ناسر بابامیری
پێشه کی:
گۆرانکاریه بنچینه یه مێژوویه کان که هه ڵس و که وته کانی پێشووتری ژێر و ژوور کردوه، هێندێکیان ئه وه نده ده وره ی زایمانه که یان دوور و درێژ بووه، چه ند سه ده زه مانێکی فره توولانی ناێته به رچاو، که له ناخی هه ڵس و که وتی ئابووری و کۆمه ڵایه تی نیزامی پێشوودا گه راێک(وه چێک) شکڵ بگرێت تا له پرۆسه ێکی گه لێک پر ئه زمه و خوێناوی چینێکی نوێ بێته بوون، و چینی ده سه ڵاتداری ئابووری پێشووتر له گۆڕ بنێت! نیزامی کۆیله داری تا فێئوداڵیته و نیهایه ت هه ڵس و که و تی سه رمایه داری که له هه ناوی ئه م نیزامانه دا له دایک بوو. هه ر ئه م نیزامه یش خۆی هه ڵگری گه رای چینێکی تر بوو که له ره وتی به رە و پێشچووندا، ئوردووی کاری له به رابه ری ئوردووی سه رمایه وه ک ته نیا گۆڕ هه ڵکه ن میژوویی پێکهێنا. سه رمایه داری قۆناخی سه ره تای خۆیی به کۆتایی هاتنی ده وره ی مانۆفاکتۆره کان له جه رگه ی وڵاتانی رۆژئاوا به خولقاندن و داهێنان و دۆزینه وه ی ماشینی بوخار، و رێگای ئاسن و شه مه نه فه ر، …چینی پرولیتاریای پیشه یی هێنایه سه ر شانۆی ئابووری سیاسی جیهان. چینێک که چه رخی ئابووری سیاسی وه ک سووژه یکی چالاکی مێژوویی بۆ گۆرانی بنچینه یی ئه م هه ڵسه و که وته سه رمایه دارانه ی له هه موو گۆشه و کناری جیهانی بۆ به رانبه رکێ له گه ڵ ئوردووی سه رمایه به هێزی کاری ئه و ده سوورا. هه لس و که وتێ که ئوردووی کاری له به شه جیاجیاکانی به رهه مهێنان له شوێنی بچووک هه تا کارخانه ی زۆر گه وره شان به شانی یه کتر ریز کرد تا هه ڵس و که وتێک دروست بێت و له هه ناوی ئه م هه ڵس و که وته دا چینی کرێکار به شێوه ێکی ئاشتی هه ڵنه گر بچێته شه ر ی سه رمایه وه!
هه ڵبه ت چینی کرێکار ئیتر کرێکار به و مانای سه ره تاکانی سه رهه ڵدانی سه رمایه داری و قۆناخی مانۆفاکتۆر نییه. واته چینێک که ساڵانیکی دوور و درێژ هه ر کامه له به شه جۆرواجۆره کان له وانه کارگای ئاسنگه ری، رستن و چنین، کووزه گه ری و کشت و کاڵ و وه رزێری…و هێتد سه رقاڵی کار بوون، و خه ریک بوون قوناخه سه ره تایه کانی که ڵه که بوونی سه رمایه داریه ن تێده په راند، به ڵکوو ئیتر کرێکاران له ئاستی به رینی کۆمه ڵایه تیدا و له هه ڵس و که وتی گه لێک زاڵمانه ی شوێنی کار، شان به شانی یه کتر له کارگا و کارخانه کان که پێنج که س تا ده که س و سه دان و هه زاران که سی سه رقاڵی کارن. و هه ڵس و که وت چیتر ته نیا یاسا و رێسای دیاریکراو نییه، که بورژوازی و خاوه نکار به سه ریاندا زاڵی کردووه، و کرێکار له هه ڵس و که وتی”کاری هه رزان و کرێکار بێده نگ” شه و و رۆژ ده کاته وه، به ڵکووئه و هه لس و که وته ی ئوردوی سه رمایه و کویله ی حه قده ست ئوردووی کاریشی خولقاند! کرێکار له هه ناوی ئه م هه ڵس و که وته ی کار و سه رمایه دا و خولقاندنی «ئه رزشی ئیزافه» دا به وه ده گات، مان و نه مانی سه رمایه پێوه ندی راسته وخویی به کار و «زیده بایه» و که ڵه که بوونی سه رمایه وه هه یه. زانست و پراتیکی کۆمۆنیستی و کرێکاری ئه و بیرۆکه و گومانه پووچه ی له قاودا و نه فی کرد گۆیا ئه و بورژوازی خاوه نی ئامرازه کانی به رهه مهێنانه چه رخی ئابووری و ژیانی مرۆڤایه تی ده سوورینێت، به پێچه وانه به بێ چینی کرێکار، بورژوازی ته نانه ت بۆ حه وتووێک ناتوانێ ژیانی ئه نگه ڵی خوێشی دابین بکات!
هه ر چه نده ئه م ره وته مێژوویه له هه موو شوێنه کانی رۆژئاواش به شێوه ێکی یه کسان هه ڵس و که وته کانی پێشوو ئاڵ و گۆڕ تیدا پێک نه هات و ژێر و ژوور نه بوو. بۆ وێنه له بریتانیا زیاتر ئاڵ و گۆره که پیشه یی بوو، و له فه رانسه زیاتر سیاسی بوو، و له ئامریکا تێکه ڵاوێک له هه ر دوو بوو واته ئاڵ و گۆری ئابووری و سیاسی، به ڵام هێشتا چینی کرێکار به و مانایا که دواتر له نیوه ی دووهه می سه ده ی هه ژده دا ناسرا بوو، بۆ به رانبه رکی له گه ك ئوردووی سه رمایه له واقعدا وه ک سووژه ی چالاک و هوشیاری مێژوویی بو ئاڵ و گۆری بنچینه یی له ساحه که دا ئاماده و ته یا ر نه بوو.
شۆرشه کانی بورژوازی له ئامریکا و بریتانیا و هه روەها شۆرشی گه وره ی فه رانسه له ساڵه کانی 1789-1799 بوونه پێش زه مینه بو شۆرشه کانی سالی 1848 و به شوێن ئه ودا مه زنترین دیارده ی دوونیای سه رده م واته «کۆمۆنی پاریس» که سه رتاسه ری جیهانی ته کاندا و چه ند ده یه دواتریش بۆ یه که مجار له مێژووی چینایه تی و سیاسی دا شۆرشی ئۆکتوبری 1917 رووسیه پرۆلیتاریای گه یانده لووتکه ی سه رکه وتن. بزووتنه وه ی کرێکاری و کۆمۆنیستی پاش شکستی شۆرشی ئۆکتوبر له رووسیه تا به ئه مرو سه باری ئه وه ی دژی ئوردووی سه رمایه سه نه گه ر به سه نگه ر خه بات و شه ری کردووه، و به رپا کردنی کۆمۆنیزم له ده ورانی کۆمون و شۆرشی ئوکتوبریش زیاتر هه ل و مه رج و زمینه کان بو ده سته به ر کردن و سه رخستنی شۆرشی کرێکاری تێدا فه راهمه، به لام هه ر ئه و گه رایشه “رێفۆرمیستیه” که له ئینترناسیونال دووهه م واته 1889 دا ده ستی باڵای په یدا کرد و گه ورترین زه ربه ی له بزووتنه وه ی کۆمۆنیستی و کرێکاری دا، به ڵام به هۆی شکۆی شۆرشی کرێکاری رووسیه وه توانی له ژێر ئه و نسکۆ گه وره یه خۆی رزگارکات و له سه ر هه موو جیهان کاریگه ری گه وره دابنێت!
به ڵام چه ند ساڵ زیاتری نه خایاند، شۆرشی کرێکاری رووسیه له و ئه رک و به رپرسایه تی میژوویه ی کۆمۆنیست خستبوویه ئه ستۆی دوورکه وته وه و گه شه پێدانی پیشه سازی له رووسیه به جێگای ئه رکه کانی شۆرشی کرێکار و سه قامگیر کردنی کۆمۆنیزم باو کرا، و دیسانه وه بوارکان بۆ گه شه و به هێز بوونی گه رایش و مه یله رێفۆرمیستیه کان و ناسیونالیزمی مه زنخوازی رووسیه له ناو بزووتنه وه ی کۆمۆنیستی و کرێکاری زیاتر کرایه و به هێز بوو و بورژوازی جیهانی و ئه و دوڵه تانه ی له شکست پێهێنانی شۆرش ده ستیانبوو به گشتی هۆکار بوون که رکوود و شکستێکی گه وره یان به سه ر بزووتنه وه ی کۆمۆنیستی و کرێکاری نه تنها له رووسیه به لکوو له شوێنه کانی تری دونیاشدا دا سه پاند. رکوود و نووشه ستێک که بووه هۆی ئه وه تا به ئێستا جیهان چیتر شاهیدی گۆران و شۆرش گه لێک وه ها شکۆداری میژووی تر له جنسی «کۆمۆنی پاریس » و « شۆرشی ئۆکتوبری 1917» رووسیه نه بێت.
***
بۆ ئه وه ی که زیاتر سه رنج بخرێته سه ر «ده بئ چ بکرێت؟» و نووسراوه که زۆرتر دوور و درێژ نه بێت، که متر باسی هه ڵچوون و داچوونی خه باتی بزووتنه وه ی کۆمۆنیستی و کرێکاری به دژی رژیم سه رمایه داری کراوه و ته نیا بابه ته هه ر سه ره کیه کان ورووژاوه و خراوه ته به ر لێکدانه وه. ده یه ی سه ره تایی شۆرشی 57 ده وره ێک بوو که کۆمه ڵگا وه ک بورکانێک ته قیه وه و جۆش و خروشێکی شۆرشگێرانه ی به رفراوانی لێکه وته وه، که ش و هه وای شۆرشگێرانه باڵی به سه ر هه موو کۆمه ڵگادا کێشابوو و هێشتا رژیم سه رمایه داری ئاخوندی نه یتوانی بوو سه قامیگیری سیاسی ده سته به ر کات، چین و تۆیژه کانی کۆمه ڵگا بۆ به ره نگار بوونه وه له گه ڵ ئه م رژیم کۆنه په ره سته له هه موو ئازموونه کانی به ره نگاری و خه بات له دژی رژیمی په هله ویش که ڵکی وه رده گرت و هێزی خۆی ئه زموون ده کرد تا بتوانێت بناخه ی ژیانێکی ئازاد و یه کسان و شیوای مروڤی ئه ورۆ دامه زرێنێت.
