كارای دامەزراوەیی بگێڕێت.
دەستگیركردنی شاسوار عەبدولواحێد، بەهۆی دۆسیەی داراییەوە، كۆتایی بە لەدەست دەرچوونی نەوەی نوێ دەهێنێ، ئەو بابەتە هاوڕێكە لەگەڵ هەوڵەكانی سەركردایەتی نوێی(دوای سەرۆك مام جەلال) یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، كە دەیەوێ جارێكی دیكە دەسەڵاتی خۆی لە ناوچەكانی هەژموونی كلاسیكی تۆكمەتر بكات، بۆیە پێدەچێ رۆڵی ئۆپۆزیسیۆنی پۆپۆلیستی بەرتەسكتر ببێتەوە، دەكرێ ئازادكردنی شاسوار لەچوارچێوەی لێكگەیشتنێكی سیاسی نائاشكرا وەها لێك بدرێتەوە، لەلایەك كۆتایی بزووتنەوەی نەوەی نوێیە، كورسییە پەرلەمانییەكانی لە كوردستان و بەغدا دەخاتە پاڵ كورسییەكانی یەكێتی نیشتمانی، لەلایەكی دیكەشدا، ئەو راستیە دووپات دەكاتەوە كە ئەوە تەنها ململانێییە لەنێوهەمان بازنەی سیاسی، نەك ململانێیەك بێ لەنێوان دوو پڕۆژەی پێكناكۆكی كۆمەڵایەتی و دەوڵەتداری.
هەمان بار لەسەر ئەزموونەكەی عەلی حەمەساڵح و لیستی"هەڵوێست" دەسەپێت، كە لەهەوڵدایە بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییەی گۆڕان و نەوەی نوێ لە گۆڕەپانی سیاسییدا، بەڵام ئەو بزووتنەوەیەش لەهەمان بازنەی ئۆپۆزیسیۆنێكی پۆپۆلیستی دەربازی نەبووە، گوتاری خۆی لەسەر بنەمای هەرێم گەندەڵە ، خستنەڕووی ژمارە ، پسوولە ، زیاد و كەمكردن ، نزیكبوونەوە لە بەغدا ، هاندانی گوتاری ناڕازی ، پشت بەستن بەكەسانی ناڕازی لە هەر پێگەیەكی فیكری و سیاسییەوە هاتبن دەبەستێ، بەبێ بوونی پڕۆژیەكی ستراتیژی بۆ ئیدارەدانی هەرێم.
دۆسیەی لاهور شێخ جەنگی و براكانی، پڕۆژەی بەرەی گەل، لەدوای رووداوەكانی لالەزار كە بەچەكی فەرمیی دوای شەڕو كوشتار، دەستگیركران و بەرەی گەل و دامەزراوە میدیایی و رێكخراوەییەكانی لە سلێمانی دووچاری داخستن هاتن، پڕۆژەكە تووشی شكستی سەرەتایی هات. رووداوی لالەزار، ململانێی تووندی نێوە خۆی بونیادی یەكێتیی نیشتمانی پیشاندا، كە پێشتر لاهورشێخ جەنگی هاوسەرۆكی یەكێتی بوو، یەكێك بووە لە كارەكتەرە سەرەكییەكانی دەسەڵاتی ئەمنی و سیاسی، لەناكاو بووە كەسێكی نەیاری ناوخۆیی. هێشتا كەیسی لاهور و برا و برادەرەكانی لە رووی یاساییەوە یەكلایی نەبووەتەوە، كارمان بەو سیناریۆیە نییە كە دەڵێ رەنگە وەكو شاسوار ئەگەر رازی بێت بە پڕۆژەی یەكێتی و هاوپەیمانی بكات، كورسییەكانی بخاتە پاڵ كورسییەكانی یەكێتی، رەنگە لاهوریش ئازاد بكرێت، بەڵام هێشتا ئەوە بەفەرمیی نە راگەینراوە نە رەتكراوەتەوەش. پڕۆژەی بەرەی گەل هەمان پێگە و ژینگەی سیاسیی گۆڕان و نەوەیی نوێیە، بگرە لەناو هەناوی دەسەڵاتی سیاسی و ئابووریی و كۆمەڵایەتیشەوە هاتووە، چاوەڕێ ناكرێت تەمەنی ئەم پڕۆژەیەش درێژوبێ.
