وتهیهك:
چهپبوون، تهنیا له یادێكدا كورتنابێتهوه. بهڵكو پرسێكی دانهبڕاوی ژیانی مۆدێرنه. له مۆدێرنهدا، چهپ و شیوعییهت وهك دیاردهیهكی سیاسی و كۆمهڵایهتی لهدایكبوون. حیزبی شیوعیی كوردستان، بهشێكه لهو دیاردهیه كه له ههناوی چهپی عێراقییهوه سهریههڵدا و پاشان لكا به ئهزموونی سیاسیی كوردییهوه. له ساڵیادی ڕاگهیاندنی حیزبدا، ههفتهنامهی ڕێگای كوردستان فایلێك لهمهڕ چهپی كوردی و ناوچهكه دهكاتهوه و چهندین پرسیاری جۆراوجۆر ئاراستهی نوسهران و چالاكوانان دهكات.
لە فایلی دووەمدا ، هاوڕێ (ڕزگار عومەر) وەک ڕۆشنبیر، نووسەری دیاری نێو دنیای فكرى چەپ، وەڵامی پرسیارەکان دەداتەوە.
پرسیار: لە ژێر ڕۆشنایی "ڕۆڵ و كاریگەری"ـی بزووتنەوەی چەپ و كۆمۆنیستی لە مێژووی كۆن و تازەی عێراق و كوردستاندا، هیچ چانسێکی مێژوویی هەیە بۆ ئەم حیزبە یان بزووتنەوەی چەپ؟
ڕزگار عومەر: چانس لە مێژوودا دیارییەکی غەیبی نییە پێشکەش بە هیچ هێزێکی سیاسی بکرێت، بەڵکو دەرەنجامی خوێندنەوەی دروستی "ساتەوەختی مێژوویی" و توانای بەگەڕخستنی ئامرازەکانی هەژموونگەرییە، ئەگەر ئەم هێزە خۆی تەماحی دەسەڵاتی هەبێت، راستەوخۆتر: ئەگەر دەتەوێت لە شوێنی یەکێتی و پارتی، تۆ دەسەڵاتدار بیت بەدڵنیایی ئەم حیزبە دەبێ چەندبارە لەوان "دەسەڵاتخوازتر" بێت!
نزیکەی دە ساڵ لەمەوبەر لە ڕێگەی تەلەفزیۆنی (ڕێگا)وە ڕاشکاوانە جەختم لەوە کردەوە کە بۆ ئەوەی حیزب بەرەو پێشەوە بچێت، ناتوانێت تەنیا پشتبەستوو بێت بە شانازیکردن بە ڕابردوو؛ بەڵکو دەبێت بیر لە هەموو شێوازەکانی "هەژموون"کردن بکاتەوە. ئەم هەژموونە تەنیا ئایدیۆلۆژی نییە، بەڵکو "هەژموونی جوگرافی"یشە، واتە هەوڵدانە بۆ زۆنەکانی نفوزی خۆت:- دەشتی مەخمورو کەندێناوە، سۆران، تەوێڵە، خانەقین، ئاکرێ دەبوایە لە دوای ڕاپەڕینەوە ببوونایە نفوزی جەماوەری و ئیداری ئەم حیزبە، بۆ نەبوو؟ چونکە ئەم ڕوانگەیەو ئەم تەماحەی نەبووە.
چانسی مێژویی چەپی کوردی و عێراقی ئەمڕۆ لەنێوان دوو ناکۆکیی دژ بە یەكدا گیری خواردووە؛ لە لایەك دەتوانێت وەکو قوفڵی کۆتایی مێژوو سەیری بکەیت، دەشتوانی دەریچەیەك ببینیت و چانسی لێ دروست بکەیت!
لە وێنە تەڵخە ڕەشبینەکەدا نەك چەپ بوون بەڵکو سیاسەتکردنی ئاسایی ئەستەم بووە، بەڵام هەر لەم وێنەیەدا؛ لە نێو گەورەترین قەوارەی کۆمەڵایەتیدا، دێوێک، بکەرێکی کۆمەڵایەتی کە بریتیە لە"گەنجان" لە نۆرهی ڕۆڵێکی مێژوویی دا وەستاون.