نزیک به نیو سه ده له م ده وره تێپه ربوو، هه ر ده یه ێکی ئه م ده وره یه گه لێک ئازموونی به کرده وه و شه ری سه نگه ر به سه نگه ر، نووسراوه و لێکدانه وه ی قوولی نه زه ری و وتاری رادیویی و دواتر “تی وی” و پلاتفۆرمی تر بوونی هه بوو وه ک کانگاێکی زانستی چینایه تی و سیاسی تا له سه ر هه لچوون و داچوونی دوخه جیاجیاکان ئه و چه ند ده یه، و کوسپ و له مپه ره کانی سه ر ریگای بزووتنه وه کۆمۆنیستی و کرێکاری پشتی پێ به ستبوو.
له راستیدا کۆمه ڵگای ئێران به گشتی و چینی کرێکار و بزووتنه وه ی کۆمۆنیستی به تایبه ت له باری ئاگایی و وشیاری چینایه تی و سیاسیه وە یه کێک له و کۆمه ڵگایانه یه، که له باری تێئوری کۆمۆنیستی و شۆرشگێرانه و وریایی سیاسیه وە که می نه بووه و نییه، ئه وه ی که سه رباری هه موو که ند و له نده ئاسته م و دژواره کانی سه ر رێگایی یه کێک له کۆمه ڵگا هه ره زیندوو و پڕ جووله کانی نه ته نیا ناوچه که به ڵکوو جیهانه که ساڵانه به چه ند هه زار مانگرتن و ناره زایه تی گه وره و بچووک تێدا به رێوه ده چێت خۆی له خۆیدا سه لمێنه ری ئه م راستییه.
به تایبه ت له م دوایین ده یه دا نزیک به هه ر دوو ساڵ جارێک ئاخێز گه لێکی جه ماوه ری له سه دان شاری گه وره و بچووک له ناره زیایه تی سه باره ت به نا له باری بار و دۆخی ژیان و گوزه رانیان دژ به بێکاری، گرانی، ئاوسانی ئابووری و سه رکوتی سیاسی به دژی رژیم له ئاردا بووه، و هه رجاره درندانه تر له جاری پێشوو له گه ڵ سه رکوت و قه تل و عام رووبه رووبووه. به تایبه ت له ئاخێزی 1404 دا دیتمان کاتێک جه ماوره ێکی به رین له نزیک به دوو سه د شاری گه وره و بچووک له شوێنه جیاجیاکانی ئیلێران و هه روه ها بنه ماله کرێکاریه کانیش هاوشانی ئه وان رژانه سه ر شه قام، و گۆرپانه کانی شاره کانیان گرت و کاتێک چینی کرێکاریش وه ک چینێکی شۆرشگیر له روژانی دواتردا له هێندێک شۆێن به م نارە زایه تیه په یوە ست بوون و ده ستیاندایه خوپیشاندان و مانگرتن له شوینه جۆرواجۆره کان، ئیتر رژیم به ته واوای ته نگی پی هه ڵچنرا. ترس و خۆف له وه یکه جڵه وه ی ئه م ناره زایه تیه میلیونیه بکه وێته ده ستی کرێکاران و ئه وان مانگرتنی سه راسه ری ریکبخه ن، رژیمی گه یانده ئه م ده رنجامه له و په ری ده سته وه ستانی و داماویدا رایله کانی پێوه ندی خه ڵک له وانه ئینترنیت و ته له فوون….له سه راسه ری وڵااتدا ببڕێت و له بێده نگی و دوور له چاوی جیهان هۆلۆکاستێک له سه راسه ری ئێراندا وه رێبخات که مێژووی سه رده م جنایه تی وه های به خویه وه نه دیتبێت.
دیسان ئه م پرسیاره دایمیه دێته ئاراوه، چینی کرێکار سه رباری ناره زایه تیه کان و مانگرتنی پرش و بڵاو، هه زینه گه لێکی قوورس که له م چه ند ده یه دا له به رابه ر رژیمدا به سه ریدا سه پاوه، ئایا هۆی نائاماده یه که ی چیه که وه ک چینێکی شۆرشگێر و رێبه ر و سازمانده ر ناێته مه یدانه وه؟ ئاخرسه ر چینی کرێکار کێ و چۆن ئه و زه رفیه تانه له خۆیدا په روه رده ده کات بو هاتنه مه یدانی هه مه لایه نه که به شیوێکی که م هزینه تر له ئێستا بتوانێ یه کجار بۆ هه میشه ئه م رژیمه ئه نگه ڵه ی سه رمایه داری به چۆکدا بێنێت و له گۆری بنێت.
بزووتنه وه ی کرێکاری له ئێران به ر له وه ی له رێگای کۆسپ و له مپه ره «زه ینیه» کانه وه که رژیم به گه لێک ساز و به رگ و ئامرازی جۆرواجۆر و کاری ئیدئۆلۆژیک و سیاسی که ده یهێنێته سه ر رێی زه ربه بخوات، له رێگای کۆسپ و له مپه ره «عه ینی» کان له وانه دام و ده زگاکانی سه رکوت و داپڵۆسین و به خوێن کێشانی بزووتنه وه ی کۆمۆنیستی و کرێکاری، لێدانی حزب و ریلێکخراوه و تشکیلات و رێکخراوه ی سه ربه خۆی کرێکاری و له هه موو گرینگتر هێرشی بیرحمانه کردنه سه ر شۆرا کرێکاریه کان بوو که له شوێنی کار و ژیان پێکهاتبوون. هه ڵکوتانه سه ر و راماڵین و پاکتاو کردنی شۆراکان له لایه ن ده وله تی سه رکوتگه ره وه تا لێدانی بزوتنه وه ی کرێکاری و کۆمۆنیسته کان که به ردی بناخه ی ئه م شۆرایانه یان دانا، هه موو بۆ ئه وە بوو رێگریان بکات تا نه توانن ئیختیاراتی ده سه لاتی سیاسی خویان به ده سته وه بگرن.
واته ئوردوی کار و کۆمۆنیسته کان له کوشتاری به رینی ده یه ی په نجا و به تایبه ت ده یه شه ستی هه تاوی که ده یان هه زار و بگره زیاتر ئینسانی کۆمۆنیست و ئازادیخواز و به رابه ریخواز به شێوه ێکی سیستماتیک قه تڵ عام و تیره باران کران، زه ربه ێکی گه لێک قورسی خوارد. باشتر وایه بگوتری ئه مه حه زه فه فیزیکیانه کۆسپ و له مپه رێکی گه وره بوو له سه ر رێگای بزووتنه وه ی کرێکاری و کۆمۆنیستی که به شێوه ی بیلقوه جێگه و پێگه ی به هێزیان بوو به کرده وه ی ده ربهێنن. سه رباری ئه وه یکه ئه م بزووتنه وانه هیچکات له خه بات نه کشانه وه به لام خه باتی و راسانه کانیان زیاتر به ره نگاری بوو و له باشترین حاڵه تدا له ئاستی داخوازیه سه ره تایه کاندا قه تیس مایه وه.
رژیمی سه رکوتگه ری کۆماری ئیسلامی هه ر له سه ره تاکانی هاتنه سه رکار، ته نانه به بێ “یاسای کار!” نووسراوه ی دژه کرێکاری، به کۆمه ڵێک کۆسپ و له مپه ری «عه ینی» و به کرده وه چووه سۆراغی ئۆردووی کار، واته به سه رکوت، به رپێ گرتنی رێکخراوه ی سه ربه خۆی کرێکاری، مه منووع کردنی مانگرتنی سه رتاسه ری و هه ر چه شنه به رێکخراوه و چاڵاکی حیزبی تا فه رمان ده رکردنی جیهاد به دژی سنگه ره کانی شۆرش، و هه روه ها به خوێن کێشانیان، تا لێدانی دوو بزووتنه وه ی کرێکاری و کۆمۆنیستی خاوه ن پێگه ی به هێز بۆ ئه وە ی بتوانێت کونترۆڵ و سه رکوتی ده وڵه تی له ده ستدا بێت. ئه م سه رکوت و کوشتارانه، ته نیا به شێوه پولیسی و ئه منی.. نه بوو به ڵکوو هاوکات شوێنی کار و ژیانی کرێکاران و چینه ژێر ده ستکه کانی تریشی گه لێک پاوانخوازانه کردبووه مه یدان رمبازێنی میلیتاریستی خۆی.
هه ر له سه ره تاکانی هاتنه سه ر کاری رژیمی سه رمایه داری ئاخوندی، هه ل و مه رجه کان کار بۆ کرێکارانی دایمی له به شه سه ره کیه کانی به رهه م هێنان به زۆری هێنده دژوار و تاقه ت پروکێن بوو که به شێکی به رین له کرێکارانی دایمی و پێشره و که وتنه به ر شاڵاوی سه رکوت و ته نانه ت ئێعدام و یا خود له ژێر زه خت و گوشاردا وازیان له کار له به شی پیشه سازی هێنا. واته به شێکی هه ره زوری ئه م کرێکارانه خرانه په راوێزه وه، به واتاێک یان بێکار بوون، یان چوونه که رتی تایبه ت و کارگابچووک و بێ ناو نیشانه کان. دیاره له که رتی تایبه تیش دۆخه که له که رتی ده وڵه تی باشتر نه بوو!
نه بوونی بیمه ی بێکاری، نه بوونی ئه منیه تی شوغڵی، نه بوونی لانی که م حه قده ستی سه روه خت، که ده وڵه ت و خاوه نکاران هه ر کامه به شێوه ێک خۆی له دابین کردنی ده دزێته وه، هه تا حه ده ستی زۆر که م و گوشاری ره وانی ده رکران و هێتد ئه و کۆسپانه بوون که وه ک سێبه ر به سه ر سه ری کرێکاراندا ده خولانه وه.
ده مه وێت بڵێم: چینی کرێکار له هه ر دوو که رتی ده وڵه تی و تایبه ت له گه ڵ گه لێک کۆسپ و له مپه ری ئابووری بنچینه یی و سیاسی جۆرواجۆر رووبه رووبوون تا هه ڵس و که وتی ی «کاری هه رزان و کریکاری بێده نگ» یان به سه ردا زاڵ که ن. به تایبه ت له م هه ڵس و که وته دا کرێکارانی دایمی چیتر ئه و سووژه گشتی (به کۆیه) نیین که بیلقوه مه ترسیه کی گه وره ن له سه ر ئوردووی سه رمایه، به ڵکوو به شێوه ێک له شێوه کان شکڵی ئه توومیزه و ناجێگیری به خۆ گرتووه!
