بە ڕوونی
كاوە مەحموود
سەرجەم ئەو بابەتانەی دەچنە خانەی لێكۆلێنەوە و خوێندنەوە و شیكردنەوە، سەبارەت بەو بواری لە خانەی (توێژینەوەكانی ئایندە) پۆڵێن دەكرێن، گرنگییەكی تایبەتی لە دانانی نەخشەی سیاسەت و بەرنامەی ئایندەی ئەو بوارە هەیە، كە توێژینەوەكانی بۆ تەرخان دەكرێن.
توێژنەوەكان سەبارەت بە ئایندەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تەنیا بواری خستنەڕووی كێشە و گرفتە ئاڵۆزییەكانی ئەو ناوچەیە نییە، كە بێگومان پەیوەندی بە ئایندەی كوردستانەوە وەك بەشێكی زیندوو لەو ناوچەیە هەیە. زۆر جار، كە باسی ئایندەی ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست دەكرێت ڕاستەخۆ سەرنجەكان بۆ كێشەی فەلەستین و ململانێی عەرەب و ئیسرائیل دەچێت و، كاتێكیش ئێمە وەك لایەنی كوردستانی، كە باس لە ئایندەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەكەین، جەخت لەوە دەكەینەوە، كە ئاشتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تەنیا كێشەی فەلەستین و ململانێی عەرەب و ئیسرائیل نییە و، هاوكات لەگەڵ ئەمەشدا دۆزی ڕەوای گەلی كوردستان لە هەر چوار پارچەی نیشتمانەكەی بوونی هەیە و، بێ چارەسەری دیموكراتی عادیلانەئەم دۆزە، ئاشتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەرقەرار نابێت.
ئەم ئاراستەیە لە بیركردنەوە سەبارەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕاستی تێدایە، بەڵام باسكردنی ئایندەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كۆمەڵگا و دەوڵەتەكانی ئەم دەڤەرە تەنیا ئەو بابەتە نییە. بابەتەكانی ئاشتی ناوخۆیی كۆمەڵگاكان لە نێو خودی خۆیدا و لەگەڵ بەرامبەردا و، دیاردەی پەرشبوونی كۆمەڵگایەك كە بنەمای یەكگرتنی هەیە و، نەبوونی ئازادییەكانی تاك و پێكهاتە و نەتەوەی جیاواز و، بوونی ئیستبدادی حوكمرانی و پێشێلكردنی مافی مرۆڤ و نەبوونی بنەماكانی حوكمرانی باش و، دوواكەوتنی گەشەسەندن و دیاردەی هەژاری و بێكاری و، نەبوونی پرۆسەی بەرچاوی كاریگەر لە بواری عەقلانیەت و ڕۆشنفیكری و مۆدێرنە و زیادبوونی توندڕەوی و توندوتیژی، تێكڕای ئەم بابەتانە دەكرێ هێڵی سەرەكی بواری توێژنەوەكانی ئایندە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا پێكبهێنێت.
گومان لەوەدا نییە هەر بوارێكی توێژینەوە تایبەتمەندی خۆی و بەم پێیە میتۆدی دیاریكراوی خۆی هەیە، بەڵام لەگەڵ ئەو ڕاستییە، بە پێویستی دەزانم ئاماژە بە هەندی خاڵی میتۆدی سەرەكی و گرنگ بكەم، كە دەكرێ بە بنەمای سەرەكی و گشتگیری میتۆدی بۆ توێژنەوەكانی ئایندەی ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست دا بنرێت.
ئەو خاڵە میتۆدییانە بەم جۆرە ریزبەند دەكەم:
ـ خوێندنەوە و تێڕوانین بۆ ڕەوشی گشتی لە كۆمەڵگە و دەوڵەتەكانی ڕژهەڵاتی ناوەڕاست لە ڕوانگەی یاسایەكی گشتی كە جەقبەستوویی و مەنگبوون و مانەوەی دۆخ و ڕەوشی گشتی وەكو خۆی بێ گۆڕانكاری قەبوڵ ناكات و، ئەم جۆرە بیركردنەوەیە هەڵەیەكی میتۆدی گەورەیە و توێژینەوەكان بەرەو ئاقاری خوێندنەوەیەكی ڕەشبینی و نائومێدی دەبات. هیچ شتێك و دۆخێك وەكو خۆی نامێنێت و گرنگە هەردەم بنەمایەكی میتۆیی سەرەكییمان لە یادبێت، كە هزرمەندی ماركسیستی ئەمەریكی مارشال فریدمن بیرۆكەكەی لە ماركسەوە وەرگرتووە و، لەو كتێبەیدا كە دەربارەی مۆدێرنەتەیە، جەخت لەوە دەكات كە (هەر شتێكی توند دەبێتە با)، (All that is solid melts into air). بەم جۆرە گرنگە میتۆدی خوێندنەوە بۆ ئایندە پشت بە ئەگەری حەتمی گۆڕانكاری ببەستێت، نەك مانەوەی ڕەوش لە سەرجەم بوارەكان وەكو خۆی.
