ستار ئەحمەد
چاو لە ڕووبەری شیعری کوردیدا تەنیا ئەندامێکی بینین نییە، بەڵکو نیشتمانێکە کە شاعیر تێیدا نیشتەجێ دەبێت، یان زیندانێکە کە تێیدا دیل دەکرێت. لە کلاسیکەوە بۆ نوێخواز، وێنەی چاو گۆڕانی بەسەردا هاتووە، بەڵام هەمیشە وەک چەق و ناوەندی ئیلهام ماوەتەوە.لە شیعری کلاسیکدا، چاو وەک سوپایەکی نادیار وێنا دەکرێ. برژانگ تیرە و برۆ کەوانە. شاعیر خۆی وەک نێچیرێک دەبینێت کە لەبەردەم جادوو و هێزی چاودا بێدەسەڵاتە.نالی بە زمانە پاراوەکەی، چاو وەک هێزێکی داگیرکەر دەبینێت:
"تیغی مژگانت کە وا تینووی دەمی شەمشێری من
ڕێژەری خوێنی دڵ و جەرگی برینداری منە"
بۆ شاعیرە عیرفانییەکان، چاو دەروازەیەکە بۆ ونبوون لە نووری خودادا یان لە جوانییەکی باڵا، کە مرۆڤ لە هۆش دەبات. زۆرجار بە "مەست" و "خەواڵوو" وەسفی دەکەن.
مەحوی بە قووڵی باس لەو جادووە دەکات کە لە چاودایە:
"بە چاو مەست و بە ئەگریجە جادوویەک دەنوێنێ،
کە عاقڵ لێی بە بێ هووشی دەچێتە خەو بە جادوو"
لای هەندێک شاعیر، چاو دەبێتە کانییەک کە تەنیا گریانی لێ هەڵدەقوڵێت، یان دەبێتە ئاوێنەیەک کە تێیدا ڕەنگی غەریبی و دووری دەبینرێت.
وەفایی بە شێوەیەکی زۆر کاریگەر باس لە گریان و چاوەڕوانی دەکات:
"چاوم بە خوێنە، دڵ بە برین، جەرگ وەک کەباب،
لەو چاوە مەستە فێری هەزاران فێڵ و فەن بووم"
لەگەڵ هاتنی شیعری نوێ، چاو لە وێنە کلاسیکییەکەی (تیر و کەوان) دەردەچێت و دەبێتە هێمایەک بۆ ژیان، ئازادی و نیشتمان. چاو لێرەدا دەبێتە "چرا" و "ڕێ پیشاندەر".
گۆران جوانیی چاو دەبەستێتەوە بە سروشت و پاکییەوە:
"چاوەکەم! چاوی ڕەشی تۆ ئافەتی گیانی منە،
گیانی من قوربانی مژگانی ڕەشی بێئامانە،
چاوەکەت وا مەی دەکا، لێوت وەک شەکر دەمێنێ،
زولفەکەت وا ڕەش وەک شەو، ڕووت وەک بەیانی منە"
هەروەک چۆن لەو نموونانەی خۆت ئاماژەت پێدا، لە شیعری نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمدا، چاو دەبێتە هاوسەفەری تێکۆشان.
شێرکۆ زۆرترین وێنەی جیاوازی بۆ چاو هەیە، هەندێک جار چاو لای ئەو وەک دەریایەک وایە کە مێژووی تێدا نوقم دەبێت:
"چاوەکانت، دوو کۆترن لە ئاسمانی غەریبیدا،
هەر کاتێ دەیانبینم، باڵ دەگرم بۆ فڕین بەرەو ماڵە کۆنەکەی دڵم."
پوختەی وتار:
دەتوانین بڵێین مێژووی شیعری کوردی مێژووی سوجدە بردنە بۆ "چاو". ئەگەر لای مەحوی چاو جادووگەر بێت، لای گۆران جوانییەکی سروشتییە و لای حەسیب قەرەداخی و فەرەیدون بەرزنجی دەبێتە ڕووناکی و مەبەست. چاو لە شیعری ئێمەدا تەنیا بینەر نییە، بەڵکو خۆی "بینراو"ە؛ خۆی ئەو چیرۆکەیە کە شاعیران بە درێژایی چەندین سەدە نەیانتوانیوە کۆتایی پێ بهێنن.