ئیتر چوار ده یه یه ئوردووی کار بووه ته ئوردووی کرێکارانی زیاتر قه راردادی کاتی، په یمانکار و دواتر “چه کی سپی ئیمزا” و ئه م ره وته به زور له ئێراندا هه مه گیر بووه. ئه مه ته نیا گورانێکی ره وڵه تی ماف یا ئابووری نییه، به ڵکوو ئه مه شکاندنی بربره ی پشتی یه کگرتنی کرێکارانه وه ک چینێکی به رین له به رهه م هێناندا. کرێکار کاتێک که هه ر سێ مانگ، یان شه ش مانگ، یان ته نانه ت بێ قه رارداد کار ده کات، به دشواری ده توانێ له شوێنی کار له گه ل هاوچینه کانی پێوه ندی ئورگانیک و چر و پر درووست کات که بگاته ئه و ئاسته رێکخراوی سه ربه خۆ و خاوه ن ئێختیار بۆ به ره و رووبوون له گه ڵ ئوردوی سه رمایه لێبکه وێته وه.
یان ته نانه ت «مه جمه عی گشتی» که بنه ما و فه لسه فه ی هه بوونی لابردنی کۆسپ و له مپه ره یاسایی و حوقوقیه کانه به ڵام بۆ کرێکاران وه ک کارێکی پر مه ترسی لیهاتووه، هه رچه ند رێگاێکی تر بوونی نییه و ده بێ دره نگ یا ن زوو نه له یه ک شوێن به ڵکوو له هه موو شوێنه کانی کاری گه وره و بچووک «مه جمه عی گشتی» وه ک سلولی بنه ره تی شۆرا ببێته به شێک له سیستمی زیندووی راگرتنی خه باتی چینی کرێکار و ته نانه ت کۆمه ڵگاش له به رابه ر ئوردووی سه رمایه دا.
چینی کرێکار دره نگ یان زوو مه حکوومه به وه بچێت به ره و پیری پێکهێنانی «مه جامعی گشتی» له هه موو به شه کانی به رهه م هێنان و ته نات خزمه تگوزاری و ته نات سه رجه م کۆمه ڵگا! به دڵنیایی «مه جمه عی گشتی» ئه گه ر له شوێنێک به ته نیا پێک بێت و ته نیا بکه وێت وه ک ئه و ئه زموونه ی له «حه وت ته په» شکڵی گرت و به ره و ئه وه ده چوو په ره بستێنی به ڵام رژیم به خێرایی به ر له وه پل بهاوێته به شه کانی تری به رهه م هێنان به رێگای جۆراوجۆر هه وڵی به شکست کێشانی دا و توانی له نیهایه تدا به ر به په ره ساندنی بگرێت و ته نانه ت ناره زایه تی و مانگرتنه کانیشی به گرتن و ئه شکه نجه و ئازار پرش و بلاو کاته وه و نه هێڵێت «مه جمه عی گشتی» کاریگه ری و ده وری تایبه تی خۆی ببینێت و په ره بستێنی.
کاتێک ئه م کۆسپه «عه ینی” یانه به کرده وه ده رهاتن، و هێزی مادی ئوردووی کار له به رابه ر ئوردووی سه رمایه(ده وڵه ت و خاوه نکار) لاواز و لاوازتر بوو، ئینجا کاتی ئه وه یه باس له هۆکاره کانی پاشه کشه و له مپه ره «زه ین»یه کان بکریت. بار و دۆخێک که تێیدا ته نانه ت ئیراده ی خه باتیش به هاسانی ناتوانێت کرده وه ی گشتی کاریگه ر پێکبهێنێت.
هه ر له سه رو به ندی ده یه ی شه ستی هه تاویدا رژیم بو تێک شکاندنی هێزی ئوردووی کار “شۆرای ئیسلامی کار!” و دواتر “خانه ی کاریگه ر” ی دروست کرد، تا له سه ره وی چینی کرێکار سوونه ته دواکه وتوانه و دژه کرێکاریه کانی خۆی له شوێنی کار به زه به ر و زه نگی ماشینی سه رکوتی ده وله تی وه گه ر بخات!
و له درێژه ی ئه م هه وڵه کونه په ره ستانه دا و بۆ زیاتر چه سپاندنی ساڵی 1360 ” یاسای کار” یش وه ک نووسخه ێکی زۆر کۆنه په ره ستانه و دژه کرێکاری هاته ئاراوه. ئه ویش نه وه ک خاڵی ده ستپێک، به ڵکوو وه ک مۆرکی ته ئید و چه سپاندنی یاسا و حوقوقی هه ر ئه و دواکه توویه که به هه زینه ی گه لێک قورس به چینی کرێکار ته حمیل ببوو. به ڵام دیسان هێزی چینی کرێکار سه باری پرش و بڵاوی و نه بوونی رێکخراوی سه ربه خۆی خۆی، له شوێنی کار و ژیانی بو ده سته به رکردنی مافه سه ره تایه کانی له به رابه ر ئودووی سه رمایه دا له خه باتی به رده وامدا بوو.
به ڵام رژیم به داسه پاندنی کۆسپه و له مپه ره «عه ینی» کانیش وازی نه هێنا. چونکه ده یزانی کۆسپه «عه ینی» یه کان ئه ر له ئاستی «زه ین» یشدا ته سبیت نه بن، جێگیر و سه قاگیر نابن. بۆیه به م پێیه کۆسپه «زه ین»یه کان وه ک ته واوکه ریش زیاتر له جاران په ره ده ستێنن.
جیاوازی گه لی ئیدئۆلۆژیکی، ناسیونالیستی، مه زهه بی، نژادی و جنسی و گه لێک دە سته به ندی تر به رنامه بۆ دارێژراو ده وروژێندرێت و زیاتر و زیاتر باوه شێن ده کرێت. رژیم هه وڵده دات، سه ره کیترین کێشه و ئه زمه کان و (ته زاده) دژبه ره کانی کار و سه رمایه که باڵی ره شی به سه ر هه ڵس و که وتی ئوردووی سه رمایه و کاردا کێشاوه به شێوه ێک له شێوه کان لاوه کی نیشان بدات، به جێگای ئه و ئه و ته زادانه کێشه ی ناوخۆیی ئوردوگا بوروژێنێت و خاوی کرێکارانی پێ ببه ستێت. به واتاێکی تر کرێکاران به جێگای بایه خدان به هاوچاره نووسی، خۆیان له م ئوردودا وه ک دوژمن یه کتر ببیننه وه. به ڵام کرێکاران جگه له ئه زموونی پر بایه خی خه بات له گه ڵ رژیم پێشووی په هله وی و هه روه ها ئه و ده سکه وتانه له ساڵه کانی خه بات له دژی رژیمی ئاخوندی و هه ر وه ها پشت به ستن به سه رچاوه ی ده وڵه مه ندی«مارکسیزمی شۆرشگێر» که ساله کانی سه ره تای شۆرش بده ستی هێنا بوو، و ده رس وه رگرتن له ئه زموونی زیندووی ته حه زوب به گه شتی (که له و چه ند ساله پاش شورشی ئیران به ده ستهاتبوو و به خێرایی له گه ڵ هێرشی به ربڵاو و و ه حشیانه ی رژیم رووبه روو ببوو) به راده ێک له زانستی سیاسی و چینایه تی گه یشتبوو که نه که وێته ناو داوی فریوده رانه و سیستماتیکی رژیم و هه وڵه کانی ئوردووی سه رمایه له م بواره دا توانی به زۆری پووچه ڵ کاته وه و زیاتر له وه نه توانی هه زینه یان پێ ته حمیل بکات.
سه رباری داسه پاندنی وه ها هه ڵس و که وتێکی زاڵمانه به سه ر ئوردووی کاردا، دیسان رژیم نه یتوانیوه به ته واوی رێگر بێت له سه ر رێگای پێکهێنانی سه ندیکاکان، «کومه یته ی په یگیری» و «کومه یته هه ماهه نگی»…بۆڤداکۆکی له ماف و به رژ ه وه ندی کرێکاران. به ڵام به هۆی ئه و هه ڵس و که وته دواکه وتوانه یه ی شوێنی کار و یاساگه لی دژی کرێکاری که به تایبه ت به سه ر سه ری کرێکارانی دائیمیه وه هه یه، هه ل و مه رجێکی خولقاندووه که به شی هه ره زۆری ئه م کرێکارانه واته زیاتر له 80% یان به ره و ریزی کرێکارانی «قه راردادی کاتی» و «په یمانکاری» و «چه کی سپی ئیمزا» پال پێوه نراون و به رده وام ئه م هێزی کاره به رینه، رێژه که ی له گۆراندایه و به له سه ر کار ده رکردن و نه قڵ کردنیان له م شوێن بۆ ئه و شوێن له هه وڵی پرش و بڵاو کردنیدان.
واته ئه گه ر سه ندیکاێک بیهه وێت به هیمه ت و ئیبتکاری پێشره وانی کرێکاری له شوێنی کار پێک بێت، تا سه ندیکا بیهه وێت پێوه ندیه ئورگانیکه کانی چر و پڕ کاته وه له گه ڵ سه رجه م کرێکاران و ئاماده یی گشتیان بۆ رووبه رووبوونه وه له گه ل یاسای دژه کرێکاری و ده رکردن و جێگۆرکێی کرێکاران تێدا سازبکات، به ده یان و سه دان به هانه له وانه ته واو بوون قه ردادی کاری و شتی تری له م چه شنه له لایه ن ده وله ت و خاوه نکارانه وه ده که ونه ژیر زه خت و گوشار و راو و دوونان! به واتاێکی تر ناهێڵن سه ندیکا ئه و جۆره ی شیاوه پێوه ندێکی چڕ و پڕ له گه ڵ کرێکاراندا پێک بهێنێت و توانایی به کرده وه ده رهێنانی ویست و داخوایه کانیان هه بێت و هێز بدات به خه باتی کرێکاران و هه وڵه کانی سه ندیکا زۆرتر له چوارچێوه ی راگه یاندندا قه تیس ده مێنێته وه.
هه ر وه ک چۆن «کومه یته کان، ئه نجوومه نه سه ربه خۆکان»ی جیا له ده وڵه تیش هه ر له دۆخێکی وه ک سه ندیکادا به سه رده به ن. به ڵام تا ئه و جێگه ی بۆ «مه جامعی گشتی» ده گه رێته وه، فه لسه فه ی بوونی به ته واوه تی جیاوازه له سه ندیکا و نیقابه کرێکاریه کان. «مه جمعی گشتی» هه ڵگری گه لێک تایبه تمه ندیه، یه کێک له وانه ئه وه یه چاوه رێی وه رگرتنی ئیجازه له هیچ شوێنێکی ده وڵه تی و خاوه نکاران نامێنێته وه، به پێچه وانه هه موو ئه و یاسا و رێسا پڕ و پووچانه ی له سه رێگای دانراوه لاده دا تا هێزی واقعی کرێکاران به کرده وه له گۆرپانی کار و خه باتدا وە گه ڕ خات. نیشانی بدات که ئه و هێزه ده توانێت نه چێته ژێرباری ئه و زه خت و گوشارانه و ئه و کۆسپانه ی ویستوویانه و ده یانهه وێت به سه ریاندا بسه پێنن.
