جەلال هۆرێنی
لە ژمارە (١٤٩٧)ی ڕۆژنامەی «ڕێگای کوردستان» (سێشەممە، ٤ی ئابی ٢٠٢٦)، هاوڕێ هیوا عومەر وتارێکی هەنووکەیی و پڕ بایەخی ژێر ناونیشانی «لە هەڕەمی بیرۆکراسییەوە بۆ بونیادی ئاسۆیی: گەڕان بەدوای سۆبژێکتی نوێی گۆڕانکاریدا» بڵاوکردەوە. وتارەکە هەوڵێکی قووڵ و ئازایانەیە بۆ دەستنیشانکردنی قەیرانی شوناسی حیزبی چەپ و دابڕانی لە جەماوەر. خستنەڕووی ئەم تەوەرانە لەلایەن سەرکردایەتییەکی حیزبییەوە، دەرگایەکی فراوان بۆ دیالۆگێکی ئاواکەر و بونیادنەر دەکاتەوە؛ گفتوگۆیەک کە ئامانجی ڕەخنەگرتن نییە لە پێناو ڕەخنەدا، بەڵکو گەڕانە بەدوای چارەسەری هاوبەش بۆ ڕزگاربوونی چەپ لەو چەقبەستووییە ڕێکخستنییەی تێی کەوتووە.
لە دەستپێکدا، جێی ئاماژەیە کە هاوبەشییەکی فکریی بەهێز لە نێوان دیدگای وتارەکە و خەمەکانی ئایندهی چەپدا هەیە. دەستنیشانکردنی باڵادەستیی نیۆلیبرالیزم و دابەزینی پلەی حیزب بۆ ئاستی «لیستی هەڵبژاردن»، لەگەڵ پێناسەکردنی نوێی «سۆبژێکتی نوێی گۆڕانکاری»لە سەروویانەوە «پڕیکاریات» (Precariat) (کارمەندانی بێئاسایش، مامۆستایانی وانەبێژ، گەنجانی بێکار و ژنانی پەراوێزخراو)تێگەیشتنێکی ڕاستەقینەیە بۆ گۆڕانکارییەکانی سەردەم. هەروەها جەختکردنەوە لەوەی کە مارکسیزم نەریتێکی نەگۆڕی عەقیدەیی نییە، بەڵکو میتۆدێکی ڕەخنەیی داینامیکییە بۆ تێگەیشتن لە واقع، سەرەتایەکی دروستە بۆ ئاڕاستەکردنی گفتوگۆکە.
بەڵام ئەگەر بە میتۆدی ڕەخنەی مارکسیستی و بەپێی گۆڕانکارییەکانی سەردەم لەم پرسیارە ورد ببێنەوە: حیزبێکی ئایدۆلۆژی پێویستە چۆن بەسەر مۆدێلی کۆنی سەنتراڵیزمی هەڕەمیدا زاڵ بێت؟
مۆدێلی ڕێکخستنی هەڕەمی—سەنتراڵیزمی دیموکراتی (Democratic Centralism) بە شێوازە تەقڵیدییەکەی—بەرئەنجامی سەرەتای سەدەی بیستەم و کەشوهەوای خەباتی نهێنی و شەڕی سارد بوو. سەپاندنی ئەم مۆدێلە لە واقیعی ئەمڕۆدا، حیزبی تووشی چەندین زیانی گەورە کردووە:
1. شۆڕبوونەوەی بڕیار لە سەرەوە بۆ خوارەوە: ئەمە خولیای داهێنان لە ڕێکخستندا دەکوژێت و ئەندامان دەکاتە جێبەجێکاری فەرمانە بیرۆکراسییەکان.
2. دابڕان لە ئیرادەی جەماوەر: لەبری ئەوەی بڕیار لە ناو جەرگەی خەباتی ڕۆژانەی پڕیکاریات و چەوساوانەوە بێت، لە ژوورە داخراوەکانی سەرکردایەتیدا دەدرێت.
