عێراق لە ئێستادا لە ناو جەرگەی هاوکێشەیەکی ئاڵۆزی ناوخۆیی و هەرێمایەتیدایە؛ وڵاتێک کە تێیدا چەمکەکانی دەوڵەتداری و ململانێی هێزە جیاوازەکان لە بەریەککەوتنێکی بەردەوامدان. ئەم نیشتمانە خاوەن مێژووە، بەڵام ئەمڕۆ لەنێو تاقیکردنەوەیەکی سەختدایە بۆ سەلماندنی توانای خۆی لە گەیشتن بە سەقامگیرییەکی هەمیشەیی کە هەموو کایەکانی ژیان بگرێتەوە.
لە ڕووی ڕامیارییەوە، بنەمای دەسەڵاتداری لە دوای ساڵی دوو هەزار و سێوە، لەسەر سیستەمی سازان و دابەشکاریی نێوان پێکهاتەکان دامەزرا. ئەگەرچی ئەم مۆدێلە لە سەرەتادا بۆ ڕێگری لە تاکڕەوی بوو، بەڵام زۆرجار بووەتە هۆی پەککەوتنی بڕیاری نیشتمانی و قووڵبوونەوەی گەندەڵی. شێوازی پێکهێنانی ئەنجومەنی دەسەڵات و دامەزراوە باڵاکان هەمیشە لەژێر سێبەری کێبڕکێی پارتە دەسەڵاتدارەکاندایە، ئەمەش وایکردووە کەسانی پسپۆر و شارەزا کەمتر دەرفەتی گەیشتن بە ناوەندەکانی بڕیاریان هەبێت. گۆڕینی ئەم دۆخە پێویستی بە هەموارکردنەوەی یاسایی و گۆڕینی ئەقڵییەتی ڕامیاری هەیە، بە شێوەیەک کە لێهاتوویی بکرێتە پێوەر نەک پشککاریی حیزبی.
لە پەیوەندی نێوان بەغدا و هەرێمی کوردستاندا، دۆخەکە هەمیشە لە نێوان گرژی و لێک تێگەیشتنی کاتیدا بووە. پرسە هەڵپەسێردراوەکانی وەک بودجە، شایستە داراییەکان، دۆسێی نەوت و گاز، و جێبەجێکردنی مادەی سەدو چل، وەک بەربەستێکی گەورە لەبەردەم یەکدەنگیی نیشتمانی ماونەتەوە. سەقامگیریی ڕاستەقینەی عێراق گرێدراوی چارەسەرکردنی ڕیشەیی ئەم کێشانەیە لە چوارچێوەی دەستووردا، بە جۆرێک کە مافی هەموو پێکهاتەکان پارێزراو بێت و هەرێمیش وەک قەوارەیەکی دەستووریی بەهێز مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.
لە ئاستی پەیوەندییە دەرەکییەکاندا، عێراق وەک یاریگایەکی کراوە بۆ ململانێی هێزە هەرێمی و جیهانییەکان دەردەکەوێت. پێویستە دەسەڵات سیاسەتی بێلایەنیی کارا پەیڕەو بکات بۆ ئەوەی عێراق ببێتە ناوەندێکی لێک تێگەیشتن نەک گۆڕەپانێک بۆ یەکلاکردنەوەی جەنگە بریکارییەکان. ئەمەش بێگومان پێویستی بە یەکخستنی تەواوی بڕیارە ئاسایشی و سەربازییەکان هەیە لە ژێر چەتری نیشتمان و سەروەریی یاسادا.
ئەوەی دۆخەکە ئاڵۆزتر دەکات، دەرکەوتنی مەترسییە نوێیەکانە؛ گۆڕانی کەشوهەوا و وشکەساڵی ئێستا بووەتە هەڕەشەیەکی ڕژد لەسەر ئاسایشی خۆراک و ئاوی وڵات. نەمانی سەرچاوە ئاوییەکان و بە بیابانبوون تەنها کێشەیەکی ژینگەیی نین، بەڵکو بزوێنەری گرژییە کۆمەڵایەتییەکانی داهاتوون. هاوکات، لە سەردەمی شۆڕشی دیجیتاڵیدا، سۆشیاڵ میدیا وەک هێزێکی فشار دەرکەوتووە کە دەتوانێت هۆشیاریی گەنجان ئاراستە بکات، بەڵام بەهۆی نەبوونی ژێرخانێکی تەکنەلۆژیی پێشکەوتوو، ئەم هێزە زیاتر بۆ ناڕەزایەتی بەکاردێت نەک بۆ گەشەپێدانی ئابووری.
لە ڕووی ئابووری و کۆمەڵایەتییەوە، مەترسیی پشت بەستنی ڕەها بە داهاتی نەوت، هەڕەشەیەکی ڕاستەقینەیە لەسەر نەوەکانی داهاتوو. سستی لە چاکسازییە داراییەکان و نەبوونی کەرتێکی تایبەتی بەهێز، بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێکاری. ئەمەش پاڵنەرێکی سەرەکییە بۆ کۆچی بەکۆمەڵی مێشک و هێزی کاری گەنج بۆ دەرەوەی وڵات، کە ئەمە خۆی لە خۆیدا بەفیڕۆدانی گەورەترین سەرمایەی نیشتمانییە. ژێرخانی نیشمان لە بوارەکانی کارەبا، تەندروستی و پەروەردە پێویستی بە شۆڕشێکی ئاوەدانکردنەوەی ڕاستەقینە هەیە.
دەرەنجام، داهاتووی عێراق تەنها بە گۆڕینی دەموچاوەکان دەستەبەر نابێت، بەڵکو پێویستی بە بونیادنانەوەی متمانەی نێوان هاوڵاتی و دەسەڵات هەیە. ئەمەش تەنها کاتێک ڕوو دەدات کە دادپەروەریی کۆمەڵایەتی ببێتە بنەما و یاسا بەسەر هەموواندا وەک یەک جێبەجێ بکرێت، تا چیتر حەماوەر هەست بە نامۆیی نەکات لە نیشتمانەکەی خۆیدا.