ئێستا باسی سه ره کی ئه وه یه، کاتێک رژیم له لاێک به شێوێکی بنچینه ی هه ڵس و که وتێکی ته واوه ن دژه کرێکاری به زۆری ماشینی سه رکووت به سه ر شوێنی کار دا سه پاندووه و له لاێکی تریشه وه به یاسای دواکه وتووانه هه ل و مه رجێکی خولقاندوه که کرێکاران به ردوام له شوێنه کانی کار جێ گۆرکیان پێ بکرێت و به کرده وه ئیمکانی ئه وه یان لی بسه ندرێته وه رێکخراوه ی سه ربه خۆ ساز بکه ن بۆ رووبه روو بوونی خه باتکارانه له دژی ئوردووی سه رمایه و چیتر ئاوا هه زینه قورس نه دات، دیسان له گه ڵ ئه و پرسیاره هه میشه یه رووبه روو ده بین، «ده بێ چ بکرێت؟».
هه ر وه ک پێشووتر باس کرا، هه بوونی سه ندیکا و نقابه ی کرێکاری له هه ناوی ئه م بازاری کار و یاسای جه نگه له دا که رژیم زاڵی کردووه نیشان ده دا ئامرازێکی کارساز نییه، و تا به ئێستا سه رباری ئه و هه زینه قورسه ی که کرێکاران بو پێکهێنانی ئه م رێکخراوه سه ربه خۆیانه داویانه، له گه ل ده سکه وته کانیان به راوه رد ناکرێ و زیاتر له ئاستی راگه یاندراو و ئاگاگه ریدا ماوه ته وه، و نه یتوانیوه له نێوان رێبه ران و پێشره وانی کرێکاری و به ده نه ی ئه م چینه به رینه دا پێوه ندێکی توند و تۆڵی ئورگانیک دروست بکات. ئه گه ر نه ڵێم ئه م جوره پێوه ندیه ته واوه ن بوونی نییه ده کرێ بگوترێ هێنده لاوازه و ناکارایه که کاردانه وه ێکی ئه وتویان له سه ر ریکخستنه کان نییه، هه ر به هوی ناکار بوونی ئه م ئامرازه زۆر زوو له لایه ن هێزه ئه منیه کانی ده وڵه ته وه شناسایی و ده ستبه سه ر و حه زف ده کرێن بێ ئه وه ی به ده نه ی ئه و چینه به رینه به و هۆکارانه ی باس کران، بتوانی هه وڵێک جدی و لێبراوانه بو ئازادیان بدات!
بهێلن با مه به سته که م به باس کردن له سه ر موعه لیمه کان وه ک به شێک له چینی کرێکار روونتر بکه مه وه. موعه لیم خۆی به شێک له چینی کرێکاره که گه رایش و مه یلی بورژوازی زور به رنامه و ئامانجدار هه وڵده دا له نێو کۆمه ڵگا و ته نانه ت له نێو کرێکارنیشدا ئه و بۆچوونه جێ بخات که موعه لیم چونکه هێزی “ناموه لیده” و گه رایشی دژی سه رمایه داری نییه، ئه م به شه له چینی کرێکاری “مو ه لد” به ته واوی داببرێت و له نێوانیاندا که لێن و دیوار ساز بکات.
له راستیدا ئه و یه کێک له ئامرازه کانی بورژوازی بو ئه وه له نێوان کرێکارانی فکری و جه سته یی وه ک چینێکی واحدی یه کگرتوو به ئاوه ژوو کردنه وه ی دوکتورینی«کرێکاری موه لد و ناموه لد» که لێن و ناکۆکی بخاته نێو چینی کرێکار که ته نیا موعه لیمانیش نین به ڵکو ریزی میلیونی هه مو کرێکارانی به شه جیاجیاکان له خزمه تگوازریش له خو ده گریلێت و به م بیانوه ده یانهه وێت رێگری بکه ن له یه کگرتووی و هاوپشتی سه رتاسه ری ئه م چینه به رینه ی کۆمه ڵگا.
ئه گه ر سه رنجتان دابێت، رژیم به پشت به ستن به م ستراتژیه، که متر له به شه کانی تری چینی کرێکار، شوێنی کاری موعه لمه کانی خستووته ژێر باری قورسی ئه و گوشار و گورانه بنچینه ییه ی جێگۆرکێ پێکردن و و قه راردادی کاتیه وه. واته مه درسه کان ئه و به شه له شوێنی کارن که که متر له گه ڵ ساختاری کاری شوێنه کانی تری کار رووبه روون و زیاتریان به شێوه ی دائیمی و په یمانی له و پیشه یه دا دامه زراون. هه ڵبه ت رێژیکی به رچاو له و موعلمانه ی که به شێوه ی«حق التدریسی» یا له که رتی تایبه تیش کار ده که ن له گه ڵ هه ل و مه رجی گه لێک دژوارتری کار و ژیان به به راوه رد له گه ل موعلمانی دائیمی رووبه روون.
به هۆی ئه وه ی رێژه ی موعه لم به قه راردادی کاتی و «حق التدریسی» به گشتی له کۆمه ڵگای ئێراندا له رێژه ی موعه لمی دایمی و په یمانکاری زۆر که متره، سه رباری ئه وه ی ئه وانیش له گه ڵ هه ره شه و زه خت و گوشاریی رژیم به ره وروون، به ڵام به و هویانه ی باسکرا که متر مه ترسی جێگۆرکیان له سه ره و توانیویانه جێگه و پێگه ێکی تا راده ێک چه سپاوتر له شوێنی کار بۆ خۆیان له ئاستی ناوچه یی و سه راسه ری دا ده ستبه ر که ن.
هه ر به هۆی بوونی ئه م هه ڵس و که وته له شوێنی کاری موعلمدا، ئه و ئامرازه ده فه تێکی باشی بو فه راهه م کرددون تا بتوانن «شۆرای هاوئاهه نگی رێکخروه کانی سنفی موعه لمان» ساز بکه ن، و سه رباری کۆسپه کانی سه رێگایان، هه نگاوی گشتی و به کۆ بۆ به کرده وه ده رهێنانی هه وڵه کانیان له ئاستی سه راسه ریشدا هه ڵبگرن.
خاڵی به هێزی ئه م به شه له چینی کرێکار بۆ ئه و ده گه رێته وه، سه رباری هه ر که م و کورێک و ره خنه ێک که ده کرێت رووبه رووی بکرێته وه، توانیویه تی تا رادێکی زۆر پێوه ندێکی ئورگانیکی سه رتاسه ری له نێوان شۆرا و به ده نه دا ساز بکات و هه ر به م پێیه ش له دۆخه جیاجیاکاندا له زه رفه یه تێکی باشدا توانیویه بانگه شه کانی بۆ مانگرتنی سه راسه ری مه علمه کان وڵام بگرێت. هه ر وه ک چۆن له یه ک ده یه ی پێشوودا چه ندین جار چ له ئاستی ناوچه یی و چ سه راسه ریدا چه ند مانگرتنی شکۆداری رێکسختووه. هه ر چه ند هه موو جارێک له گه ڵ شه پولێکی به رینی سه رکوت و راو دوونان و گرتن و ده سبه سه ر کردنی وه حشیانه ی رژیم به ره و روو بووه. ئیمکانێک بۆ به ریکخراو بوون و ئیبرازی وجوود، که به شه کانی به تایبه ت پیشه سازی و نه وت و پاڵایشگا و شوێنه سه ره کیه کانی تری به رهه هێنان، هه ر له سه رتای هاتنه سه ر کاری رژیم، به شێوه یلێکی ساختاری و به رنامه بۆ دارێژراو چ له که رتی ده وڵه تی و چ که رتی تایبه ت لێی مه حرووم کران.
به ڵام با لێره دا بگه رینه وه بو وڵامی پرسیاری«ده بێ چ بکرێت!». چاره ی کار ته نیا و ته نیا له وه دایه ده ست به کار بین بۆ پێکهێنانی «مه جمه عی گشتی». هه ڵبه ت مه جمه ع” نه وه ک رووداوێک، به ڵکوو وه ک رەوتێکی دایمی که له شوێنی کار وه گه ر خرا بێت. گه وره ترین هه ڵه ئه وه یه «مه جمه عی گشتی» له بازنه ێکی داخراوی و ه ک کۆبونه وه ێکی راگه ێندراو به کات و شوێنی دیاری کراو قه تیس بکرێت. «مه جمه عی گشتی» ده بێ درێژه ی ره وتی ئاسایی کار و ژیانی روژانه بێت. به ماناێکی تر له کاتی پشوودان، وه چانی کورت له کاتی کاردا، یا ته نانه ت له کاتی به رده وامی بوون له کار که کرێکاران شان به شانی یه کتر سه رقاڵی کارن.
ده مهه وێ بڵێم، کاتێ بریاری گشتی و به کۆ ده بێت به به شێک له ریتم و ئاهه نگی به رهه م هێنان، لیره دایه که چیتر ده وڵه ت له گه ڵ« شوێنێکی دیارکراو بۆ هێرش کردن» به ره وروو نییه، به ڵکوو له گه ڵ هه ل و مه رجێکی بێ پسانه و دایمی له به هه م هێنانی گشتیدا رووبه رووه. مه رجی سه ره کی ده بێت په ره پێدانی «مه جمه عی گشتی» بیلێت، نه ک به شێوە ته مه رکوزگه رایی، چونکه دایم سه رکوتی ده وڵه تی له شوینی ته مه ر کوزه وه ده ستی پیلێکردووه. واته رێگا چاره چینی کرێکا«پرولیتاریا» بۆ خه بات و رووربه روو بوون له گه ڵ ئه م ساختاره دوگم و داخراوه که رژیمی به سه ریدا سه پاندوون، و بۆ ئه وه ی ئه م خه باته بو خۆیان که م هه زینه و بۆ رژیم پر هه زینه که ن، ته نیا و ته نیا له رێگای پێکهێنانی «مه جمه عی گشتی» و په ره پێدانیه به رفراوانی له ئاستی سه راسه ریدا مسۆگه ر ده بێت.