بەدیاریكراوی دەكرێ بڵێین، ئۆپۆزیسیۆن لە هەرێمی كوردستاندا، هێزێك نەبووە بۆ گۆڕانكاری لە بوونیادی نیزامی سیاسی ، بەڵكو هەوڵێك بووە بۆ رێكخستنەوەی مەرجەكانی دانووستاندن لە نێو هەمان بازنەی سیستمی سیاسییدا، وەك هەندێك لە شرۆڤەكارانی سیاسی ناوی دەنێن، رۆڵگێڕانی ئۆپۆزیسیۆن بوون، كە رەنگە رۆڵی دەرچەی هەناسەدانی ناڕزاییەكانی گەل بگێڕن. ئەو جۆرە ئۆپۆزیسیۆنە پۆپۆلیستییانە، بەڕێككەوت نییە هەموویان لە ژینگەی سلێمانی سەرهەڵدەدەن و جۆرێك لە ئیرهابی فیكریش لەگەڵ ركابەرەكانیان پەیڕەو دەكەن بەتۆمەت بەخشینی هاو ئاوازی دەسەڵات ، بێ ئەوەی بەرنامەیەكی ئابووری، كۆمەڵایەتی و دادپەروەرییان هەبێ، بە گوتاری شەعبەوی (پۆپۆلیستی) دەنگی بەشێك لە جەماوەر بەدەست دەهێنن، سەركەوتنی كاتی تۆمار دەكەن، بەڵام دواجار شكستی گەورەیان تووش دەبێت.
لەبەرانبەر هەموو ئەو پڕۆژە ئۆپۆزیسیۆنانەدا، دۆسیەی هێزە ئیسلامییەكانمان هەیە (بزووتنەوەی ئیسلامی / یەكگرتووی ئیسلامی / كۆمەڵی دادگەری..)بەشێكن لە تابلۆی سیاسیی هەرێمی كوردستان، بەڵام ئەو هێزانە لەشوێنی خۆیاندا دەخوولێنەوە، بەشێكی گەورەی شكۆ و كاریگەرییان لەدەستداوە، بەتایبەتی دوای شكستی ئیخوانی موسلیمین لەحوكمداری چەند وڵاتێكی عارەبی دوای بەهاری عارەبی، پڕۆژەی شكستخواردووی داعش، لێكەوتەكانی ئەوشكستیانە و گۆڕانكارییەكانی هەرێمایەتی، ترسێكی لای كۆمەڵگەكانی ناوچەكەی لە ئیسلامی سیاسی دروست كردووە، سەرەڕای ئەوەی پڕۆژەیەكی سیاسی ئەو تۆیان نییە بۆ ئاییندەی پرسی نیشتمانی كیانی هەرێمی كوردستان، خۆیان لە دوالیزمی یەكگرتوویی و برایەتیی گەلانی ئیسلامی لە بەرانبەر خواستی لاوانی نەتەوەپەرست و سەرگەرمی ئاڵای كوردستان و یەكگرتوویی گەلی كوردستان لە سەرتاسەری نیشتمانە دابەشكراوەكەی ویەكلایی نەكردۆتەوە، دوچاری دەستە وەستان بوونە، لەململانێی ناوخۆییشدا پڕۆژەیەكی هاوبەشیان نییە، هاوكات قەتیس بوونی ریژەی دەنگی 15% ، پلان و پڕۆژەی سیاسییەكەیان، نە ڕۆڵی پرۆژەی ئیسلاحی دەگێڕێ ، نە ئەوەتە بەشداری كارای پرۆسەی سیاسی هەرێم دەكەن لەترسی ئەوەی نەوەك لە ناوچەی سلێمانی دووچاری گوشاری سیاسی ببنەوە!! ، واتە زێدەتر رۆڵی بێلایەنی و بێدەنگی، پەكخستنی هاوسەنگی هێز دەگێڕن.
لەو نێوەندەدا، چەپی كوردستان( حزبی شیوعی كوردستان، زەحمەتكێشانی كوردستان، بزووتنەوەی دیموكراتی ، حزبی كۆمەنیست ..هەندێك گروپی دیكەش هەن)، بارودۆخیان جیاوازترە، بەتایبەتی حزبی شیوعی كوردسان، كە نوێنەرایەتی ئۆپۆزیسیۆنێكی دێرین لەرووی رووی رێكخستن و فیكرەوە دەكات، چەپەكان بەگشتی خاوەنی پاشخانی تێكۆشان و قوربانیدانی مێژووین، گوتاری چەپەكان بەردەوام لەگەڵ گرێدانی خەباتی نیشتمانی و چینایەتییە، زۆر بە واقیعی سیاسی و دیدێكی روونەوە باس لە كێشەی دادپەروەری كۆمەڵایەتی، رەوشی ئابووریی، مافە مەدەنیی و ئازادییەكان دەكەن، بەڵام چەپەكان، بەتایبەتیش حزبی شیوعی، سەرەڕای مێژووی تێكۆشانیی درێژ، لە پاشەكشێی جەماوەری و كاریگەری سیاسیدا دەژین، هاوكاتە لەگەڵ پاشەكشێو گۆڕانی رۆَڵی چەپەكان لە جیهاندا. ئەوەش بابەتێكی دیكەیە بۆ خوێندنەوەیەكی واقعی.