تا ئێستا حیزب نەیتوانیوە خۆی لە قەرەی ئەم هێزە کۆمەڵایەتییە بدات لەڕووی عەمەلییەوە، چونکە بیروڕای زاڵی سیاسی نێو حیزب، بەشێك لە کلتورە موحافەزەکارەکەی ڕێگرە لە ڕیسكکردن، گەنجیش تەنیا پەلكێشی ئەو هێزە دەبێت کە ئاکشنی لە پێناویدا بکات.
کۆمەڵگەی ئێمە کۆمەڵگەیەکی گەنجە، و لە ناو ئەم توێژەدا گەورەترین هێزی کاری بێکار و پەراوێزخراو هەیە. لێرەوە ئەگەر ڕوئیا و ستراتیژی دروست هەبێت، ئهوا چانسی مێژوویی سەرلەنوێ لەدایکدەبێتەوە. بەڵام ئەم چانسە بە مەرجێک دەبێتە واقیع کە چەپ لەو "موحافەزەکارییە ڕیاکارانەیە" ڕزگاری بێت کە ساڵانێکە یەخەی گرتووە؛ ئەو عەقڵییەتە پاشەکشهکارەی کە وادەزانێت ڕۆڵی حیزبی شیوعی یان چەپ تەنیا بریتییە لە "ناوبژیوانێکی هێمنکەرەوە" لەنێوان جەمسەرە دەسەڵاتدارەکاندا، یان ڕۆڵی ئەو "حیزبە مەعقول و عاقڵە" ببینێت کە پەنجەرەیەکە بۆ ئارامکردنەوەی ململانێی بەرە دژ بەیەکەکان.
مارکسیزم لە سادەترین دەستەواژەی ناسراوی خۆی "فەلسەفەی گۆڕینی جیهانە" نەك ئارامکردنەوەی کێشەکانی بۆرژوازی. ئەگەر بەڕاستی مارکسی بین، نابێت لەژێر "ڕەنگێك" یان "تایپێکی" فەرزکراو لە چەتر و فریوی چەمکی "ڕزگاریی نیشتمانی"دا خزمەت بە دڕەندەترین، گەندەڵترین و تەسکبینترین حیزبەکانی بۆرژوازی ناوچەکە بکەین.
هەمیشە لە گەڵ ئەوەم شەڕی دۆڕاندن نەکەین، بەڵکو بەکارھێنانی توانای ڕاستەقینە بۆ گۆڕینی هاوسەنگی هێز ئامانج بێت، لەم پێناوەشدا "بێدەنگی" نابێت قەت بژاردەی ئێمە بێت. چانسەکە لە لێکترازانی سیستمی سیاسی و ئابوریی ناوخۆییدایە، بە قازانج و قۆستنەوەی دەسەڵاتیکی تری مەرکەزی نا، بەڵکو بە قازانجی فۆرماتکردنەوەی بنەڕەتیی وەڵامی ئەوەی کێ کوردستان بەڕێوە ببات؟ بە مەرجێک چەپ ئامادەیی پیشان بدات کە هێزی ڕاستەقینەی گۆڕانکاری بێت نەک پاشکۆ، بەلای کەمی ئەو یۆتۆپیایەی خۆی بە فەرمی بزانێت و قەناعەتی پێ هەبێت، کاری بۆ بکات.
پرسیار: سیاسەتکردن لەم سەردەمەدا ئاڵۆزیی زۆری بەسەردا هاتووە، سیاسەت بۆ بزووتنەوە چەپەکان قورستربووە لەم ئاڵۆزییەدا، لە دۆخێکی وادا چ جۆرە ستراتیژێك بە کەڵکی بوژانەوەی بزووتنەوەکە دێت؟
ڕزگار عومەر: بەڵێ، سیاسەتی هاوچەرخ ئاڵۆز بووە، بەڵام ئەمە تەنیا پاساوێکە کە حیزبە کلاسیکییەکان بۆ پاساوھێنانەوە بۆ سستیی خۆیان بەکاری دەهێنن. بۆ بوژانەوەی بزووتنەوەکە، ئێمە پێویستمان بە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی هەیە لە پانتایی "مایکرۆ-پۆلەتیکس یان وردە- سیاسەتدا.
