ستار ئەحمەد
وڵاتی عێراق لەم قۆناخەی ئێستایدا بە دەست کۆمەڵێک گیروگرفتی گەورە و ئاڵۆزەوە دەناڵێنێت کە ڕەگوڕیشەیان بۆ شێوازی دەسەڵاتداری و پێکهاتەی بنەڕەتی ڕێبەریی دوای ڕووخانی پێشوو دەگەڕێتەوە. ئەزموونی زیاتر لە دوو دەیە دەسەڵاتداری لەسەر بنەمای دابەشکردنی دەسەڵات و سامانی گشتی لە نێوان هێزە بەدەسەڵاتەکاندا، نەک هەر نەبووە هۆی هێنانەدی سەقامگیری و دادپەروەری، بەڵکو پەشێوییەکی بەردەوام و ڕێکخراوێکی لاواز و گەندەڵی بەرهەمهێناوە کە توانای ڕووبەڕووبوونەوەی خواستەکانی خەڵکی نییە. ئەم دۆخە بووەتە هۆی دروستبوونی کەلێنێکی گەورە لە نێوان چین و توێژەکانی کۆمەڵگە و ناوەندەکانی بڕیارداندا، کە ڕۆژ بە ڕۆژ فراوانتر دەبێت و متمانەی هاوڵاتیان بە دامەزراوە فەرمییەکان بە تەواوی کاڵ دەکاتەوە.
لایەنی ئابووری یەکێکە لە پڕکێشەترین بوارەکانی ژیانی ڕۆژانەی خەڵک، چونکە پشتیوانیکردنی ئابووری لەسەر یەک سەرچاوەی خاو کە نەوتە، خاکەکەی خستووەتە بەر لێواری داڕمانی دارایی و ژێر بەزەیی گۆڕانکارییەکانی بازاڕی جیهانییەوە. سەرەڕای دەستکەوتنی داهاتێکی زۆر و بێشومار لە فرۆشتنی سەرچاوە سروشتییەکاندا، بەڵام بە هۆی خراپ بەڕێوەبردن و نەمانی پلان بۆ دروستکردنی بنەمای بەرهەمهێنانی ناوخۆیی، بێکاری بە شێوەیەکی ترسناک ڕووی لە زیادبوون کردووە. کارگە و کێڵگە کشتوکاڵییەکان پەکیان کەوتووە و لە بری ئەوە خاکەکە بووەتە بازاڕێک بۆ ساخکردنەوەی کەلوپەلی شوێنانی تر، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ڕێژەی هەژاری بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز بووەتەوە و چینێکی کەمینەی دەست ڕۆیشتوو بەشێکی هەرە زۆری سەروەت و سامانی خەڵکیان بۆ بەرژەوەندیی تایبەتی خۆیان قۆرخ کردووە. لە لایەکی ترەوە، گرفتە ژینگەیییەکان و وشکەساڵی بەردەوام کە هۆکارەکەی نەمانی دارستانەکان و خراپ بەکارهێنانی سەرچاوەکانی ئاوە، ناوچە کشتوکاڵییەکانی بەرەو لەناوچوون بردووە و جووتیارانی ناچار بە جێهێشتنی گوندەکان کردووە، ئەمەش گوشارێکی زۆرتری خستووەتە سەر شارە گەورەکان و ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ داڕمانی لادێکان.
لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە، هاوڵاتیان لە ژێر بارگرانی کەمی و داڕمانی خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکاندا ژیان بەسەر دەبەن. تۆڕەکانی دابینکردنی ئاو و کارەبا و بنکەکانی تەندروستی و پەروەردە لە دۆخێکی زۆر خراپدان و توانای دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکانی خەڵکیان نییە. ئەم کەمتەرخەمییە بەردەوامە خەریکە پێکهاتەی کۆمەڵایەتی هەڵوەشێنێتەوە و پەشێوییەکی جەماوەری دروست دەکات کە لە شێوەی خۆپیشاندان و دەربڕینی توڕەییدا دەتەقێتەوە. گەنجان کە ڕێژەیەکی گەورەی دانیشتووان پێکدەهێنن، ڕووبەڕووی داهاتوویەکی نادیار بوونەتەوە و ئاواتەکانیان بۆ بەدەستهێنانی ژیانێکی شایستە لەناوبراون، ئەمەش وایکردووە بێهیوایی کۆمەڵایەتی و ئارەزووی کۆچکردن لە ناو چینە جیاوازەکاندا بە شێوەیەکی بەربڵاو بڵاو ببێتەوە و شیرازەی خێزانەکان بەرەو ڕووی لێکترازانی مەزن ببێتەوە.
جگە لەمەش، دۆخی سەرەوەری و بەڕێوەبردنی کاروباری خاکەکە تووشی پاشەکشەی گەورە بووە. دەستێوەردانی دەرەکی لە بڕیارە نیشتمانییەکاندا و بوونی هێزی چەکداری جیاواز لە دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت، بوونەتە هۆی سەرهەڵدانی پەشێویی ئاسایش و ڕێگرتن لە بەردەم جێبەجێکردنی یاسا و پاراستنی ئاسایشی هاوڵاتیان. دادپەروەری بووەتە بابەتێکی دژوار و جێبەجێکردنی یاسا زیاتر لەسەر بێدەسەڵاتەکان دەسەپێنرێت، لە کاتێکدا ئەوانەی خاوەن دەسەڵات و سامانن لە سزادان دەربازیان دەبێت. ئەم بێسەروبەرەییە وایکردووە کە هەستی هاوڵاتیبوون کەم ببێتەوە و لە بری ئەوە پەنابردن بۆ پێکهاتە لاوەکییەکان ببێتە پەناگەیەک بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە تاکەکەسییەکان. رۆژنامەگەری و دەنگی ئازادیش کە دەبێت ڕووناک کەرەوەی ڕێگەی گەشەکردن بن، بەردەوام دەکرێنە ئامانج بۆ ئەوەی ڕاستییەکان بە شاراوەیی بمێننەوە.
دەربازبوون لەم تەنگژە و داڕمانە گەورەیە پێویستی بە گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە شێوازی بیرکردنەوە و بەڕێوەبردندا هەیە. ئەستەمە بە بێ کۆتاییهێنان بەم پەشێوییە بەڕێوەبردنە و دوورخستنەوەی دەستێوەردانی حیزبی لە ئابووری و سەپاندنی سەروەریی یاسا، بتوانرێت هیچ چاکسازییەکی ڕاستەقینە بێتە دی. ڕزگارکردنی خاکەکە لەم بارودۆخە نالەبارە پێویستی بە خواستێکی بەهێزی نیشتمانی، بەگەڕخستنەوەی کەرتی بەرهەمهێنان، چاککردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان و بەدیهێنانی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی هەیە، تاوەکو هاوڵاتیان بتوانن لەسەر خاکی خۆیان بە سەربەرزی و ئارامی بژین و داهاتوویەک بۆ نەوەکانی بەیانی بنیات بنێن کە شایستەی مێژوو و کەلتووری ئەم شوێنە بێت.