به جێگای ئه وه ی له شوێنێک یه ک «مه جمه عی گشتی» گه وره ی ناوه ندی دروست بێت، دروسته که ی ئه وه یه، هاوکات له ده یان و سه دان و هه زاران شوێنی جیاجیا ده یان و سه دان و به هه زاران «مه جمه عی گشتی» له واحد و که رته کانی شه وانه رۆژی شوێنه کانی کار و ژیان دروست بکرێت. هه کام له م «مه جمه عه گشتی»یانه ورد و درشت ئیختیاری بریاردانی هه بێت، نه ته نیا راگه یاندن، یان ئاڵ و گۆر کردنی بیر و را یان ته نیا ئه رکه کانی کورت بکرێته وه بۆ ئاگایی دان و راگه یاندنی وشک و بێ کرده وه. هاوئاهنگی هه بێت، ئه ویش نه ک له سه ره وه، به ڵکو له رێگای نوێنه رانێک که به رده وام ئاڵ و گۆر ده کرێن له رێگای هه ڵبژاردن له «مه جمه عی گشتی» دا.
«مه جمه عی گشتی» شکڵی، ئولوگوی کلاسیکی شۆرایی یه که چینی کرێکار له به رابه ر ئوردووی سه رمایه دا به هێز ده کات، «مه جمه ع گشتی، له گه لێک رووه وه جیاوازه له رێکخراوه کانی وه ک سه ندیکا و نقابه کرێکاریه کان. «مه جمه عی گشتی» رێک به هۆی ئه وه ی پێوه ندێکی ئورگانیکی سه راسه ری به رین له نێو چینی کرێکار و ته نانه ت توێژه کانی تری کۆمه ڵگایش وه گه ر ده خات، خه بات و رووبه رووبوونه وه له گه ڵ ئوردووی سه رمایه که م هه زینه تر و ته نانه ت بریار بۆ مانگرتنی سه راسه ریش ده توانی به شێوه ێکی که م هه زینه به کرده وه ده ر بهێنێت. و هه ر به م پێیه به ره نگاری رژیم تێک بشکێنێت و فه له جی کات. یان تایبه تمه ندێکی تری «مه جمه عی گشتی» له وه دایه به رده وام بوونی هه یه و کرێکاران وه ک ئامرازێکی گشتی دایم له به رده ستیاندایه، هاوکات چون له جه مع هێز وه رده گرێت و نوێنه ره کانی به خێرای له حاڵی گوراندان به م پێیه ش، شناسایی کردنی نوێنه رانی بو هێزه ئه منی و میلیتاریستیه کان زۆر پر هه زینه و ته نانه ت نا مسۆگه ر ده کات.
هه موو له م حه قیقه تاڵه ته ئاگادارین، رژیمی ئێران به ره والی دایمی به شناسایی کردنی رێبه ران و پێشره وانی کرێکاری سه رکوت ده ست پێده کات. هه به م پێیه، «مه جامعی گشتی» نابێت نێوی فه رمی، هه یئه تی ره ئیسه ی دایم، یا وته بێژی دایمی هه بێت. نوێنه ران ته نیا هه ڵگری بریاری «مه جمه عی گشتی» ن، نابێ به هیچ شێوه ێک و له هیچ هه ل و مه رجێکی کاریدا، کارێک بکه ن به هاسانی شناسایی و حه زف بکرێن. له واقعدا شه فاف بوون و ئاشکرا کار کردن ده بێت له ئاستی ویست و داخوازی و بریاره گشتیه کاندا بێت نه ک له ئاستی تاکه که سیدا.
ده وڵه ت له ماوه ی ئه و چه ند ده یه دا به هۆی نه بوونی «مه جامعی گشتی» توانیوه تی به زۆر ملی ده سه ڵاداریه تی سه ره رۆیانه خۆیی به رێته پێش . واته ته واوی زۆر خۆی وە گه ر خستووە نه هێڵێت ئوردوی کار رێکخراوی سه ربه خۆ که توانایی به کرده وه ده رهێنانی بریاره کانی هه بێت به ده سته وه بگرێت. هه ر بۆیه له م هه ڵس و که وته کاریه دا به داسه پاندنی یاسای دژه کرێکاری توانیویه چینی کرێکار په رته وازه بکات و پێوه ندی ئورگانیکی له به شه جیاجیاکان نیشانه بگرێت و ئیمکانی سه ر هه ڵدانیان لی بستێنێ.
شکڵ و شێوه کان تا ناوه رۆکی خه بات و گه ڵاله کردنی ویست و داخوازیه کان ده بێت به جۆرێک خۆ ده رخات، که له کارگای پینج که سی و ده که سی بگره تا کارخانه ی سه دان و هه زاران که سی هه موو تێیدا هاو به رژه وند ببینن. بو وێنه بانگهه شه بۆ ئه م بریارانه وه گه ر بخرێت:
یه که م، حه قده ستی راسته قینه ی سه رتر له هێڵی هه ژاری، دووهه م، هه ڵوه شانه وه ی قه راردادی کاتی و کونترۆڵی گشتی به سه ر ئه منیه ت و سه عاته کانی کارد!. بانگه شه بۆ ئه م خاڵه مادیه هاوبه شانه، به ردی بناغه ی هاوئاهه نگی سه رتاسه ریه، که به تایبه ت به هه ل و مه رج و ئیمکاناتی ئه م سه رده مه ده کرێ به کرده وه ده ربێت نه ک ته نیا به بانگه شه ی سه ر کاغه ز که هیچ زامنێکی ئیجرایی نییه. «مه جمه عی گشتی» ده توانێ خه بات به ئاستی ویست و داخوازیه کان قه تیس نه کات و ته نانه ت هه نگاو هه ڵگرێ بۆ مانگرتنی سه راسه ری و له ویش سه رتر چه رخه ی به رهه م هێنان راگرێت و ئۆردوی سه رمایه فه له ج و به چۆکدا بێنێت. «مه جمه عی گشتی» که هه مه لایه نه په ره بستێنێ ده توانێت وه ک سولول و عونسوری شۆرا بوار بۆ پیداویستیه کانی دروست بوونی شۆرا و ته نانه ت بوار بۆ حیزبی کرێکاری به هێز و حیزبی کۆمۆنیستی له ئاستی سه راسه ریدا له پاش به چوکدا هێنانی رژیم به رادێکی زۆر بخولقێنێت که هه ر دوو وه ک نانی شه و بۆ چون به ره و گرتنی ده سه لاتی سیاسی و تێکشکاندنی ماشینی سه رکوتی ده وڵه تی و به سه رکه وتن گه یاندنی شۆرشی کریلێکاری حه یاتییه!
تایبه تمندێکی تری به رچاوی «مه جامعی گشتی» هاوکات بوون له به کرده ووه ده رهێنانه، نه ئیلزامه ن هاومه کانی. هاوئاهه نگی واقعی له رێگای کاتبه ندی هاوبه شی کرده وه کان به دست دێت، له وه چان گرتنه هاوکاته کانی چه رخی به رهه م هێنان تا که م کردنه وه هاوئاهه نگی خێرایی کار تا سه رپێچی کردنی به کۆ له ئیزافه کاری…له مه ودای دیارکراودا. ئه م چه شنه کرده وانه، جالبی له وە دایه پێویستی به کۆبوونه وه ی فیزیکی نییه، کاریگه ری سه رتاسه ریان هه یه، و تازه ئیمکانی سه رکوت کردنیشان بۆ ده وله ت زۆر زۆر که مه.
«مه جمه عی گشتی» به شێوێک شوێنی گرێدانی ژیانی ده ره وه ی شوێنی کاریشه به «مه جمه ع» ه وه، واته «مه جامع گشتی» ته نیا له چواردیواری شوێنی کاردا قه تیس نییه، که ده وڵه ت به هاسانی بتوانێت خه فه ی بکات. «مه جمه عی گشتی» پێوه ندی به رده وامی هه یه له گه ڵ بنه ماڵه کان، له گه ڵ بێکاران، گره که کرێکاریه کان، خانه نشینه کان، و ته نات مه نتقی «مه جمه عی گشتی» ده بێ په ل بهاوێته زانکۆکان، قوتابخانه کان، نه خۆشخانه، گه ره کی شار و دیهاته کان و ته نانه ت بۆ وڵاتانی تریش په ره بدرێت. له وها که ش و هه وێکدا سه رکوتی مه جامع به واتای په ره ساندنی قه یرانی کۆمه ڵایه تی و سیاسی یه بۆ ده ڵه تی نه نگینی سه رمایه داری و هه زینه که ی بۆ گه لیلێک قورس و ته نانه ت نامومکین ده کات.
«مه جمه عی گشتی» ده بێ هێڵه سووره کان زۆر به دروستی ره چاو بکات، له وانه سه ربه خۆیی به ته واو مانا له ده وڵه ت، دامه زراوه ی فه رمی و ئۆپۆزسیونی بورژوازی، چونکه هه ر چه شنه ناونووسی فه رمی، نوێنه رایه تی یاسایی، یا «به فه رمی ناسیاوی» رێک ئه و که لێنه یه که رێگا ده کاته وه بۆ سه رکوت. «مه جمه عی گتی» کاتێک ناتوانرێ سه رکوت بکرێ که له هه موو شوێنێک بوونی هه بێت، نه ته نیا له یه ک شوێن، نه به شێوه ی کاتی به ڵکوو وریا و ئاگا به ویسته مادیه هاوبه شه کان، نه ک وه ک ئامرازی گوشار به ڵکوو له جێگه و پێگه ی چینایه تی خۆیه وه و وه ک ته نیا سووژه ی مێژوویی بۆ گۆرانی بنه ره تی ئه م هه ڵس و که و ته سه رمایه دارانه بێته مه یدان، و ئاسۆی «مه جامعی گشتی» ده بێ گرێ بدات به لیلێدان و نه فی چه وسانه وه و ده سه ڵاتی سه رمایه داریه وه.
کۆسپه عه ینیه کان، ئیمکانی یه کگرتووی تێک ده شکێنێ، و کۆسپه زه ێنیه کان، ئه م شکسته ئاساسی، و ته نانه ت چاره هه ڵنه گر و ته نانه ت “ره وا” به ئه ژمار ده هێنێت.
له وه ها هه ل و مه رجێکدا، رێکخراو ئه گه ریش دروست بێت، زۆر جاران وە ک ته جروبه نیشانی داوە کارگه ری ئه وتۆی نییه و بێ گیانه، نه ک له رووی که م ئاگابوون و زانستی چینایه تی و لاوازی ئیراده ی کرێکاران، به ڵکو به هۆی تێکشکاندنی هاوکاتی به ستێنی مادی«عه ینی» و ئاسۆی «زه ینی» خه باته وه.