ئەم مەیدانانە چین کە دەکرێ حیزبی شیوعی یان چەپ جڵەوکەی لە دەست بگرن؟ پرسیار لە خۆمان بکەین: بۆ یەك ئەندامی حیزبی شیوعی لە خانەقین دەتوانێت بزوتنەوەیەکی هەرەوەزی کۆمەڵایەتی و دامەزرێنێت و بەڕێوەی ببات، بۆ یەك کادیری تر لە هەموو کوردستان ناتوانێت ئەمە بکات؟
کاری هەروەزی، ژینگە پارێزی، پەروەردە، تەندروستی تەنیا بە دەرکردنی بەیان نامەیەکی گشتی کۆتایی نایەت، ئەمانە ئەو کەیسە گەرمانەن کە دەبێ لە دەستی حیزب و بزوتنەوەکانی تر بسەندرێتەوە، زۆر گرنگە بە "میدیایی" کردنی ئەم کەیسانە و کوشتنیان لە نێو دێری کورتە هەواڵەکاندا، بگۆڕێن بۆ ئیدارەدانێکی هەڵمەت و داكۆكیی درێژ خایەن و ئامانجدار.
لە لایەکی تر، هەرلەم پێناوەدا و بە ئاراستە و ئامرازێکی تر، من هاوڕای (سلاڤۆی ژیژەک)م کە دەڵێت چەپ لە ئێستادا پێویستی بە جۆرێك لە "تاچهریزمێکی بەهێز" هەیە، مەبەستم لە ڕووی خاوەندارێتیی ئیرادەیەکی پۆڵایین و بڕیاردەری دیسپلینکراو بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژە فیکرییەکەی.
بەر لە من لە ساڵی نەوەدەکان هاوڕێ" کەریم ئەحمەد" لە چەند گوتارێكدا کە دوای مردنی لە کتێبێك کۆکرایەوە باسی هەڕەشەی کهلتوری "لیبرالیزم" دەکات بە شێوە بۆرژوازییەکەی، ئەو لیبرالیزمەی کە بەدروستی ڕەخنەی لێدەگرێت، هەر لە ژووری تەنیشت ژوورەکەی خۆی بوون، ئەو باسی چەکەرەی ئەو لیبرالیزمە دەکا کە لە ئیعلامی ئەو دەمی حیزب سەرەتاتکێی بوو!
بەڵام ئێستا ئەم لیبرالیزمە بۆرژوازیە بووە بە کهلتوری باڵێك کە ئەوەندەی مانای "بوون" ی خۆی لە میدیای بۆرژوازیدا دەبینێتەوە ئەوەندە خۆی لە ئەدەبیاتی چەپدا نابینێتەوە، ئەم پێکەوەژیانەی چەپ و ڕاست لە نێو یەك حیزبدا، گەورەترین تەگەرەی مێژوویی بووە لەوەی حیزب جەماوەری ببێتەوە.
ستراتیژی بوژانەوە بەبێ "بوژانەوەی مارکسیزم" و گەڕانەوە بۆ "کۆمەڵناسیی شۆڕشگێڕ" مەحاڵە. دەبێت پایە تیۆرییەکانی "پراکتیک" لە ناو حیزبدا بەهێز بکرێنەوە. بۆ نموونە، مۆدێلی حیزبی چەپی نوێ لە ئەمریکای لاتین نیشانیاندا چۆن دەکرێت لە ڕێگەی گوتارێکی جەماوەریی ڕادیکاڵ و بەکارهێنانی داخوازییە ڕۆژانەییەکانی خەڵک، تەوژمێکی گەورەی سیاسی دروست بکرێت.
ئەو "پراگماتیزمە چالاکەی"کە لە فەلسەفەی پەتییەوە دەپەڕێتەوە بۆ ناو بنیاتنانی ڕەخنەی سیاسی جۆرێك لە لۆژیکی "باڵادەستی و سەرداری ئایدیۆلۆژی" نیشان دەدا کە دەتوانێ ببێتە میتۆدێك بۆ هەژموون کردنی ئایدیۆلۆژی وفیکری، لێرەدا من بۆ ئەو مەبەستە بەکاری دەهێنم و دەمەوێ مانای پێبدەم " لە ئەمڕۆدا شەڕی ئایدیۆلۆژی بە پێچەوانەی قسەی باو، دەبێت توندتر بکرێتەوە!"
