ڕێواس ئەحمەد بانیخێڵانی
مێژووی بزووتنەوەی نیشتمانی و چینایەتی هەرچوارپارچەی گەلەكەمان تەژییە لە ڕۆڵی بزووتنەوەی ئافرەتانی كورد، ئەم بەشدارییە زۆر جار بەهۆی زاڵبوونی هزری پیاوسالاری و سیستەمی ئابووری و کۆمەڵایەتی نەبینراوە، لە كاتێكدا ژنان لە قورسترین ساتەكانی تێكۆشان، وەك تێكۆشانی نهێنی و چەكداری و گیان فیدایی بەشدارییەکی بەرچاویان هەبووە.
بەشداری ژنان لە خەباتی ئازادی و ڕزگاریخوازی چەكداری لە كۆتایی سەدەی ڕابردوو و سەرەتای ئەم سەدەیە وەك دیاردەیەكی بەرچاودەركەت. ژنانی ڕیزی حزبەكانی ڕۆژهەڵات و حزبی شیوعیی كوردستان لە سەدەی ڕابردوو و ژنانی ڕیزی پارتی كرێكارانی كوردستان و و یەپەژە لەم سەدەیەدا سەلماندییان ژن لەم بوارەشدا زۆر جار لە پیاوان زیاتر دەتوانن خەباتی بەرەنگاری و ڕزگاری بكات، نەك تەنیا بۆ ڕزگاری نیشتمانی بەڵكو بۆ چەسپاندی یەكسانی و هاوسەنگی جەندەری.
خەباتی بێ وێنە و پڕقوربانیدانی ژنانی ڕۆژئاوا لە شەڕو شوڕشی ڕۆژئاوا بۆتە ڕەمزی بەرەنگاری و دەرخستنی تواناكانی ژنان. نەك بۆ نەتەوەی كورد بەڵكو بۆ تەواوی بزووتنەوەی فێمێنیستی و چەپەكان جێگای شانازی و مشومڕبوو، كاریگەرییەكی قووڵ و فرە ڕەهەندی لەسەر بزووتنەوەی فێمێنیزم لەسەر ئاستی ناوچەیی و جیهانی دروست كردووە، وەك بوومەلەرزەیەكی فیكری بوو لە ناو بزووتنەوەی فێمێنیزمدا هەڵدەسەنگێنرێت.
گەر بگەڕێنەوە بۆ مێژووی دروستبوونی پەپەژە لە چواری نیسانی ٢٠١٣ دامەزرا. هەرچەندە پێشتر ژنان لە ناو یەكینەكانی پاراستنی گەڵ بەشدار و ئەندام بوون. بەڵام بڕیاردرا كە هێزێكی سەربەخۆ و تایبەت بە ژنان پێكبهێنرێت بۆ ئەوەی ژنان بتوانن بە ئیرادەی خۆیان بەرگری لە خاك و مافەكانیان بكەن و لەهەمان كاتدا ژنان لە ڕووی فیكری و سەربازییەوە پەروەردە بكرێن. ئەم هێزە نەك تەنها وەك هێزێكی سەربازی بەرگری، بەڵكو وەك پێشەنگی شۆڕشێكی كۆمەڵایەتی و فیكری لە ناوچەكەدا سەیر دەكرێت. بنەمای فیكری ئەم هێزە لەسەر چەمكی ژنولۆژی دامەزراوە و كۆڵەكەی ئەم چەمكەش بەبێ ئازادبوونی ژن كۆمەڵگە ئازاد نابێت، لەم ڕێگەیەشەوە خەباتدەكەن بۆ گۆڕینی عەقڵیەتی پیاوسالاری و بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكی یەكسان. ئەوەی جێگەی سەرنجە تەنیا كار لەسەر هۆشیاركردنەوەی ژنان ناكەن بەڵكو هاوشان كار لەسەر هۆشیاركردنەوەی هاوەڵانی پیاویش دەكەن وسەرلەنوێ مانایەكی تریان بە مەغزای پیاوبوون بەخشیەوە، ئەم گۆڕانكارییە لە عەقڵییەتی پیاوانی ناو ئەم بزووتنەوەیە بە ڕوونی ڕەنگی داوەتەوە.
لە هەڵوێست و گوتارە سیاسییەكان و پشتگیری ئەم یەكینەیە دەردەكەوێت. دروشمی سەرەكیان" ژن، ژیان، ئازادی" یە. كە ئێستا لەهەموو جیهاندا بە زمانی كوردی دەوترێتەوە. هەروەك چۆن لە ئەنجامی تیكۆشانی خەباتگێڕانی ڕۆژئاوا وشەی " پێشمەرگە" و " شەڕڤانان" چووە ناو فەرهەنگی زمانە جیهانییەكان.
