نەعمان عومەر
ماوەیەکی زۆرە لە کوردستانی باشوری ئێمەدا دەنگ و سەدای خێڵ و تیرەو عشرەت و ناوچەو بەرەباب و گرێدانی چالاکی جۆراو بەو ئینتما کۆمەڵایەتیانە لەشێوەی ڤیستڤاڵی کەلەپوری ئەسپ سواری چالاکی تر بە شێوەی بەرچاو زیندوو کراوەتەوە وگرینگی پێدەدرێت . بەرلەهەر شتێک پێویستە ئەوە ڕونبێتەوە کە پاراستی کلتورو شوناسی تێرەو هۆزو ڕەگەزی مرۆیی نەتەوەی کورد و مێژوی دێرین و دابونەرێتی کوردو زمان و شێوازی ژیان و ڕەوڕەوەی تێپەڕبون و پەرەسەندنی لەڕوی مێژوییەوە،کارێکی نەک ئاساییە بەڵکوو پێویستە ،بەڵام ئەوەی جێگای سرنج و تێڕامان و هێمای گەڕانەوەیە بۆدواوە ، زیندوکردنەوەو تاریفکردنەوەی ئەم مێژوو کلتورە لۆکاڵیانەیە وەک ئینتما و شوناسی زاڵی سەردەموو بەکارهێنانێتی بۆ مەبەستی بەرژەوەندی تایبەتی و سیاسی ،کە بەداخەوە ،لەئێستادا نەک هەر سەرۆک هۆزو تێرەو عەشرەت بۆ ئەم ئامانجە ئەم پەیوەندیە مرۆیی و مێژویی وکلتوریە بەکاردێنن ،بەڵکوو حیزبەکانیش کە بانگەشەی دیمکراتی پێشکەوتن خۆازی و مەدەنیەت دەکەن ، بۆ بەدەسهێنانی دەنگ و خۆسەپاندن و زیادکردنی نفوزیان پەنا بۆ ئەم ئینتما کۆمەڵایەتیە کلاسیکیە خێڵەکیانە دەبەن و پارەبۆ دیوەخانانە سەرف دەکەن بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ بەپێچەوانەی بانگەشەکانیانەوە پاڵپشتی لە پەیوەندیەکانی خۆین و بەرەباب دەکەن لەبری پەیوەندی هاونیشتیمانی و پرۆژەی سیاسی و مودێرن وهاوچەرخ کە بتوانێ ئاستی ئینتما لە ئینتمای خۆێن و پشتاوپشت وناوچەو تێرەو هۆزەوە بگۆڕێت بۆ ئینتمای یاساو دەزگاو دامەزراوە مۆدێرنە کان و هەستی نیشتیمانی و بەرژەوەندیە باڵاکانی گەل. بەپێچەوانەوە دێن خۆیان دەخزێننە ناو ئەو ئینتما کلاسیکیە دواکەوتوانە ،بەم شێوەیەش زەمینەو ژینگەیەکی باش چێدەکەن بۆڕایەڵەی ئەو جۆرە پەیوەندییە بەسەرچوانە ، لەهەمانکاتیشدا دەسەڵاتدارانی هەرێمکار بۆ فەراهەمکردن وپاراستنی لایەنی هەرکەمی مافی یەکسانی هاوڵاتی و دەرفەتی هاوسەنگ بۆ پاراستن و جێبەجێکردنی یاساو دامەزراوەکان ناکەن و کەرامەتی مرۆڤ ناپارێزن کە ئەمەش بۆ خۆی باشترین ولەبارترین ژینگەیە بۆ زیندوکردنەوەی ئەو پەیوەندیە تەقلیدیانەو ڕەواج پێدانیان . هەموو ئەمە لەکاتێکدایە جیهان لەسەردەمی جیهانگیریدا نەک پەیوەندی تەقلیدی لەوچەشنە ناهێڵێت بەڵکوو سنوری