پرسیاری سەرەكی لەم بابەتەدا، ئەوەیە: ئایا ئەو بزووتنەوە ئۆپۆزیسیۆنانەی ناویان هاتووە بەڕاستی ئۆپۆزیسیۆن بوون؟ لەوەش زیاتر ئایا لە راستیدا، پڕۆژەیەكی واقیعی بۆ بونیادنانی دەوڵەت و دامەزراوەكانی هەرێمی كوردستانیان هەبوو؟ لەو دەمەی هەرێمی كوردستان لە نێوەندی ململانێ هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەكی پێكناكۆكدایە.
چونكە واقعیەتی سیاسی پێویستی بەدانانێكە، كوردستان دوورگەیەكی دابڕاونییە، بەڵكو كیانێكی سیاسی پەیدابووی تێكۆشانێكی درێژی نێو جەرگەی رووداو و گۆڕانكارییەكانی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییە، دەوردراوە بە گوشاری سیاسی و ئابووریی و ئەمنی هەریەك لە هەژموونی ئیران ، توركیا ، ئەمریكا و عێراقیش ، بۆیە هەر ئۆپۆزیسیۆنێك تەنها بە درووشم ناتوانێت هیچ گۆڕانكارییەك بكات، هەرچەندە پۆپۆلیستیش بێت، دواجار تووشی شكست و داڕووخان دەبێ، وەك دیاردەیەكی ناڕەزایەتی كاتی دەردەكەوێت.
هەوڵی هەندێك لایەنی سیاسی و بەتایبەتی یەكێتیی نیشتمانی بەكورسییەكانی نەوەی نوێ و هەڵوێست و پاڵپشتی یەكگرتوو و كۆمەڵ، بۆ رێككەوتنی سەربەخۆ لەگەڵ بەغدا، وەكو گوشارێك لەسەر هەولێر و بەدەستهێنانی دەستكەوتی سیاسییە، جەختكردنەوەیە لەسەر لێكترازانی گوتاری یەكگرتوویی كوردستانی، ئەوە ململانێیەكی شكست خواردووە، هاوسەنگی هێز هەرێمی كوردستان لە بەرانبەر بەغدا تێكدەدات.
چاوەڕێ دەكرێ لەداهاتووشدا، دیاردەی بزووتنەوەی جیاوازی ئۆپۆزیسیۆنی دیكەش دروست ببن، بەڵام تەنگژە و قەیرانی كوردستان تەنها قەیرانی دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن نییە، بەڵكو غیابی پڕۆژەی سیاسی كۆكەرەوەیە، بتوانێت پێناسەیەكی نوێ بە پەیوەندی نیشتمانیی كوردستانی، دیموكراسیەت، واقیعییەتی سیاسی ، لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی بدات. هەر ئۆپۆزیسیۆنێكی راستەقینە نابێت درووشمی رووخاندنی دەسەڵاتی هەبێ، هەروەك چۆن دەسەڵاتیش قۆرخكردنی هێزو خۆسەپاندن نییە، بۆیە لە ململانێ نێوان پۆپۆلیستی و خۆسەپاندنی حزبی، ئاییندەی هەرێمی كوردستان بە ناڕوونی دەردەكەوێت، مسۆگەركردنی ئایندەیەكی گەش، تەنها بەتوانای گەلی كوردستان مسۆگەر دەبێت، كاتێك دەستەبژێری سیاسی بتوانن پڕۆژەیەكی نیشتمانی ئاوێتە بە پڕۆژەیەكی درێژخایەنی بوونیادنەرانە، دۆخی سیاسیی هەرێم لە خانەی ململانێی سفرییدا، بگوازنەوە بۆ خانەی هاوبەشیی نیشتمانی و ئیدارەدانی ململانێكان بە حیكمەتی مێژوویی.