ئه م چه رخه یه، خۆی له خۆیدا ئاڵقه ێکی نوقسان له ده سه ڵات دروس ده کات که تێیدا هه ر جۆره لاوازێکی عه ینی، لاوازیلێکی زێهنی ته شدید ده کات و هه ر پرش و بڵاوێکی زێهنی، زاڵ بوونی “عه ین” ێک مسوگه ر تر ده کات. لووتکه ی ئه م رەوته، هێنانی یاسای له هه رووێکه وه دواکه توانه ی(وه ک یاسای کاری 1369 رژیمی ئێران) ه، که گۆرانی بنچینه یی کار ره واج ده دات و به ره نگاری له به رابه یدا نایاسایی یان ناموومکین ده هێنتته به رچاو. زاڵ بوون به سه ر ئوردوی کار له ده ورانی معاسردا، پروژه ێکی گه لێک ئالۆز و تێکچرماوه که هاوکات هه م «عه ین» و هه روه ها «زێهن» ی چینی کرێکاری کردووته نیشانه بۆ گه یشتن به ئامانجه چه په له کانی. تێگه یشتن له م هه ژمونیه دوو جه مسه ره مه رجی سه ره تایه بۆ گه كاله کردنی هه ر ستراتیژیکی ئازادیبه خشی واقعبین و کاریگه ر. ته نیا به ده رک و تێگه یشتنی دیالکتیکی له م هه مزیستیه ناپیروزه ی نێوان «ساختار و ئیدئۆلۆژی» یه ده توانرێ هیوا به شکست پێهێنانی ئه و ئالقه نوقسانه ی جیاکاری و دووبه ره کایه تی بهێنرێت و «ئێمه» گشتی ببووژێته وه، که له باری مێژوویه وه «ماتۆری به حه رکه ت ده رهێنانی ئاڵ و گۆری شۆرشگێرانه یه.
سه رمایه داری جیهانی و له سه روی هه موویانه وه ولاتانی وه ک ئامریکا، بریتانیا، فه رانسه و ئاڵمان پاش شۆرشی سالی 57 توانیان له رێگای “گه ڵاله ی گوادالوپه وه” رژیمی ده ستپه روه رده ی خۆیان به رێبه ری جه لاد خومه ینی سوار شه پولی شۆرش بکه ن و به ته واوی موساده ره ی بکه ن. ئێستا نزیک به پێنج ده یه ی چینی کرێکاری ئێران و خه ڵکی ژێرده ست و سته م لێکراو له لایه ن ئه م رژیمه وه بێ به زیانه ده چه وسێته وه که سه رمایه داری جیهانیش تێدا هاوبه رژه ونده. سه رمایه داری له شۆرشه کانی پێشوو، به تایبه ت له کۆمۆنی پاریس و شۆرش کرێکاری ئۆکتوبری 1917 ی رووسیه ئه م ده رسه فێر بووه، چینی کرێکار ته نیا له گۆرپانی هه ڵس و که وتی شوێنی کار نابێت شکست بدات، به ڵکوو ده بێت له رێگاکانی تریشه وه له وانه گه شه پێدانی مه یلی ریفۆرمیستی و پر و بال پێدانی سه ندیکا و نقابه ی کرێکاری فه رمی زه رد، ته نانه ت داکۆکی له پێکهێنانی رێکخراوه ی سه ربه خۆ و حیزبی کرێکاری رێفورمیستی بۆ شکست و هه رس پێهێنانی خه باتی ئوردووی کار که ڵک وەرگرێت. به واتایکی تر ئاسۆی چه پی «هه مه با هه می» و گوتاری “دیموکراسی بورژوازی و مافی مروف” ئامرازێکه کارایه، ئه و ده وره یه له وڵاتانی جوراواجوردا، چینی کرێکارێ پێی له خه باتی چینایه تی و ئاسۆی ئینترناسیونالیستی و کومونیستی دوور دە خاته وە. تا به جێگای ئاسۆی شکست خواردووی سه رمایه وه ک دوورنما نیشان بدات !
وڵاتانی رۆژئاوا و جه مسه ره کانی تری سه رمایه داری ناوچه که ش ده بینن رژیمی سه رمایه داری ئێران، له ماوه ی ئه و چه ند ده یه دا، وه ک رژیمێک که به رژه وه ندی سه رمایه داری جیهانی ده پاریزێ و پاسداری ده کات، ته نانه ت ئه گه ر به قیمه تی هولوکاستی کومه ڵگای ئێرانیش بووبێت له به جێ هێنانی ئه رکی خولۆی له به رابه ر ئوردووی سه رمایه به مسقال کۆتا نه هاتووه، و نه ته نیا پێوه ندی ئورگانیکی بزوتنه وه ی کرێکای ئێرانی له ناوخۆ مه حرووم کردووه، به ڵکوو پێوه ندی ئورگانیکی ئه وانی له گه ل هاوچینه کانی له ئاستی جیهانیشدا به ته واوی لاواز کرده وه و ته نیا به داکۆکی له فزی و به یانیه پشتیوانی و ئاکسیونه کان قه تیس کراوه.
هه ڵبه ت لیره دا دەمهه وێت، له جیاوازێکی سه ره کی که پرولیتاریای وڵاتانی رۆژئاوا له گه ڵ پرولیتاریای ئێرانی ژێر ده سه ڵاتی رژیمی سه رمایه داری ئاخووندی هه یه تی باسێکی کورت بکه م. له وڵاتانی رۆژئاوا پرولیتاریا ئازادێکی نه سبی هه یه و له مافی رێکخراوه ی سه ربه خۆیش له وانه سه ندیکا و نقابه ی کرێکاری و حزبی کرێکاری و کۆمۆنیستیش به هره مه نده، هه ڵبه ت ئه م حاڵه ته ش بۆ ئه وه ناگرێته وه که گۆیا سه رمایه داری له م گوشه ی جیهان به هۆی بیری ئازدایخوازیه وه وه ها هه لێکی ره خساندووه یان لایه نگری مافی به شه ریه ته، نه به دڵنیایی وا نیه، به ڵکوو ئه م رادە له ئازاد بوون و که ش و هه وا نسبیه ش به رهه می چه ندین ده یه یان باشتر بڵێین چه ند سه ده خه باتی کرێکاران و کۆمۆنیسته کان و به ره ی ئازادیخوازی و به رابه ری ته له به که له پێناویدا هه زینه گه لێک قورسیان داوه، تا به ئێره گه یشتوو!
به ڵام هه ر ئه م ده سکه وتانه ش زۆر جار هه وڵ دراوه و ده درێت دیسان ره وت بکرێ و یان له دژی خۆمان به کار بهێنن. ئه مه له حاڵێکدایه که له ئێران ئه م ئازادیه نسبی و ماوفانه نه ته نیا له چینی کرێکار به ڵکوو له زۆرینه ی به رینی کۆمه ڵانی خه ڵکی ئێران به ته واوی زه وتکراوه.
به ڵام ئه گه ر ته سه وری ئه وه تان کردووه ئه م ئازادیه نسبیه ی کرێکاران و مافی رێکخراوی سه ربه خۆ له ده وڵه ت و پێکهێنانی ئه حزابی کرێکاری و کۆمۆنیستی له وڵاتانی سه رمایه داری رۆژئاوا هاوسه نگی هێزێ به قازانجی ئوردووگای کار گۆریوه، تووشی هه ڵه ێکی زۆر قورس بوون. له وڵانانی رۆژئاوا ئه م سه ندیکا و نقابه کرێکاری و ئه حزابی کرێکاری و کۆمۆنیستیه، راسته به شێوه ێکی ئازادانه رێگای دروست کردنیان ده درێتی و ته نانه له ئاستی میلیونیشدا ده توانن ئه ندام وه بگرن، به ڵام زۆربه ی هه ره زۆریان له به یانی واقعدا به رژه وه ندی چینی کرێکار نه ته نیا نوئنه رایه تی ناکه ن به ڵکوو ته نیا و ته نیا ئامرازێکن بۆ سات و سه ودا و به تایبه ت راوێژکارە کانیان زیاتر دەڵالن له نێوان ده وڵه ت و خاوه نکاران نه ک نوێنه ر، هه ر به م پێیه ئه رکی سه رە کیان دوور خستنه وە کرێکارانه له ئامانجه سه ره کیاکانیان و هیچی تر.
بۆ وێنه حزبی کرێکاری بریتانیا یه کێک له ئه حزابی خاوه ن پێشینه کۆنی کرێکاری ئه و وڵاته یه و به چه ند میلیون ئه ندامی هه یه. یان ئیتحادیه(نیقابه) و سه ندیکاکانیش به هه مان شێوه. به ڵام زۆرینه یان نه ته نیا به رژه وندی راسته قینه چینی کرێکار(پرولیتاریا)ی بریتانیا نوێنه رایه تی ناکه ن به ڵکوو خۆیان بوونه ئامرازێکی زۆر کاریگه ر تا پرولیتاریا له به رانبه ر سه رمایه داریدا عه قیم بکه ن.
هه ره وه ک چۆن چه ند ده یه به ر له ئێستا مارگارت تاچر(له دامه زرێنه ران و داهێنه رانی یاسایی دژه کرێکاری، که هه ر به م بوونه وه به خاتوونی ئاهه نین ناوبانگی ده رکرد) له وڵام به پرسیاری وتووێژێکی تایبه ت له سه ر حزبی کرێکاری بریتانیا که لێده پرسن:«ئێوه بۆچی مه یدانتان بۆ گه شه کردنی حزبی کرێکاری بریتانیا ئاواڵا کردوه؟» له وڵامدا “خانمی تاچر” زۆر راشکاوانه ده لێ:«ئه م حیزبه هه ر ئه و به ڵای که من ده مهه ویست به سه ر چینی کرێکاری بریتانیای بهێنم رێک خه رێکه ئه و کاره ده کات، که وایه زۆر روونه که من رێگری له گه شه کردنی ناکه م.»(نه قل به مانا)
یان نقابه کرێکاریه کانی ئاڵمان له وانه «دویچه گروکشافت بۆند» و «وێردی» و «د.گ.ب» که هه ر کام زیاتر له شه ش هه زار ئه ندامیان هه یه، به ڵام چالاکیه کانی ئه و چه ند ده یه یان زیاتر پێداگری بووه له سه ر سێ مێحوه ر. یه که م وتوێژ و دانووستان له سه ر زیاتر کردنی حه قده ستی 1% تا 5% ی له گه ل ده وڵه ت و خاوه نکار، ئه وه ی به “سی جانبه گه رایی” له جیهاندا ده ناسرێت. دووهه م که م کردنه وه ی سه عاتی کار له حه وتووی 40 سه عات بۆ که متر له 40 سه عات کار، ئه ویش تا به ئێستا ئاکامێکی ئه وتۆی نه ته نیا نه بووه به ڵکوو به تازه ی باسێکی گه لێک داخ له نێو مه جلس و شوێنه کانی تری ده وڵه تی له لایه ن باڵی راسته و مه یانه ره و رێکه وتووه که خوازیاری ئه وه ن سه عاتی کاری حه وتوانه له به شێک له ناوه ند و شوێنه کانی به رهه م هێنانی بکرێته 48 سه عات. سێهه م ته مه نی خانه نشینی له 67 سال دابه زێته 65 سال.