نیشتیمان و نەتەوەش دەبڕێت و لەبری شوناسی لۆکاڵی و کلاسیکی شوناس وئینتمای یونڤێرساڵ جیهانی و ئابوری و ئەلکترۆنی دەسەپێنێت و تەنانەت کلتورو ڕۆشنبیری نەتەوەو نەتەوایەتیش دەخاتە ژێر هەیمەنەی بازاڕو گەمەکانی قازانج و کێبڕکێی ئابوریەوە . بۆیە ئەگەر ئەم ڕەوتە گڵوباڵە مەترسی لەسەر ئەوگەلانە هەبێت کەدەوڵەتیان هەیەو نیشتیمان بۆتە سەقفی پەیوەندیان ئەوە بۆ گەلی کوردی ئێمە کە پارچە پاچەو دابەشکراوو بێدەوڵەتین مەترسیەکی کوشندەیە،ئەمە وادەکات ،ئێمە لەمیلەتانی ترزیاتر پێویستمان بە ئیتمای هاوبەش و مودێرن و یەکگرتن و کۆبونەوە بێت لەژێر سەقفی پەیوەندیە نیشتیمانیەکان ،کەبێدودڵی ئەمش ئەرکی بزوتنەوە نیشتیمانی و نەتەوایەتیەکانە . بەڵام زۆر بەداخەوە هێزە سیاسیە بەناو نەتەوایەتیە باڵادەستەکان هیچ پرۆژەیەکی نیشتیمانی ستراتیژیان نیەو ناتوانن لەناو پەیوەندیە کلاسیکیە بنەماڵەییەکان دەرچن واز لەکەڵکەیی ئاغایەتی و ستەمکاری بهێنن و ڕولە میکانیزمەکانی مودێرن و دیمکراتی و هێزی لۆجیک بکه ن و ئاستەکانی ئینتمایی کۆمەڵگە بەرەو ئاسۆببەن و خەونی سەربەخۆیی لە دروشمبازی و موزایەداتی سیاسیەوە بگۆڕن بۆ بەرنامەیەکی نیشتیمانی بۆ کۆکردنەوەی سەرجەم گەلی کوردستان لەدەوری ئەم خەون و ئینتمایە . هەربۆیە لەئێستادا بازنەی ئەم خولیا خێڵەکی وناچەگەری و عەشیرەتگەریە فراوندەبێت و وەک جێشوێنی دەزگاو دامەزراوەنیشتیمانیەکان دەردەکەوێت و دەبێتە پەناگە بۆپاراستن و داکۆکی کردن لە هاوتیرەو هۆزو خێڵەکان ،بێگومان ئەمەش دەرخەری ئەو ڕاستیەیە کە قەیرانێکی سیاسی ڕاستەقینە لەباشور لەئارادایە دا کەوا ڕۆژ بەڕۆژ زیاد دەکات وەک نوسنەک لە گەردنی دەسەڵات ئاڵاواو بڕستی لەبەر بڕیوە و بۆتە مەترسی ڕاستەقینە لەسەری. بەدیوی ئەودیویشدا ئەم دۆخە بەرپرسیارێتی گەورە دەخاتە ئەستۆی هێزە نیشتیمانی دیمکراتی پێشکەوتو خوازەکان بۆ سەرڕێخستنی پرۆژەیەکی نیشتیمانی بۆ دەربازکردنی هەرێم لەم قەیرانە کوشندەیە،لە ڕێگای فشاری جۆراو جۆری جەماوەری بۆسەردەسەڵات ،تا ئینتمایی نیشتیمانی و هاوڵاتی و بەرژەوەندیە باڵاکانی و گەشەپێدانی سیاسی و کارکردن بۆ دامەزراندنی دەزگاکان و حوکمی یاساو پاراسستنی مافی یەکسانی هاوڵاتی و بخاتە سەروی بەرژەوەندیە حیزبی و بنەماڵەییەکانیانەوە بێگومان ئەمەش بوێری و هەڵوێستی کردەیی دەوێت
