ململانێی نێوان تەڵە مرۆییەکان و شکۆی دەسەڵات، تەنیا لە چوارچێوەی یاسا و نەریتە کۆنەکاندا نامێنێتەوە، بەڵکو قۆناغێکی نوێی لەناو ناوەندە ڕۆشنبیری و ڕێکخراوەییەکاندا بڕیوە. لێرەدا ڕووبەڕووی جۆرێکی تر لە داو دەبینەوە کە زۆرجار بە ناوی بریقەداری وەک "مافی ژن" یان "دژایەتیکردنی باوکسالاری" دادەنرێن، بەڵام لە ناوەڕۆکدا دەبنە هۆی تێکشکاندنی زیاتری پێگەی ژن و شێواندنی ناسنامە ڕاستەقینەکەی.
بەشێکی زۆر لەو ڕێکخراوانەی کە دروشمی بەرگری لە مافەکانی ژن بەرز دەکەنەوە، لە جیاتی ئەوەی کار لەسەر چارەسەرکردنی ڕیشەیی کێشەکان و بەهێزکردنی ئیرادەی ژن بکەن، کەوتوونەتە ناو داوی پڕۆژە بازرگانییەکان و ململانێی بەدەستهێنانی پشتیوانی دارایی. ئەم جۆرە کارکردنە وای کردووە ژن وەک کەرەستەیەکی ڕیکلامی بۆ وێناکردنی نادادییەکان بەکار بهێنرێت، نەک وەک مرۆڤێکی خاوەن بڕیار. ئەم ڕێکخراوانە زۆرجار بە بێ ڕەچاوکردنی تایبەتمەندییە کۆمەڵایەتی و مرۆییەکان، مۆدێلێکی سەپێنراو پێشکەش دەکەن کە لەگەڵ ژیانی ڕاستەقینەی ژناندا ناگونجێت، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی دابڕانێکی گەورە و لە جیاتی سوود، زیانی گەورە بە دۆزی ژن دەگەیەنێت و متمانەی کۆمەڵگە بەو پرسانە لاواز دەکات.
لە لایەکی ترەوە، هەندێک لەو کەسانەی خۆیان وەک ڕۆشنبیر و نووسەر دەناسێنن، بە ناوی ڕەخنەگرتن لە سیستەمی باوکسالاری، کەوتوونەتە ناو داوێکی ترەوە. ئەمانە لە جیاتی ئەوەی شی کردنەوەیەکی زانستی و مرۆیی بۆ پێکهاتەی کۆمەڵگە بکەن، تەنیا کار لەسەر هاندانی ململانێیەکی توندی بێ بنەما دەکەن کە خێزان و پەیوەندییە مرۆییەکان بەرەو هەڵوەشانەوە دەبات. ئەم جۆرە تێڕوانینە، ژن لەناو تەڵەی گۆشەگیرییەکی نوێدا قەتیس دەکات کە تێیدا هەموو بەهاکانی تر دەکرێنە قوربانی بۆ تێپەڕاندنی "باوکسالاری"، بە بێ ئەوەی جێگرەوەیەکی مرۆیی و خاوەن شکۆ پێشکەش بکەن. ئەمە نەک هەر شکۆی ژن ناپارێزێت، بەڵکو دەبێتە هۆی ئەوەی ژن لەناو جەنگێکی دەروونی و کۆمەڵایەتیی بەردەوامدا بژی کە تێیدا هەست بە نامۆیی دەکات.
ئەو شکۆیەی دەسەڵات کە پێشتر باسمان کرد، زۆرجار سوود لەم شێوازی کارکردنەی ڕێکخراوەکان و ڕۆشنبیرەکان وەردەگرێت بۆ ئەوەی ڕەوایی بە مانەوەی خۆی بدات. کاتێک دەسەڵات دەبینێت داکۆکیکارانی مافی ژن خۆیان لەناو تەڵەی بەرژەوەندی و دروشمی بێ ناوەڕۆکدا گیرۆدە بوون، زیاتر دەتوانێت دەست بەسەر ئیرادەی کۆمەڵگەدا بگرێت. بۆیە پێویستە ژن وەک مرۆڤێکی هۆشیار، خۆی لەو داوە نوێیانە بپارێزێت کە بە ناوی ئازادییەوە بۆی دەنرێنەوە. ئازادیی ڕاستەقینە لەوەدایە کە ژن نەبێتە ئامرازی دەستی هیچ هێز و لایەنێک، چ دەسەڵاتێکی سیاسی بێت یان ناوەندێکی ڕۆشنبیری و ڕێکخراوەیی کە تەنیا بۆ مەرامی تایبەت دۆزەکەی بەکار دەهێنن. کەرامەتی ژن ئەوکاتە دەپارێزرێت کە لەسەر بنەمای هۆشیارییەکی قووڵ و ڕەسەنایەتییەکی مرۆیی بونیاد بنرێت، نەک لەسەر بنەمای ئەو تەڵانەی کە ڕۆژانە بە ناوی جیاوازەوە لەبەردەمیدا ڕادەخرێن