ده مهه وێت بڵێم، ئه م نقابه و سه ندیکایانه زۆربه یان له راستید ئوردوی کاریان به قازانجی ئوردوی سه رمایه به هزینه ێکی زۆر که م بێده ست و عه قیم کردووه. به واتاێکی تر ئه م نقابه و سه ندیکایانه بۆ به شێکی زۆر له “ریبه ران”ی ئه م رێکخراوانه بوونه ته بونگایی سات و سه ودای ئابووری گه وره، که هه ر کامه یان له به رانبه ر داسه پاندنی رێفورمیزم به سه ر چینی کرێکار و دوور خستنه وه ی له خه باتی شۆرشگێرانه و لێبراوانه دا، رێژه ێک له سه هامی ساڵانه ی ده وڵه ت و خاوه نکار ده چێته گیرفانی.
چینی کرێکاری ئاڵمان، که هه موو چه رخه ی به رهه م هێنان به هێزی کاری ئه و ده سوورێت، و به به رهه می کاری ئه م چینه ده توانرێ، هه مووئیمکاناتی رفاهی و نه عه ماتی ژیانی شیاوی ئینسانی ئه ورو نه ته نیا بۆ دانیشتوان و شارومه ندانی وڵاتی ئاڵمان، به ڵکوو بۆ دوو تا سێ به رابه ری رێژه ی شارومه ندانی ئه م وڵاته دابین بکات، به ڵام به پێچه وانه ئێمه شاهدی بێکاری، گرانی، ئاوسانی ئابووری و ده رکردنی کرێکاران له ئاستیلێکی زۆر به رزداین که له مێژووی ده یان ساڵه ی ئه م وڵاته دا که م وێنه یه. هۆکاری ئه وه ی بوۆ له وه ها هه ل و مه رجێکی دژوارداین زۆر روونه.
ده وڵه تی سه رمایه داری ئالمان و ده وڵاتانی تری رۆژئاواش، له هه موو ئامرازە کان و رێگاکان بۆ که م کردنه وە ی حه قده ست و وەر گرتنه وە ی ئه و مافانه ی پێشوتر به دە ست هاتووه که ڵک وەر دە گرن تا سه رمایه زۆرتر که له که که ن و «ئه رزشی ئیزافه»(زیده بایی) زیاتر به چنگ بێنن. بورژوازی روژئاوایش له م سه ری دونیا شیره ی گیانی پرولیتاریا ده کێشێت تا هه زینه ی میلیتاریزم و شه ری نیابه تی ناتۆ له مه یدانی نیزامی و هه روەها له مه یدانی ململانێی ته کنیک و فنون و پێشبرکێی ته سلیحاتی دابین بکات و رکه به رانی جیهانی خۆی پێ له مه یدان به ده رکات. و له و سه ری دونیایش زل هێزه جیهانیه کانی تری سه رمایه داری به چه وساندنه وه ی بی ره حمانه له بازاری”کاری هه رزان و کرێکاری خامۆش” به سدووری سه رمایه بۆ گوشه و که ناری جیهان له هه وڵدان تا هێژمونی خۆیان به سه ر رکه برانیاندا بسپێنن و له م ێیناوه دا هه ر دوو دۆزخێکی راسته قینه یان بۆ به شه ر یه ت له سه ر گۆی زه وی خولقاندووه. سه رمایه داری ته نیا له ئاکامی چه وساندنه وه ی چینی کرێکار که «ئه رزشی ئیزافه» بده ست ده هێنێی، زه خت و گوشار ناخاته سه ر ئه م چینه به رینه، به ڵکوو دواتریش له رێگای کرێ خانوو، کاره با، ئاو، نان، هه زینه کانی تری ژیانیش، شتێک بۆ کرێکاران ناهێڵێته وه، جگه له وه ی ده بێ دیسان وزه ێکی هه بێت بۆ ئه وه ی هه ر رۆژ ئاماده بێت وە ک رۆژانی پێشووتر هێزی کاری هه رزان فروش کات. ئوردوی کار به کورتی ژیانی شیاوی ئینسانی ئه ورو له راستیدا لێی بووه به خه وه ن و خه یالێک که هیچ کات پێی ناگات!
کاتێک له لایک دوڵه ت به زۆری سه رکوتی ماشینی ده وڵه تی به سه ر به شێکی به رین له ئامرازه کانی به رهه م هێنان و هه ست و نیستی چینی کرێکاردا ده ستی راگرتوو و هه موو دام و ده زگا پان و به رین و دوور و درێژه کانیشی سه فیان به ستووه تا ئه و داهاته که مه ش که کرێکار وه چنگی که وتوو لێی بستێنن، و له لاێکی تریشه وه خاوه نکاریش به شه که یتری ئامرازه کانی قۆرغ کردووه، و له و له هه ر دوو کاره ساتبارتر گه رایشاتێک له نێو هه ر ئه م چینه دا ده بێته “کوێخا و ئاغا باڵا سه ر و ده مراست” له وانه نیقابه کان و سه ندیکا و حیزب گه لێک که ته نیا ناوی کرێکار و کۆمۆنیزمیان له سه ره، تا به نوێنه رایه تی ئه م چینه خه باتی چینایه تی و سیاسی ئه م ئوردوه ی کار له به رژه وه ندی ئوردوی سه رمایه و خۆش خزمه تی به چینی سه رمایه داری کونترۆڵ و عه قیم بکه ن و ئه م چینه چیتر توانایی خه باتی شۆرشگێرانه و رووبه رووبوونه وه ی دژی سه رمایه داری بۆ نه مێنێت.
واته ئیتر ئه م چینه نه ته نیا ناتوانێ له ماف و داخوازیه کانی به رحه قی خۆی به مانای واقعی دیفاع بکات، به ڵکوو به جۆرێک رێفورمیزم و ئاڵ و گۆری گه لێک شێنه ی له شوێنی کار و ژیان له به رابه رئوردوی سه رمایه و ده لالانیدا سازش ده کات. کاتیک ئه م چینه له نێوخۆی ئاڵماندا له به رابه ر ته عه روزی ئوردوی سه رمایه دا ده چێته قاوخی دفاعیه وه، روونه به فه رسه نگ له ئه رک و رساله تی ئینترناسیونالیستی خۆی دوور ده که وێته وه. و هه ر به م پێیه هه ست به به پرسایه تی له به رانبه ر هێرشی ئوردوی سه رمایه بۆ سه ر هاونه وعانی خۆیی و په ره پێدانی میلیتاریزم که هه زینه که ی له به رهه می هێزی کاری خولۆیی و هاوچینه کانی ده رکێشاره وه، ته نیا بۆ ئه و ه ی رووی خوێی سوور راگرێ تا ئاستی هاوپشتی له فزی یا به یانیه ی وشک و بێ کرده وه داده به زێت. ئه مه له حالێکدایه که پرولیتاریا ته نیا هێزی به واقع شۆرشگێره له هه ر ولاتێک دا که ئه گه ر نه که وتبێته داوی رێفورمیزم و ته سلیم ته له بی و سازشه وه، توانایی ئه وه ی هه یه به راگرتنی به هه م هێنان تا راده ێکی زۆر به ر به م ته وه حوش و به ربه ریته ی ئه ورۆ جیهانی ته نیوه ته وه بگرێت.
پرولتیاریای له رۆژئاوا ئه گه ر به هاوکاری نیقابه و سه ندیکا و حزبه رێفۆرمیست و راسته کان کۆنتروڵی نه کاوتبایه ده ستی ده وڵه ت؛ ئه گه ر به ئوردوی چه ن سه د میلیونی خۆیی پشت ئه ستوور بایه؛ ئه گه ر هه ر له یه که مین رۆژه کانی دە نگۆی شه ر و میلیتاریزمی دواکه وتوانه ی روسیه و ئوکراین به داکۆکی وڵاتانی روژئاوا و ناتۆ هه وڵی چالاکانه ی وه گه رخستبا، واته راگرتنی به رهه م هێنان له جومگه ئابووریه کان و …هه ڵبه ت نه ته نیا به شێوه ی سه مبولیک ئه و گوێره ی له ئیتالیا و ئیسپانیا له هێندیک ناوه ندی دروست کردنی “چه ک و چۆڵ” و کشتیرانی و فرۆکه وانی ….به شێک له پرولیتاریا ده ستیان له کار کێشایه وه(دیاره ئه و هه نگاوه ش له شوێنی خۆیدا گه لێک به نرخ بوو و ده بوو زیاتر په ره بدرێت تا کاریگه ری زیاتری دانابا) به ڵکوو ئه گه ر به شێوه هاوئاهه نگ و هاوکات چه رخی ئابووریان راگرتبا به دڵنیایی ئه و شه ر و میلیتاریزمه یان ئاوا به هاسانی به سه ر دونیادا بۆ دانه ده سه پا.
وه هه روه ها ئه م ئیقدامه سه باره ت به شه ر و میلیتاریزمه کانی پێشووتر و دواتر له ئوکراینش عه ین شت ده یتوانی رووبدات که به داخه وه سه ری نه گرت. به ڵام پرولیتاریای نه ته نیا ئوروپا به ڵکوو شوێنه کانی تریش له وانه ئامریکا به هۆی ئه وه ی له ئه رکی ئینترناسیونالیستی خۆیان دوور که وتوونه وه و ئیختیاری بریاردانیان له رێگای ئه و ئه حزاب و سه ندیکا و نیقابانه وه، لێ سه ندراوه ته ور ئه وانیش به هه مان شێوه خۆیان له ئاستی کارە ساته کانی ئه م میلیتاریزمه بێ وە زیفه کرد
پرولیتاریای جیهان بو ئه وه ی بتوانێت وه ک سووژه ی چالاک و ئاگای مێژوویی به گۆرانی بنه ره تی ئه م هه ڵس و که وته هه لته کێنێ، رێگه ێکی تری نییه جگه له وه ی بگریلێته وه سه ر جێگه و پێگه ی راسته قینه ی خه باتی چینایه تی و شۆرشگێرانه ی خۆی چ له ئاستی ناوخۆیدا چ ناوچه یی و چ جیهانی.
