نووسینی: ڕائید فەهمی
وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە
لە تەمموزی ١٩٢١دا، لە شاری شەنگهای، یەكەمین كۆنگرەی حیزبی شیوعیی چین بە بەشداریی چەند دەستەیەك لە ئەندامان بەڕێوەچوو؛ لە وڵاتێكی پاشكۆ و دابەشكراودا. كاتێك پۆلیس هەڵیكوتایە سەر كۆبوونەوەكە، دامەزرێنەران كۆنگرەكەیان لەسەر پشتی بەلەمێك لە دەریاچەیەك لە (جیاشینگ) تەواو كرد. ئەو كات كەس نەیدەزانی ئەو چەخماخە بچووكە، دوای سەدەیەك، دەبێتە هێزێك كە چارەنووسی پێنجیەكی دانیشتووانی زەوی بگۆڕێت.
چینی-كردنی ماركسیزم: وانەی یەكەم
گرنگیی ئەو ساتە تەنها لە سیمبوڵبوونیدا نییە، بەڵكو لە مانایەكی تیۆریی قووڵدایە: ساتی دابەزینی تیۆرییەكی جیهانی بۆ سەر خاكێكی دیاریكراو، بۆ ئەوەی تاقی بكرێتەوە كە ئایا دەتوانێت ببێتە كردەوەیەكی مێژوویی زیندوو؟
ماركسیزم لە چیندا نەبووە هێزێكی كاریگەر تەنها بەهۆی گواستنەوەی دەقەكان لە ئەوروپاوە، بەڵكو لێرەدا وانەیەكی قووڵ هەیە: گەردوونیبوونی تیۆری بەدی نایەت مەگەر لە ڕێگەی "بەرجەستەكردنی لە واقیعی كۆنكرێتیدا". ئەوەی دواتر بە "چینی-كردنی ماركسیزم" (Sinicization ofیان سۆسیالیزم بە تایبەتمەندی چینی Marxism) ناسرا، مەرجی سەرەكی بوو بۆ سەركەوتن، نەك پاشەكشە لە بنەماكانی ماركسیزم.
لە شارەوە بۆ لادێ: گۆڕانكارییەكی داهێنەرانە
حیزبی شیوعیی چین باجێكی گرانی دا بۆ گەیشتن بەم هۆشیارییە. لە ساڵانی سەرەتادا، لەژێر كاریگەریی مۆدێلی ئەوروپیدا، حیزب چاوی لە شارەكان و پڕۆلیتاریای پیشەسازی بوو. بەڵام چین وەك ئەوروپا نەبوو؛ زۆرینەی خەڵكەكەی جووتیار بوون. كاتێك لە ساڵی ١٩٢٧دا كۆمەڵكوژیی شەنگهای دژی شیوعییەكان ڕوویدا، دەركەوت كە مۆدێلە هاوردەكراوەكان سنووردارن. لێرەوە ڕێبەرانی وەك (ماو تسی تۆنگ) تێگەیشتن كە ڕێگەی شۆڕش لە چیندا لە لادێوە دەست پێ دەكات، نەك لە شارەكانەوە. ئەمە بووە سەرەتای ستراتیژی "گەمارۆدانی شارەكان لە ڕێگەی لادێكانەوە".
تێكەڵكردنی ڕزگاریی نیشتمانی و شۆڕشی كۆمەڵایەتی
خاڵی هێزی ئەزموونی چین ئەوە بوو كە جیاوازیی نەكرد لە نێوان ڕزگاریی نیشتمانی و شۆڕشی كۆمەڵایەتیدا. كاتێك ژاپۆن لە ساڵی ١٩٣٧دا چینی داگیركرد، حیزبی شیوعی بووە پێشەنگی بەرگریی نیشتمانی. لێرەدا پرسی "نیشتمان" بە پرسی "نان"ەوە گرێدرا و ڕزگاركردنی خاك لە داگیركەر بووە هەمان ڕێگەی گێڕانەوەی خاك بۆ جووتیاران.
چەمكی گەشەپێدانی دەوڵەت و قۆناغی چاكسازی
تاقیكردنەوە گەورەكە دوای سەركەوتنی شۆڕش دەستی پێكرد: دروستكردنی دەوڵەت. ئەزموونی چین وەك دەوڵەتێكی گەشەسەندو بەرهەمهێنەر دەركەوت، كە توانی زێدەبایی كۆمەڵایەتی بەرەو پیشەسازی و فێركردن و توێژینەوە ئاراستە بكات. تەنانەت سیاسەتی "چاكسازی و كرانەوە" لە ساڵی ١٩٧٨ەوە، تەنها گەڕانەوە نەبوو بۆ بازاڕ، بەڵكو بەكارهێنانی میكانیزمەكانی بازاڕ بوو لەژێر ئاراستەی دەسەڵاتێكی سیاسیی ئامانجداردا. بازاڕ لێرەدا "ئامرازە" نەك "چارەنووس".
نهێنیی مانەوە: ڕەخنە لە خۆگرتن
حیزبی شیوعیی چین سەلماندی كە ئەو حیزبەی دەمێنێتەوە، ئەو حیزبە نییە كە "هەڵە ناكات"، بەڵكو ئەو حزبەیە كە ئازایەتیی "دانپێدانان بە هەڵە و ڕاستكردنەوەی ڕێڕەوەكەی" هەیە. ئەمە وانەیەكی ڕاستەوخۆیە بۆ هەموو حیزبێكی شیوعی كە دەیەوێت بە زیندوویی بمێنێتەوە: ڕێكخستن ئامرازە نەك بت، ڕاستكردنەوە هێزە نەك شەرمەزاری، و جەماوەریش سەرچاوەی سیاسەتن.
بەرهەو ئاسۆیەكی نوێ
ئەمڕۆ چین جیهانێكی جیاواز گەورەتر دەكات؛ جیهانی فرەجەمسەر (وەك برێكس). بەڵام دەبێت هۆشیار بین: فرەجەمسەری خۆبەخۆ بە مانای تێپەڕاندنی سەرمایەداری نایەت. ڕزگاری لە ڕۆژهەڵاتەوە نایەت وەك چۆن لە ڕۆژئاواوە نەهات؛ بەڵكو لە توانای هەر گەلێكەوە دێت بۆ دروستكردنی مەرجەكانی سەربەخۆیی و بەرهەمهێنانی خۆی.
لە دیدی چینیدا، سۆسیالیزم پڕۆژەیەكی تەواوبوو نییە، بەڵكو ڕێگایەكی درێژخایەنە. ئامانجی حزب ئەوەیە تا ساڵی ٢٠٣٥ مۆدێرنیزاسیۆنی سۆسیالیستی بەدی بهێنێت، و تا ناوەڕاستی سەدە، چین وەك "دەوڵەتێكی سۆسیالیستیی مۆدێرن و مەزن" بونیاد بنێت.
ئەزموونی چینی، لە یادی ١٠٥ ساڵەیدا، كردەوەیەكی مێژوویی كراوەیە. وانەی هەرە گرنگی بۆ ئێمە ئەوەیە: هیچ شۆڕشێك بەبێ "ڕێگای تایبەتی خۆماڵی" سەرناكەوێت، و هیچ ماركسیزمێك زیندوو نییە ئەگەر جورئەتی خوێندنەوەی واقیعی نەبێت.
سڵاو بۆ هاوڕێیانمان لە حیزبی شیوعیی چین و ڕێبەرەكەیان سەرۆك (شی جین پینگ).
