سەدیق سەعید ڕواندزی
هەڵبەتە، هەڵەیەكی گەورەیە، گەر بڕوامان وابێت ئێمە هاوشێوەی شیعر، ڕۆمان تەنها بۆ چێژ و جوانی دەخوێنینەوە، بە پێچەوانەوە ڕۆمان ژانڕێكە هەڵگڕی پەیامێكی گەورەی مرۆیی، نەتەوەیی و سیاسی و كولتووریی و پەروەردەیی و ژیارییە، كە بشێ لە پەراوێزییەوە، خوێنەر ئاشنای ڕەهەندی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگەیەك و مێژووی سیاسی و كولتووری و بگرە سایكۆلۆژیای مرۆڤیش بێت، وەك ئەوەی لە ڕۆمانەكانی دۆستۆیڤیسكیدا دەبینرێت. بۆیە هیچ كاتێك ڕۆمان بەدەر نییە لەو گوتار و پەیامەی هەڵگڕیەتی، بە تایبەتی لە ڕۆمانی واقیعی و سیاسی و مێژووییدا، بەڵام بە پێچەوانەوە بەشێكی زۆری ڕۆمانەكانی ئێستا، وەك هاوڕێی ڕەخنەگر(ئارام سدیق) وتەنی، ورێنەسازیی و وەهمسازیی و ئاڵۆزاندنی ڕۆمانن، لە ژێر ناوی بە ناو تەكنیكی نوێ، كە تیایدا ماناو گوتار دەكرێتە قوربانی ئەو بە ناو تەكنیكە و سەرەنجام ئەوەی بۆ خوێنەر دەمێنێتەوە، جگە لەو ورێنەسازییە و بە یەكەوەلكاندنی چەند وێنەیەكی ئاڵۆز و بێ مانا هیچی تر نییە. زۆرجار ڕۆماننووسێك تێمایەكی جوان و مانادار هەڵدەبژێرێت، بەڵام چونكە ناتوانێت هونەرییانە كار لە سەر ڕووداوەكانی ڕۆمانەكە بكات، ئیدی بە هۆی درێژدادڕیی و فرە ڕووداو یی و فرە دەنگی، ڕۆمانەكە دوور دەكەوێتەوە لەو هێڵە درامییەی گێڕانەوە و گوتاری ڕۆمانەكەی لەدەست دەردەچێت، چونكە نابێ ئەوەمان بیر بچێت، كە هەبوونی فرە دەنگی و فرە ڕووداویی لە ڕۆماندا، بە مانای ئاڵۆزاندنن و مۆنتاژكردنی دیمەن و وێنە و ڕووداوی جیاواز نایەت، كە ئەم هونەرە پتر دەچێتە خانەی كورتە چیڕۆك نەك ڕۆمان. لە هەفتەی ڕابردوودا، هەردوو ڕۆمانی (هەڵاتنی كچەكان)ی گۆران سەباح و (لەوێ مەمرەی) ڕەزا عەلی پوورم خوێندنەوە، . هەڵاتنی كچەكان، ڕۆمانێكی هۆلیۆدییە و ڕەنگە تەنها لە خەیاڵی نووسەر ئەم جۆرە ڕووداوانە بوونیان هەبێت و گەر كورتی بكەینەوە، كە بنووسی ئەم ڕۆمانە زۆر باس لەكورتكردنەوەی ڕۆمانی ڕۆماننووسە بە تواناكانی ئێمە دەكات، ئەوا دەبێتە كورتیلە چیڕۆكێك ، بەڵام درێژدادڕیی تێ ئاخنینی چەندان ڕووداوی لاوەكی و بێ مانا كردوویەتییە بە ناو ڕۆمان. ڕۆمانەكەی تر، لە ڕاستیدا دەكرێ بڵێین، دەیان ڕووداوە لە نێو یەك ڕۆماندا، بێ ئەوەی هیچ كام لەو ڕووداوانە، دواجار ڕەهەندی گێڕانەوەی ڕووداو بە خۆوە بگرن. ئەم ڕۆمانە، ڕۆمانێكی ئاڵۆز و پچڕ پچڕ و فرە ڕووداوە كە خوێنەر نازانێت تێمای سەرەكی و گێڕانەوەی ڕووداوە بنەڕەتییەكەی ڕۆمانەكە كامەیە، كە دەبێ لە ڕۆماندا بوونی هەبێت، چونكە فرە ڕووداویی لە ڕۆماندا، دواجار لە چەق ڕووداوی ڕۆمان یەكدەگرێتەوە، بەو مانایەی ڕۆمان لە گێڕانەوە بەرجەستە دەبێت. ئەم ڕۆمانە لەلایەكەوە باسی شۆڕشی گەلانی ئێرانە، لەلایەكی دیكەوە باسی منداڵێكی زۆڵە، لەلایەكەوە باس لە ڕووداوی هاتۆچۆ دەكات، لەلایەكی دیكەوە كاری ڕۆژنامەنووسی و ڕاگەیاندن و گێڕانەوەی بیرەوەریی و چەندان بابەتی تر، كە هیچیان پەیوەندی واتایی و شوێن و زەمەن و ڕووداویان بەیەكەوە نییە ، گەر بینای هونەری ڕۆمانەكە هەڵبوەشێنینەوە ئەوا دەبێتە كۆمەڵە چیڕۆك نەك ڕۆمان! كەدواجار خوێنەر بەدەستی بەتاڵ لە ڕۆمانەكە دێتە دەرەوە! سەیر لەوە دایە، یەكێك ئەم ڕۆمانە بە ڕۆمانی پۆست مۆدێرن ناو دەبات، بێ ئەوەی ئەوە بزانێت و ئەو پرسیارە لە خۆی بكات، كە ئایا ئێمە ڕۆمانی مۆدێرنن هەیە، تا دواتر ڕۆمانی پۆست مۆدێرنمان هەبێت؟ لەلایەكی دیكەوە شێوازی گێڕانەوە لەو ڕۆمانەی پوور، وەك هەر فۆڕمێكی گێڕانەوە لە ڕۆمانی كوردانی ڕۆژهەڵات(بۆ نموونە وەك گابۆڕ)، شێوازێكی سواو و حیكایەتییانەیە، چونكە بەردەوام ڕووداوەكان بە كرداریی (گوتم و گوتی ) دەگێڕدرێنەوە، كە بە ڕاستی شێوازێكی ناهونەریی و بێ چێژ و بێزاركەرانەیە و ئەم تەكنیكە، لەگەڵ ڕۆمانی پۆست مۆدێرن یەكناگرێتەوە وەك ئەو پەسندەرە دەیڵێت. دواجار دەڵێم، ڕۆماننووسانی كورد، دەبێ ئەو ڕاستییە بزانن كە خوێنەری كورد، خوێنەرێكی بژاردەیی نییە، بۆیە كە ڕۆمانێك دەخوێنێتەوە، دەیەوێت بزانێت پەیامی ئەم ڕۆمانەچییە؟ ڕووداوەكانی چین؟ كارەكتەرەكانی باسی چی دەكەن، نەك ئاڵۆزاندنی ڕۆمان بێت، وەك ئەوەی لە بەشێكی زۆری ڕۆمانەكانی ئێستا دەیبینین. .