3. پیرۆزکردنی دەزگا لەسەر حسابی ئامانج: حیزب لە ئامرازی ڕزگارییەوە دەبێتە ئامانجێکی خۆیی، کە سەرجەم تواناکانی لە پاراستنی بونیادە بیرۆکراسییەکەیدا خەرج دەکات.
بۆ ڕزگاربوون لەم دۆخە و گواستنەوە بۆ «بونیادی ئاسۆیی» (Horizontal Structure)، پێویستە لە ئاستی بیرۆکەوە بچینە ناو مێکانزمی کردارییەوە. ڕێگاچارەی مارکسیستیانە بۆ سەردەمی نوێ لە بونیادنانی تۆڕی ئاسۆیی خەباتدا دەبینرێتەوە:
یەکەم؛ شۆڕکردنەوەی ناوەندی بڕیاردان (Decentralization): حیزب پێویستە لە بەڕێوەبردنی ئیدارییەوە بگۆڕێت بۆ تۆڕێکی هاوبەش لە شانەی جەماوەری و سەندیکایی سەربەخۆ. بڕیارەکانی خەباتی ڕۆژانە پێویستە لەلایەن ڕێکخستنەکانی بنکەوە (لە شوێنی کار، زانکۆکان، و گەڕەکەکان) بدرێن، نەک مەکتەبی سیاسی.
دووەم؛ بەشداریی ڕاستەقینەی پڕیکاریات: گەنجان و پەراوێزخراوان نایەنە ناو حیزبێک کە پێشوەخت بڕیار و دروشمەکانی ئامادە کرابێت. دەبێت بەستێنێک دروست بێت کە ئەم توێژانە خۆیان داڕێژەری گوتار و نەخشەڕێگاکە بن و بڕیار بدەن.
سێیەم؛ تەکنەلۆجیا و ئامرازی ئاسۆیی ڕێکخستن: بەکارهێنانی پلاتفۆرم و تۆڕە نوێیەکان بۆ دروستکردنی تۆڕی هاوکاری و بەشداریی ڕاستەقینەی گشت ئەندامان لە بڕیارداندا، بەبێ ڕەتکردنەوەی ڕۆڵی ناوەندە بیرۆکراسییەکان.
لە کۆتاییدا، وتارەکەی هاوڕێ هیوا عومەر هەنگاوێکی ئەرێنی و جدییە بۆ دروستکردنی کەشوهەوای دیالۆگی کراوە لە ناو چەپدا. خستنەڕووی ئەم ڕەخنانە لەسەر ئاستی سەرکردایەتی، نیشانەی تێگەیشتنە لەوەی کە «ڕەوشی بێدەنگی و ڕازیبوون بە واقعی هەیی» گەورەترین مەترسییە لەسەر ئایندهی حیزبی چەپ.
هیوادارین ئەم گفتوگۆیە لە ئاستی داڕشتنی چەمک و تیۆریدا نەمێنێتەوە، بەڵکو بگوێزرێتەوە بۆ داڕشتنی «نەخشەڕێگەیەکی ڕێکخستنیی نوێ» و کرداری. نەخشەڕێگەیەک کە بتوانێت بڕیار لە دەستی دەستەیەکی سنوورداری بیرۆکرات دەربێنێت و بیگوازێتەوە بۆ ناو شانە زیندووەکانی خەباتی جەماوەری. چەپ تەنها کاتێک دەتوانێت لە قەیرانی شوناس و دابڕان ڕزگاری بێت، کە ڕێکخستن لە دەزگایەکی هەڕەمیی بەستەڵەکبووەوە بگۆڕێت بۆ «تۆڕێکی ئاسۆیی داینامیکی»؛ تۆڕێک کە گەنجان، مامۆستایانی وانەبێژ، کارمەندانی کەرتی تایبەت و سەرجەم پەراوێزخراوانی کۆمەڵگە، تێیدا نە تەنها بیسەری دروشمەکان، بەڵکو بڕیاردەر و دروستکەری ڕاستەقینەی ئایندهی خۆیان بن.
