نووسینی: گەنج ڕەوف زوهدی
لە دوایین کۆڕبەندی داڤۆسدا (کانوونی دووەمی ٢٠٢٦)، هاوارد لوتنیك، وەزیری بازرگانیی ئەمریکا، مشتومڕێکی گەورەی نایەوە کاتێک ڕایگەیاند: "جیهانگیری شکستی هێناوە." ئاماژەی بەوەش کرد کە گواستنەوەی پیشەسازییە هەستیارەکانی وەک دەرمان و چیپە ئەلیکترۆنییەکان بۆ دەرەوە، هەڕەشە لە سەروەریی نیشتمانیی ئەمریکا دەکات. ئەم لێدوانە تەنها دەربڕینێکی تێپەڕ نەبوو، بەڵکو ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییەکی قووڵە لە سیاسەتی ئابووریی جیهانیدا؛ گەڕانەوەی "دەوڵەتی بەهێز" کە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە ناوخۆیییەکانی دەستێوەردان دەکات، پابەندبوونە دەرەکییەکانی کەم دەکاتەوە و هاوپەیمانییەکانیش لەسەر بنەمای "کەمکردنەوەی تێچوو و زیادکردنی پارێزگاری" ڕێک دەخاتەوە.
زۆر کەس ئەم گۆڕانکارییە تەنها بە کەسایەتیی دۆناڵد ترەمپەوە دەبەستنەوە، بەڵام واقیعەکە لەوە فراوانترە. ئەوەی دەیبینین، گواستنەوەیە لە مۆدێلی جیهانگیریی "کراوە" (کە بۆ چەندین دەیە خزمەتی سەرمایەی جیهانیی کرد) بۆ جیهانگیرییەکی "هەڵبژێردراو"؛ مۆدێلێک کە جەخت لە دابینکردنی ئاسایشی پێداویستییەکان، سیاسەتی بازرگانیی پارێزگارانە و توندترکردنی سنوورەکان دەکاتەوە. ڕەنگە ترەمپ دیارترین ڕوخساری ئەم پێکدادانە سیاسییە بێت، بەڵام دامەزراوەکانی ئەمریکا، لۆبییە ئابوورییەکان و ناوەندەکانی بڕیار، کار بۆ چەسپاندنی ئەم ئاراستەیە وەک سیاسەتێکی درێژخایەن دەکەن.
ئەمڕۆ سووریا نموونەیەکی زیندووی ئەم لۆژیکە نوێیەیە. ڕووداوەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی ئەو وڵاتە تەنها پەیوەست نین بە پرسە مرۆیییەکانەوە، بەڵکو گرێدراوی هاوکێشەیەکی ئابووری و ئەمنیی ڕوونن: کێ کۆنترۆڵی کێڵگە نەوتییەکان، زەوییە کشتوکاڵییەکان و دەروازە سنوورییەکان دەکات؟ کێ زیندانییەکانی داعش بەڕێوە دەبات؟ و کێ دەتوانێت سەقامگیری بە کەمترین تێچوو بۆ هێزە گەورەکان مسۆگەر بکات؟
دوای گرتنی گەڕەکە کوردنشینەکانی حەلەب و پاشەکشەکردن بە کورد لە تەواوی ناوچە عەرەبنشینەکان بۆ شارە کوردییەکان، ئێستا ئاگربەستێک لە نێوان حکوومەتی سووریا و هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) ڕاگەیەندراوە. بەپێی ڕێککەوتنەکە، چوار ڕۆژ مۆڵەت دراوە بە هەسەدە بۆ پێشکەشکردنی پلانێک بە مەبەستی تێکەڵبوونی ناوچەکانیان لەگەڵ دامەزراوەکانی دەوڵەتدا. لە بەرامبەردا، هێزەکانی دیمەشق لە چوونەناو شارە کوردییە سەرەکییەکان خۆیان دەپارێزن. لێرەدا، فشاری ئەمریکا بە ڕوونی دەردەکەوێت؛ "تۆم باراک"، نێردەی ئەمریکا، سەرقاڵی جێگیرکردنی ئاگربەستەکە و بنیادنانی متمانەیە لە ڕێگەی دیدارەکانییەوە لەگەڵ مەزڵووم عەبدی و ئیلهام ئەحمەد.
لە ڕووی ئابوورییەوە، دیمەشق هەژموونی خۆی بەسەر ناوچە دەوڵەمەندەکاندا فراوانتر کردووە. لەو لایەنەشەوە، هەسەدە لە هاوبەشێکی مەیدانیی خاوەن هەژموونەوە، خەریکە دەگۆڕێت بۆ هێزێکی بچووکتر کە تەنها لە ناوچە کوردییەکاندا چڕ دەبێتەوە. ئەمەش لە سێبەری ترس و دڵەڕاوکێیەکی زۆردا سەبارەت بە مسۆگەرنەکردنی مافەکان لە "دەوڵەتە نوێیەکەدا".
ئەم پێشهاتانە نە "سزایەکی ئەخلاقی"ن و نە "خیانەت" لە هاوپەیمانیی پێشوو، بەڵکو دابەشکردنەوەی ڕۆڵەکانە بەپێی گۆڕانی ئەولەویەتەکانی واشنتۆن. لە کاتێکدا ئەمریکا لە داڤۆس باسی "سەروەریی بەرهەمهێنان" دەکات، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش بەدوای سازانێکدا دەگەڕێت کە تێچووەکانی کەم بکاتەوە؛ تەنانەت ئەگەر ئەوە پێویستی بەوەش بێت هاوپەیمانە ناوخۆیییەکانی پاڵ پێوە بنێت بەرەو تێکەڵبوون لەگەڵ دەوڵەتێکی ناوەندیدا.
تورکیا لێرەدا بە ڕۆڵێکی جیاوازەوە دێتە نێو دیمەنەکەوە. ئەنقەرە کە هەسەدە وەک هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانیی خۆی دەبینێت، بە ئاشکرا پێشوازیی لەم ئاگربەستە و پڕۆسەی "تێکەڵبوونی تەواو" کرد و وەک خاڵێکی وەرچەرخانی ئەرێنی وەسفی کرد.
بۆ کوردانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا، مەسەلەکە تەنها کارتێکی دانوستان نییە. پرسیارە بنەڕەتییەکە چارەنووسی ئیدارەی خۆجێی و سەرچاوەکانە: ئایا ئەم تێکەڵبوونە تەنها چەکدانان و گۆڕینی ئاڵاکانە، یان گرێبەستێکی ڕاستەقینەیە کە پشکی دادپەروەرانە لە داهات، مافی زمان و نوێنەرایەتیی سیاسیی ڕاستەقینە مسۆگەر دەکات?
هەر سازانێک کە سامانەکان بە ناوەندی بهێڵێتەوە و بارگرانییەکان بۆ خەڵکی ناوچەکە جێبهێڵێت، بێگومان تۆوی تەقینەوەیەکی گەورەتر لە داهاتوودا دەچێنێت. ئەگەر کۆڕبەندی داڤۆس گەڕانەوەی جیهان بۆ سەردەمی "بەرژەوەندییە ڕووتەکان" ڕابگەیەنێت، ئەوا باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا ئەو شوێنەیە کە باجی مرۆییی ئەم لۆژیکە نوێیەی تێدا دەدرێت.