یەپەژە وەك هێزێكی كاریگەر ماوەتەوە، لە ڕۆژاوا بەردەوامە لە خەبات. لە ساڵانی ٢٠٢٤ و ٢٠٢٥دا، بەشداریان لە چەندان ئۆپەراسیۆنی سەربازی كردووە لە دژی شانە نوستووەكانی داعش و بەرگری لە ناوچەكانی باكوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا دەكات لە بەرامبەر هێرشە دەرەكییەكان. لە ماوەی ئەم چەند ساڵەدا یەپەژە ڕۆڵێكی یەكلاكەرەوەی هەبوو لە تێكشكاندنی گەورەترین هێزی تیرۆریستی جیهان (داعش). لە شەڕی كۆبانی، هەزاران ژن و منداڵی یەزیدی ڕزگار كرد، ئەمە جگە لە ڕزگاركردنی " ڕەقە" .
وێنەی ژنی ڕۆژهەڵاتی لە "قوربانی"یەوە بگۆڕن بۆ "پێشەنگ و ڕزگاركەر".
خەباتی ژنانی یەپەژە وێنەی ژن وەک "قوربانی" تێكشكاند و نیشانی دا كە ژن دەتوانێت پێشەنگ بێت نەك تەنیا لە شەڕدا بەڵكو لە بەڕێوەبردنی پرۆسەی سیاسی و كۆمەڵایەتییدا. ژنان توانییان نەك تەنیا خۆیان بەڵكو كۆمەڵگە لە عەقڵیەتی پاشكەوتووی سەدەكانی ناوەڕاست ڕزگاربكەن. لە هەموو بوارەكانی بەڕێوەبردن بەشدارییەكی كاریگەریان هەبوو. بەمجۆرە كاریگەرییان لە گۆڕینی بنەڕەتی سیستەمەكدا هەبوو. ئەمەش وایكردووە ، وێنەی شەڕڤانانی یەپەژە بووە سیمبۆلێكی بزووتنەوە فێمینستەكان لەسەرانسەری جیهاندا و وەك نموونەیەكی سەركەوتووی فێمێنزمی پراكتیكی دەبینن. ژنانی یەپەژە هەموو ئەو تابۆیانەی كۆمەڵگەیان تێكشكاند و سەلماندییان ژن گەر بواری بۆ بكرێتەوە تواناكانیان هەرگیز لە پیاو كەمتر نییە. ئەم یەكسانییە سیستەمی هاوسەرۆكایەتی دروستكرد" ژنێك و پیاوێك بۆ هەر پۆستێكی ئیداری"، كە ئەمەش مودێلێك كاریگەر و نوێ بوو نەك تەنیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڵكو لە جیهانیشدا. شۆڕشی ڕۆژاوا فێمێنزمیان بەستەوە بە پاراستنی ژینگە و ژیانی هەرەوەزی. گوندی" ژنوار" نموونەیەكی سەرنجڕاكێشی ئەم
بۆچوونە.
ئەم گۆڕانکارییانە بەشێك لە پیاوانی سەلەفی و وشكە سۆفی توشی فۆبیای تواناكانی ژن کردووە و هەر جارەی بە بیانوویەك كار بۆ چەواشەكردنی مێژووی و توانای ژنانن بكەن، بۆ ئەمەش پشت بە شیکردنەوەیەکی هەڵەی تێكستە دینییەكان بە دیدێكی پیاو سالارانە دەبەستن .
گوندێك تەنیا بۆ ژنان
دروستكردنی گوندەكە لە ٢٥ ی مانگی یانزەی ٢٠١٦ (ڕۆژی جیهانی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان) دەستی پێكرد و لە ٢٥ ی مانگی یانزەی ٢٠١٨ بە فەرمی تەواو بوو. لەم گوندەدا ئەو ژنانەی كە هاوسەرەكانیان شەهیدبوون یان ژنانی قورباییەكانی داعش لەگەڵ منداڵەكانیان دەژین. ژنان لەم گوندەدا بەشێوەی هەرەوەزی دەژین. بژێوی ژیانیان لە ڕێگەی كشتوكاڵ و ئاژەڵداری دابین دەكەن. هەرخۆیان نانەواخانە، قوتابخانە، دوکان و ناوەندی تەندروستی بەڕێوە دەبەن. یەكێ لە ئامانجەكانی ئەم گوندە دابینكردنی ژینگەیەكی ئارام بۆ ئەو ژنانەی كە لە توندوتیژی یان شەڕ هەڵاتوون.
ئەم گوندە لە ٣٠ خانووی نیشتەجێبوون كە قوڕ و كەرەستەی سروشتی دروستكراون. گوندەكە لە ڕێگەی ئەنجوومەنی ژنوار بەڕێوەدەچیت و بڕیار دەدەن، بڕیارەكان بە گفتوگۆ و كۆدەنگی دەدرێن. فەلسەفەی ئەم گوندە لەسەر ئازادی ژن، ئیكۆلۆژی و دیموكراسی ڕاستەوخۆیە.
ئەوان، جارێكی تر بونیادە كلتوری و هزرییەكانیان دارشتەوە و بە پراكتیكی و دەسكەوتەكانیان هزری داگیركاری و سیستەمی سەرمایەداری و پیاو سالارییان بەجۆرێك شەرمەزاركرد مەلا مەزهەرو هاوشێوەكانیان زیڕەیانكردووە .