"ستراتیژی نوێ" دەبێت لەسەر بنەمای ڕەتکردنەوەی سازش، داڕشتنی گوتاری ڕادیکاڵی جەماوەری، و ڕووکردنە ناو کێشە ڕاستەقینەکانی خەڵک بێت، نەك دانیشتن لە ژوورە داخراوەکانی هاوپەیمانێتییە بێبەرهەمەکانداو لاسایی کردنەوە و کۆپیەکی شل و شێواوی دیبلۆماسیەتی "سەردان" و "پیرۆزبایی"!
پرسیار: لە كۆمەڵگەیەكی وەك كوردستان (ئەزموونی باشور)، هەتا ئێستا پرسی خۆبەڕێوەبردن، ئەوەی کە نەوەیەك لە چەپەکان پێداگری لەسەر کۆنسێپتی "رزگاریی نیشتمانی" دەکەن، لە کاتێکدا شان بەشانی ئەوە "عەدالەتی کۆمەڵایەتی" ویستی زۆربەی کۆمەڵگەیە، لەم دوانەیەدا "ڕزگاری نیشتیمانی – عەدالەتی کۆمەڵایەتی" ئەركی چەپ دەبێت چی بێت ؟
ڕزگار عومەر: ئەم دوانەیە تەنیا لە مێشکە موحافەزەکارەکان و ناسۆنالیستییەکاندا لە یەکدی جیا دەکرێنەوە، لە دیدی مارکسیستییەوە ئەمانە دوو ڕووی یەک مەیدانن لە زۆر شوێنی جیهاندا. ئەرکی ڕاستەقینەی چەپ ئەوەیە کە چیتر نەهێڵێت "چەمکی ڕزگاریی نیشتمانی" وەک ئامرازێک و فریوێک بۆ شەرعییەتپێدان بە تاڵانکاری و چەوساندنەوەی چینایەتی لەلایەن بۆرژوازی خۆماڵییەوە بەکاربهێنرێت. تۆ ناتوانیت نیشتمانێک ڕزگار بکەیت کاتێک هاووڵاتییەکەی لەناو خۆیدا کۆیلە و بێکار و برسی بێت.
لە ئەزمونی باشووردا، چەپ کاتێک دەکەوێتە داوی فریوەوە کە پێیوابێت "ڕزگاریی نیشتمانی" قۆناغێکە و دەبێت تێیدا لەگەڵ دەسەڵاتی بۆرژوازی ناوخۆیی یەکبگرێت، و دواتر بیر لە "عەدالەتی کۆمەڵایەتی" بکاتەوە. ئەمە بە بۆچوونی من خیانەتە لە جەوهەری مارکسیزم.
ئەرکی ئەمڕۆی چەپ ئەوەیە کە "مانا" بۆ ڕزگاریی نیشتمانی بگەڕێنێتەوە، بەڵام لە ڕێگەی عەدالەتی کۆمەڵایەتییەوە. نیشتمانێک کە تێیدا سامانەکەی لەلایەن چەند خێزانێکەوە قۆرخکرابێت و سوپایەکی بێکاری گەنجانی تێدا بێت، نیشتمانێکی ڕزگارکراو نییە.
گۆڕینی هاوسەنگی هێز پێویستی بەوەیە کە چەپ شەڕی ڕاستەقینە بۆ عەدالەتی کۆمەڵایەتی بکاتە سەرمەشقی خەباتی سیاسی گشتیی خۆی. مێژووی بزوتنەوە ڕزگاریخوازەکان لە جیهاندا، بە تایبەتی ئەم جۆرە لە بزووتنەوە کە هیچ وەهمێکی بەرامبەر بۆرژوازیی وڵاتەکەی خۆی نەبووە، پێمان دەڵێت کە ڕزگاریی نیشتمانی هەرگیز لە عەدالەتی کۆمەڵایەتی و ڕزگاریی چینایەتی جیا نەکراوەتەوە؛ هەر کاتێکیش جیاکرایەوە، دەرەنجامەکەی دەبێتە ئەم مۆدێلە لە حوکمرانییە تاڵانکارەی کە ئەمڕۆ لە باشووردا دەیبینین.