ـ پشتبەستن بە خوێندنەوەی واقیعی بەرجەستەكراو وەك بوونی خۆی و، دەستنیشانكردنی هۆكار و هێزی گۆڕانكاری و نەیارانی پێشكەوتن و پەرەسەندن و گۆڕانكاری، دوور لە پچرپچڕەیی و بەهەندوەرنەگرتنی كارتێكردنی یەكە و پێكهاتەكانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وەك كۆمەڵكا و وەك دەوڵەت لەسەر یەكتر. ئەم ئاراستەیە پێمان دەڵێت هیچ دەڤەرێكی ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست دورگەیەكی داخراو و دابڕوا لە یەكتر و لە جیهاندا نییە و، ئەمەش پێویستی بە دیدێكی گشتگیری سەرانسەری و بە ڕچاوكردنی كارتێكردن و پەیوەندی ڕاستەخۆی تێكڕای ناوچەكانی ئەم دەڤەرە لەگەڵ یەكتر هەیە و، لە ڕوانگەی ئاڵۆزی و تێكڕژانی ناكۆكی و ململانییەكان بچینە نێو توێژینەوەكان سەبارەت بە ئایندە و ئەگەرەكانی گۆڕانكاری لەم ناوچەیەدا.
ـ بەهەندوەرگرتنی ڕەوشی ئێستای جیهان و ئەو گۆڕانكارییانەی لە دە ساڵی كۆتایی سەدەی بیستەم و یەكەم چارەكی سەدەی بیستویەكەم لە بواری سیستمی نێودوڵەتی جیهانی و بابەتی جەمسەربوون ڕوویان داوە و، بە ڕچاوكردنی ئەوەی، كە تا ئێستا هێزی چەپ و خوازیاری عەدالەتی كۆمەڵایەتی و یەكسانی لە سەردەمی پاشگەزبوونەوەی (ڤەگوتنە مەزنەكان)دان و، سەڕەڕای وەدەركەوتنی ڕواڵەتەكانی گۆڕان لە بواری بەجەمسەربوون، جیهان لە هەژموونی تاكە جەمسەری دوای هەڵوەشاندنەوەی یەكێتی سۆڤیەت و سەرهەڵدانی جەمسەری هەرێمایەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، تێنەپەڕیوە.
ـ بەهەندوەرگرتنی ناكۆكی و ململانییەكانی خودی و ناوخۆیی و لۆكاڵی هێزە كۆمەڵایەتییەكانی كۆمەڵگایەكی دیاریكراوی تایبەت و كارتێكردنی ئەو ڕەوشە لۆكاڵییە لە بواری پەیوەندی لەگەڵ كۆمەڵگای بەرامبەر لە بواری تێڕوانینی جیاوازەكان و بەرژەوەندییە ناكۆكەكان.
ـ ڕچاوكردنی دیاردەی دابەشبوون و زۆنگەری لە نێو كۆمەڵگایەك كە چاوەڕێی لەیەكچوون و كاركردن بۆ وەدیهێنانی ئامانجە هاوبەشەكانی لێدەكرێت، كە ئەمە ئاڵنگارییەكی گەورەی ڕەوتی پێشكەوتن و هەنگاونانە بۆ بنیاتنانی دەوڵەتی یاسا و دامەزراوی دەستوری.
ـ بەهەندوەرگرتنی دیاردە سیاسییە نوێكان لە نموونەی بوونی دەوڵەتی قوڵ و ڕێكخستنی ژیانی حزبایەتی لەسەر بنەما نەریتییەكان و ڕۆڵی ناوچەگەری و پێگەی خێزانی و تایفەگەری لەسەر سروشتی ژیانی حزبایەتی و سیاسی.
ـ كەڵەكەبوونی قەیرانە سیاسییەكان، كە بوونەتە هۆی نەبوونی ئاسایش و ئاشتی و، قورسایی دەستێوەردان لە كاروباری ناوخۆیی كۆمەڵگا و دەوڵەتانی ناوچەكە و نەبوونی چارەسەری ئامادەكراو بۆ یەكلاكردنەوە و هێنانەدی ئاشتی كۆمەڵایەتی و ئاسایش لە ناوچەكەدا و، هۆكاری ئەمەش بۆ شكستی سیستمی سیاسی نێودەوڵەتی و نەبوونی میكانیزمی گونجاو و لەبار بۆ چارەسەركردنی كێشە سیاسییە ئاڵۆزەكان دەگەڕێتەوە و، جگە لە نەبوونی هێزی كۆمەڵایەتی كارای ناوخۆیی بۆ خستنەڕوو و كاركردن بە بەرنامەیكی سیاسی شیاو بۆ هێوركردنەوە و گەیشتن بە چارەسەری گونجاو.
ـ كارتێكردنی قەیرانی ناوەندە سەرمایەدارەكان و قەیرانی ئۆلیگارشی حوكمران لە دەوڵەتە سەرمایەدارە وابەستەكان بە ناوەندەكانەوە، كە بوونەتە هۆی كاركردن بۆ مانەوەی قەیرانەكان و بوونی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گۆڕەپانی ململانییە جیهانییەكان و بەكارهێنانی شێوازی نوێ لە ململانییەكان.
ئاماژەكردن بەم خاڵانە وەك میتۆدی گشتگیر سەرەتایە بۆ درووستكردنی پەیوەندی ئۆرگانی نێوان سیاسەت و زانست و، دوورخستنەوەی توێژینەوەكاان لە ئلرەزوو و خولیای سیاسی دەسەڵات و، قورتاركردنی گوتاری سیاسی لە درووشم و پۆپۆلیستی بەناو بەرهەڵستكار و هەنگاوانان بە ڕچاوكردنی تایبەتمەندیش لە میتۆدی هەر بوارێكی جیاواز لە توێژینەوەكان بۆ ئایندە.
* ئەم بابەتە لە كۆنفرانسی (كێشەی كورد و دواڕۆژێكی چۆن) لە ئامەد لە 1ی حوزیران پێشكەشكرا.
