ستار ئەحمەد
ئەگەر بە وردی لە ڕەفتارە سیاسی و یاساییەکانی دەسەڵاتدارانی بەغدا ڕابمێنین، دەبینین ئەوەی بەرامبەر بە هەرێمی کوردستان دەکرێت تەنها کێشەیەکی تەکنیکی یان دارایی کاتی نییە، بەڵکو گوزارشتە لە عەقڵیەتێکی ناوەندگەرای مەترسیدار کە هێشتا بڕوای بە فیدراڵییەت، هاوبەشی و پێکەوەژیانی ئارەزوومەندانە نییە. دوای زیاتر لە دوو دەیە لە نووسینەوەی دەستوورێک، بڕیار بوو کۆتایی بە سەردەمی چەوسانەوە و تاکڕەوی بهێنێت، ئێستا دەبینین هەمان ئەو دەستوورە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ناوەندەوە کراوە بە پەراوێزێکی بێبایەخ و تەنها لەو شوێنانەدا دەستی بۆ دەبرێت کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی ناوەند و ئەجێندا تائیفی و ئیقلیمییەکان بکات. بەغدا بە نەخشەڕێگایەکی داڕێژراو و سیستماتیک، هەنگاو بۆ سڕینەوەی قەوارەی سیاسی و دەستووریی هەرێمی کوردستان دەنێت و لەم پێناوەشدا قێزەونترین ئامڕازی گوشار بەکاردەهێنێت، ئەویش برسیکردنی خەڵک و بەکارهێنانی قووتی فەرمانبەرانە وەک وەرەقەیەکی سیاسی بۆ چۆکدادان بە ئیرادەی گەلی کورد و تێکشکاندنی ئەو ئەزموونە نەتەوەییەی کە بە خوێنی هەزاران شەهید بونیاد نراوە.
مەسەلەی مووچە و شایستە داراییەکانی هەرێم، لە هەموو مانایەکی یاسایی و مرۆیی داماڵدراوە و کراوە بە سوتەمەنی بۆ جەنگێکی سارد، ئامانجیشی بێهێزکردنی هەرێمە لە ناوەوە و نانەوەی فیتنەی نێوان خەڵک و دەسەڵاتی سیاسی کوردستانە. ئەمە لە کاتێکدایە بەپێی هەموو بنەماکانی مافی مرۆڤ، نابێت بژێوی هاوڵاتیان تێکەڵی ململانێی هێزەکان بکرێت، بەڵام بەغدا دەیەوێت لە ڕێگەی گەمارۆی ئابوورییەوە، جۆرێک لە بێئومێدی و پشێوی بخاتە ناو ماڵی کوردەوە تا لە کۆتاییدا هەرێمێکی بێدەسەڵات و پاشکۆ بەرهەم بهێنێت ، تەنها ناوێکی بێ ناوەڕۆک بێت و نەتوانێت بەرگری لە مافە دەستوورییەکانی بکات. ئەم پیلانسازییە، درێژکراوەی هەمان ئەو بیرکردنەوە گشتگیرەیە کە لە ڕابردوودا بە ئاگر و ئاسن ڕووبەڕووی کورد دەبوونەوە، بەڵام ئەمڕۆ لەژێر پەردەی یاسا و لە ڕێگەی بڕیارە رامیارییەکانی دادگای فیدراڵییەوە هەمان ئامانج دەپێکێت و دەیەوێت بە واژۆیەک ئەوە بکات ،کە بە تانک و فڕۆکە بۆیان نەکرا.
لێرەدا نادادییە ڕەهاکە لەوەدا دەردەکەوێت؛ لە کاتێکدا بەغدا هەموو وزەی خۆی تەرخان کردووە بۆ گەمارۆدانی هەرێم و بڕینی نانی فەرمانبەرانی، پارێزگاکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق لە ناو کارەساتێکی خزمەتگوزاریی بێوێنەدا دەژین. باشووری عێراق کە سەرچاوەی سەرەکیی داهاتی ئەم وڵاتەیە، ئەمڕۆ بووەتە دۆزەخێکی بێ خزمەتگوزاری، تێیدا هاوڵاتیان لە سەرەتاییترین مافەکانی ژیان وەک کارەبا و ئاوی پاک بێبەشن. پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: داهاتی زەبەلاحی نەوتی عێراق بۆ کوێ دەچێت؟ واقیعە تاڵەکە پێمان دەڵێت کە سامانی ئەم وڵاتە نەک بۆ ئاوەدانکردنەوەی بەسرە و ناسریە، بەڵکو بۆ تێرکردنی ئەجێندای دەرەکی و پڕکردنەوەی کونە ئابوورییەکانی ئێران خەرج دەکرێت. عێراق لە ئێستادا وەک بانکێکی گەورە و سییەک بۆ هەناسەدانی ئابووریی تاران بەکاردێت، لە کاتێکدا گەنجی عێراقی لە ناو خۆڵەمێشی هەژاری و بێئومێدیدا دەسوتێت.
ئەم هەڵاتنە لە بەرپرسیارێتی و پاپەند نەبوون بە دەستوور، دەریدەخات ، بڕیاری سیاسی لە بەغدا سەربەخۆ نییە و لەژێر کاریگەریی هەژموونێکی دەرەکیدایە کە هەرێمی کوردستان وەک تاقە نموونەی گەشەسەندن دەبینێت و دەیەوێت لە ناوی ببات، تا هەمووان لە ناو بازنەیەکی داخراو لە شکست و گەندەڵیدا بن. بەغدا لەبری ئەوەی سوود لە ئەزموونی ئاوەدانکردنەوەی هەرێم وەربگرێت، هەوڵی تێکدانی دەدات تا وێنای شکستی خۆی لە ناوەڕاست و باشوور بشارێتەوە. ئەوان دەیانەوێت عێراقێک دروست بکەن کە تێیدا هەمووان وەک یەک هەژار بن لە ئاست ئەو هەژموونە دەرەکییەی، بڕیاری سیاسی و ئابووری وڵاتی کۆنترۆڵ کردووە.
بەکورتی، پێویستە دەسەڵاتدارانی بەغدا تێبگەن .. تێکشکاندنی قەوارەی هەرێم و برسیکردنی خەڵکەکەی، نەک هەر نابێتە هۆی سەقامگیری، بەڵکو دەبێتە دوا بزمار لە تابووتی ئەو گرێبەستە سیاسییەی کە عێراقی نوێی لەسەر بونیاد نراوە. مێژوو سەلماندوویەتی، ئیرادەی گەلێک بە بڕینی مووچە ناشکێت. عێراقێک .. تێیدا داهات و سامانەکەی بۆ وڵاتانی دراوسێ بەتاڵ بکرێتەوە و بۆ هاوڵاتیانی خۆی تەنها هەژاری و سەرکوتکردن بمێنێتەوە، دەوڵەتێکە کە بەرەو لێواری داڕمان دەڕوات. پاراستنی قەوارەی هەرێم، تاقیکردنەوەیەکی کۆتاییە بۆ ئەوەی بزانرێت ئایا عێراق دەتوانێت وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری بمێنێتەوە، یان تەنها وەک ویلایەتێکی پاشکۆ لە خزمەت ئەجێندای غەیرە نیشتمانیدا کار دەکات. هەر هەوڵێک بۆ سڕینەوەی ئەم قەوارەیە، تەنها متمانەی مێژوویی نێوان پێکهاتەکان لەناو دەبات و وڵات بەرەو داهاتوویەکی نادیار پەلکێش دەکات.
