م . سامان مەجید
ئەدەبی منداڵان تەنیا ئامرازێک نییە بۆ کات بەسەربردن یان پڕکردنەوەی کاتە بەتاڵەکان، بەڵکو یەکێکە لە هەرە کۆڵەکە بەهێز و کاریگەرەکانی پرۆسەی پەروەردە و پێگەیاندنی ساغڵەمی نەوەکان. ئەم کایە ئەدەبییە، کە شیعر، چیرۆک، شانۆ و گۆڤارە تایبەتەکان دەگرێتەوە، ڕۆڵێکی بێدەنگ بەڵام قووڵ دەگێڕێت لە داڕشتنی کەسایەتی منداڵدا. لە ڕێگەی وشەی سادە، ڕیتمی خۆش و وێنەی ڕەنگاوڕەنگەوە، ئەدەب دەتوانێت بچێتە ناو قووڵایی دەروونی منداڵ و جیهانبینی ئەو بە ئاراستەیەکی ئەرینیدا بگۆڕێت، بە شێوازێک کە ڕەنگە گەورەکان بە ئامۆژگاری ڕاستەوخۆ نەتوانن پێی بگەن.
یەکێک لە گرنگترین ڕەهەندەکانی ئەدەبی منداڵان، گەشەپێدانی زمانەوانی و هزرییە. کاتێک منداڵ لە تەمەنێکی پێشوەختەوە بەر شاکارە ئەدەبییەکان دەکەوێت، فەرهەنگی وشەکانی دەوڵەمەند دەبێت، توانای ڕستەسازی و دەربڕینی بیرۆکەکانی گەشە دەکات و دەبێتە خاوەن خەیاڵێکی فراوان. خەیاڵیش کلیلە سەرەکییەکەی داهێنان و بیرکردنەوەی ڕەخنەییە لە داهاتوودا. هاوکات، ئەدەب کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لەسەر پەروەردەی ئەخلاقی و کۆمەڵایەتی هەیە. منداڵان لە ڕێگەی هاوسۆزییان بۆ پاڵەوانەکانی ناو چیرۆکەکان، بەها باڵاکانی وەک ڕاستگۆیی، هاوکاری، لێبوردەیی، پاراستنی ژینگە و خۆشەویستی نیشتمان تاقی دەکەنەوە. ئەوان بە شێوازێکی ناڕاستەوخۆ فێری جیاکردنەوەی چاکە و خراپە دەبن، بەبێ ئەوەی هەست بە سەپاندنی یاسا بکەن.
جگە لە لایەنی هزری، ئەدەب پاڵپشتێکی گەورەی گەشەی سۆزداری و دەروونی منداڵە. چیرۆکەکان دەبنە ئاوێنەیەک کە منداڵ هەستە ئاڵۆزەکانی خۆیی تێدا دەبینێتەوە، وەک ترس، دڵەڕاوکێ، یان توڕەیی. کاتێک دەبینێت پاڵەوانەکە چۆن بەسەر کێشەکانیدا زاڵ دەبێت، متمانەی بەخۆیی زیاد دەکات و فێری بەرهەڵستی و خۆڕاگری دەبێت. لە لایەکی ترەوە، خوێندنەوەی هاوبەش لە نێوان دایک و باوک و منداڵدا پێش خەوتن، تەنیا چالاکییەکی فێربوون نییە، بەڵکو پردێکی سۆزداری بەهێزە کە پەیوەندی خێزانی توندوتۆڵ دەکات و هەستی ئاسایش لە دەروونی منداڵدا دەچێنێت.
بۆ ئەوەی ئەدەبی منداڵان بگاتە ئامانجە پەروەردەیییە ڕاستەقینەکەی، پێویستە نووسەران، دایکان و باوکان، و مامۆستایان وردبین بن لە هەڵبژاردنی بابەتەکاندا. بابەتەکان دەبێت لەگەڵ قۆناغی تەمەن و ئاستی تێگەیشتنی منداڵەکەدا بگونجێن، زمانەکەیان پاراو و سادە بێت، و دوور بن لە هەر جۆرە توندوتیژی یان ترساندنێک کە زیان بە دەروونیان بگەیەنێت. لە کۆتاییدا، وەبەرهێنان لە ئەدەبی منداڵاندا، وەبەرهێنانە لە بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار، داهێنەر و خاوەن بەها مرۆییە بەرزەکان، چونکە منداڵی ئەمڕۆی خوێنەر، دەبێتە سەرکردە و بەرهەمهێنی سەرکەوتووی سبەینێ.