پرولیتاریا چ له ئاستی ناۆخویدا چ ناوچه یی چ جیهانی مه حکوومه به وه ی که له ژێر باری هژمونی گه رایشاتی رێفۆرمیستی که زیاتر له رێگای نیقابه کریکاری و سندیکاکانه وه و له ژێر ناوی نوێنه رایه تی چینی کرێکار ئه م ئاسۆیان به سه ر ئه م ئوردودا سه پاندووه به ته واوی خۆ ده رباز کات و ته نیا و ته نیا پشت ببه ستیت به هێزی له بن نه هاتووی مه جامعی گشتی و شۆراکان.
له هه ناوی ئه م هه ل و مه رجه ناۆخۆیی، ناوچه یی، و جیهانیه دایه، که رژیمی ئێران توانیوه یه تی نزیک به پێنج ده یه، ژیان و کاری زۆرینه ی کۆمه ڵانه ی خه ڵک به بارمته بگرێت. و ئێستا که ته نیا له فازی یه که م دا، هولوکاستێک به مانای راسته قینه ی وشه کراوه که له مێژووی جیهانی سه ردە مدا وێنه ی نییه، کوشتاری خه ڵکێک که له به رابه ر بێکاری، گرانی، ئاوسانی ئابووری، و هه ژاری و ئێختناقی سیاسی ناره زایه تی دربریوه. هێشتا شۆکی فازی یه که م بهبته واوی کۆتایی نه هاتووه، کابووسی ئه وه ی که فازی دووهه م که کوشتار کردنی ده سبه سه رکراونه وێده چێت له فاز یه که م که متر هه ولناک نه بێت و رێژه ی به ردە وام روو له زیاد بوونه. قه تل و عام و ئێعدام کراوان له بێده نگێدا خۆ له سنووری سه د هه زار که س نزیک ده کاته وه.
له وه ها بار و دۆخێکدا چه پ و راستی بورژوازی له ناۆخۆی ئێران و له ده ره وه ش هیوایان له سه ر قه ول و به ڵینه شه رؽه نگێزانه کانی ده زگاکانی پروپاگانده ده وڵه تانی رۆژئاوا هه ڵچنیوه، و رێگا چاره ی ئازاد بوون له ده ستی رژیم له هێرش نیزامی بۆ سه ر ئیران ده بینن و هه ر بۆیه به م که مپه په یوه ست بوون.
بۆیه له م روانگه وه ئێمه لانی که م له م چه ند ده یه دا دوو ده وره ی زۆر ره ش له ئێختناق که کێشاویته شوێنێک هولوکاست له دژی کومه ڵگا رێبکه وێت له هه ناوی خه بات و به ربه ره کانی له گه ڵ رژیممان ئه زموون کردووه. به تایبه ت ئێستا که پاش چه ند ئاخێزی جه ماوه ری قه تل و عامێک له م ئه بعاد به رین و هه ولناکه مان ئه زموون کردووه، و جگه له وه ش سێبه ری شه ری ئیرتجاعی به ره ی مێحوه رموقاومتی و به ره ی پرۆ روژئاوایی له سه ری کۆمه ڵگا ده خولێته، ئێمه رێگاێکی ترمان له به رده م نییه جگه له وه ی پشت به هێزی یه کگرتوو و شۆرشگێرانه که بربره ی پشتی ئه م خه باته چینی کرێکاره ببه ستین و مه ترسیه کانی هه ر دوو به ره پووچه ڵ که ینه وه.
با گه لێک راشکاوانه ئه وه ش بڵێم، راست و چه پی بورژوازی ته نانه ت کاتێک فوو به شه یپوری ده ستێوه ردانی نیزامی رۆژئاوا شدا ده کات، به شوێن رێگا نه جاتی خه ڵک له ژێر چنگی ده سه ڵاتدارانی رژیمه وه نییه، به ڵکوو به شویلێن ئه وه ویه له هه ر رێگاێکه وه بی ئه گه ر به قیمه تی ئوکرانیزه کردنی ئێرانیش بێت ئه وان وه ک سیاله شکری ئامریکا و هاوپه یمانانی له داهاتووی گۆرانکاریه کان له ئێراندا به شێکیان بدرێتێ.
راست و چه پی بورژوازی له چه پی ناسیونالیستیه وه بگره تا دێموکرات، کۆماریخواز، تا شاهوڵاهی، سه لته نتی، تا موجاهدین خه لق و قه ومگه را هه ر هه موو از له رۆژه کانی به ر له شه ڕی دواکه وتوانه ی 12 رۆژه ی ئیسرائیل و ئێرانیش که مپینی پشتیوانی له ده ستێوه ردانی نیزامی ئامریکا و ئیسرائیلیان رێکخست، و ته نانه ت سه باره ت به فه نئاوری و تکنیکی موشه کی ئامریکا که خاڵ ده پێکی به یانیه و وتاریان «دوجین دوجین» ده دایه ده رێ. ته نانه ت به م ئاسته له پروپاگانده بۆ شه ری دواکه وتوانه ش نه وه ستان و وتیان:« به ڵێ، وایه شه ر شه ره ئیتر! و بۆ گه یشتن به ئازادی کۆمه ڵگا بتانهه وێت و نه تانهه وێت ده بێ خه ڵکێک بکوژرێت و به ها بدرێت». له لاێکی تر یشه وە به ره ی میحوره مقاومه تی خوێنی بو “مام مه یهه ن” به جۆش هاتبوو، و له زاویه دژی ئیمپریالیزمی «خومه ینی جه لاده وه» حازر بوو ئه گه ر هێرشی نیزامی بکرێته سه ر رژیم، له ژێر ناوی دژیه تی له گه ڵ ئیمپریالیزم وه ک حیزبی تووده و ئه کسه ریه تیه کان له به ره ی مێحوه ری مقاومه ت دا بجنگێن!
به ڵام دیتمان شه ڕ بۆ رژیمی نگریسی ئێران وه ک “به ره که تێکی ئاسمانی” لێهات تا له پشت شیعاری پووچی هه میشه یی ” ئه منیه میللی له مه ترسیدایه” خۆی حه شار بدات، و هه ر به م بیانووه به سه ت قاتی جاران ماشینی کوشتاری ده وڵه تی ته یارتر بکات تا بێ ره حمانه تر له جاران هێرش بکاته سه ر مانگرتن و ناره زایه تی کریکاران و خه ڵکی زه حمه تکێشی وه گیان هاتووه له شوێنی کار و له شه قام، له دانشگاکان و مه دره سه کان … سه رکوت و پاشه کشه یان پی بکات.
ئێستاکه ش له پاش ئه م هولوکاستی دوو رۆژه که هێشتا ئه و سه ری جنایه ته کانی ناروونه، و هه ر رۆژه ریژه ی قه تل و عامه کان به ئیعدام کردنی رۆژانه زیاتر و زیاتر ده بێت، سه ر له نوێ وڵاتانی رۆژئاوا و راست و چه پی بورژوازی ئێران وه خۆ که وتوون تا به پروپاگانده ی شه ر زه خته کان له سه ر رژیم بۆ ته سلیم بوون و هاتنه پای دانووستانی مل کچانه که ترامپ به «سات و سه ودای گه وره» ناوی ده بات زیاتر و زیاتر بکات.
یان له نیهایه تدا بگه نه ئه و چرکه ساته ی که رژیم زیاتر له لایه نه که یتر، ئاره زووی ده کات و چاوریه تی، واته ده ستێوه ردانی نیزامی ئامریکا و هاوپه یمانانی.
ئه وه ی ده بێ زۆر هوشیاری بین ئه وه یه، کۆمه ڵگای ئێران له مه ودای نزیک به نیو سه ده که له ئه ساره تی نگریسی ئه م رژیمدا بووه به ڵام به رده وام سه رباری رکوود و نوشه سته کانی ته نیا و ته نیا پشتی به خه بات و هێزی به رینی خۆی بۆ ئاڵ و گۆر به ستووه و تا به ئێره گه یشتووه هه زینه گه لێک قورسیشی داوه، ئێستاش سه رباری ئه و هولوکاست بیره حمانه له ژێر باری قورس و گرانی ئه م شۆک و کابوسه ش خۆ ده رباز ده کات و ئاسۆی ئازادی و رزگاری گرێ ده ده ن به میکانیزمی خه باتکارانه خویانه وه نه به رێگای ده ستێوه ردانی نیزامی ده ره کی زلهێزه جیهانیه کان له ژێر ناوی” ده ستێوه ردانی مروڤ دۆستانه!”
کۆمه ڵگای ئێران به گشتی و چینی کریکار و خه ڵکی زه حمه تکێش و ژێرده سته به تایبه ت، له پاش ئه م هولوکاسته که گیانی ده یان هه زار که س له ئازیزانی لێ گرتن و سه دان هه زار که س بریندار و ده سبه سه رکراوه، ئێستا ئیتر کاتی هاتووه، تازه ئه گه ر دره نگ نه بێت، و ئێرانیش نه کیشنه ناوی شه ڕێکی له چه شنی ئوکراین، جیلێگای خۆیه تی هه موو زه رفیه تی خه باتکارانه و شۆرشگێرانه ی خۆی وه گه ر خات، تا دوارۆژی پشت سه رنانی ئه م شۆک و بوهته بکاته روژی ده سبه کار بوون بو پێکهێنانی «مه جامعی گشتی» له سه راسه ری شاره کان و ته نانه ت گونده کان. چینی کرێکاری ئێران بۆ ئه وه ی له قلافه تی رێبه ر و رێکخه ری کۆمه ڵگادا بێته مه یدان، مه حکوومه به وه ی «مه جمه عی گشتی» له شوێنی کار و ژیان له سه رتاسه ری ئێران وه رێبخات.
—————————–
پ.ن: « ده بێ چ بکرێت؟» له رۆژی 30 یانوای 2026 به زمانی فارسی له ژێر ناوی«چه باید کرد؟» نووسراوه و پاش نزیک به دوو حه وتوو له بڵاو بوونه وه ی له سایته کان، ئه ورۆ وه رگێرانی بۆ سه ر زمانی کوردیش ئاماده بووه تا بکه وێته به ر دیده ی خوێنه ران.
12.02.2026
