سەدیق سەعید ڕواندزی
ناونیشان، یەكەم ئەلقەی پەیوەندی خوێنەرە بە دەقی نووسراو، كە دەشێ وەك گوتارێكی پوختكراوی ناوەڕۆكی دەق بیبینین، بۆیە ناونیشان دەبێتە دەروازەی یەكەم لە پەیوەندی خوێنەر، لە توێژینەوەی زانستیدا، چونكە نووسین فۆڕمێكی ئەكادیمی و میتۆدی وەردەگرێت و لە چوارچێوەی كۆنتێكسێكی زانستیدا گوتار دەخرێتە ڕوو، ئیدی ناونیشان بە هایەكی زیاتری زانستی و قەرهەنگی هەیە، وەك ئەوەی لە نووسینێكدا، كە میتۆدێكی تویچژینەوەیی تیادا پەیرشەو نەكرابێت بەڵام گەرسەرنج لە زۆربەی هەرە زۆری ناونیشانی ئەو تێزە ئەكادیمییانە بدەین كە دەكرێنە نامەی دەرچوون بۆ وەرگرتنی پلەی زانستی، یاخود ئەوانەی چاپ و بڵاو دەكرێنەوە، ئەوا دەبینین لە زۆربەی نامەكاندا ناونیشان پەیوەندییەكی ڕووكەشی بە ناوەڕۆكەوە هەیە و كەمترین زانیاریی لە بارەی ناونیشانەكەوە خراوەتە ڕوو ، ئەمە لە كاتێكدا ئەگەر بە پێی ناونیشانەكە بێت، دەبێ توێژەر زۆرترین زانیاریی، لە سەر ناونیشانەكە بدات، بەڵام ئەمە بە پێچەوانەوەیە. ئەم ناونیشانانە زۆرجار گیروگازی گەورەی لێ دەكەوێتەوە تا ئەو ڕادەیەی سەر دەكێشێت بۆ كێشەی كەسی و كۆمەڵایەتی نێوان دوو توێژەر و یەكتر بە دز نۆمەتبار دەكەن، كە دەشێ خوێنەران لەو بارەیەوە بگەڕێنەوە سەر ژمارە (44) ی گۆڤاری دیوان (1)، كە كێشەیەكی لەو شێوەیەی تیایدا باسكراوە، بێگومان ئەمەش پەیوەستە بە دوو بارەكردنەوەی بەردەوامی یەك ناونیشان لە دەیان توێژینەوەی دەرچووندا ئەمەش وایكردووە كە ناونیشان و ناوەڕۆكی ئەو نامانە زۆرجار هاوشێوە و نزیك و كۆپی یەكتری بن و تەنها جیاوازییەكی كەمی ڕووكەشی و ناواخنی لە نێوانیاندا دەبینرێت. تەنانەت ناونیشان هەیە، چەندین جار، كراوەتە تێزی نووسینی نامەیەكی ئەكادیمی لە شێوەی ماستەر یان دكتۆرا. من نازانم بابەتێك كە پێشتر نووسراو و قسەی لە بارەوە كرا، چ هونەرێكی تێدایە كەسانێكی تر هەمان بابەت دووبارە بكەنەوە؟ ئەمە لەلایەك ، لەلایەكی دیكەوە زۆرجار ئەوەی لە ناونیشانی توێژینەوەكەدا وەك بابەت دیاری كراوە، كەمترین ڕاڤە و توێژینەوەی لە سەركراوە. بۆ نموونە توێژینەوەیەك لە سەر ڕەنگدانەوەی لەیلاو مەجنوون لە ئەدەبی كوردی هەیە (2)، گەرچی ناونیشانەكەی باس لە ئەدەب دەكات، بەڵام تەنها شیعر كراوەتە نموونەی ڕاڤەكردنی داستانەكە، ئەمەش هەڵەیە چونكە شیعر ژانڕێكە لە ئەدەب و هەموو ئەدەب نییە، بۆیە دەبوو ناونیشانەكەی ڕەنگدانەوەی لە شیعری كوردی بووایە نەك ئەدەبی كوردی، هاوكات بەشێكی كەم بۆ ئەدەبی كوردییە ئەو یتر هەمووی باس لە چیڕۆكی لە یلاو مەجنون لە ئەدەبی عەرەبی و فارسی و توركی دەكات. یەكێكی دیكە لەو نامانە، باسی شیعری ئۆتۆماتیكی دەكات (3) و ئەو شێوازە لە شیعر نووسین دەبەستێتەوە بە ناگایی ولایەنی نەستی مرۆڤ كە لۆژیك و ئەقڵ هیچ ڕۆڵێكی تێدا نابینن، كەچی ئەوەی بەلامەوە سەیر بوو ئەوە بوو، هەموو ئەو شیعرانەی وەك نموونەی ئەو باسە لە كتێبەكە هێنراونەتەوە، بەو پەڕی ئاگایی و لۆژیكی و دیدی هزرییانەوە لەلایەن شاعیرەكانەوە نووسراون. ئەمەش دەریدەخات كە زۆر بە دەگمەن لە سەر ناوەڕۆكی ئەو نامانە دەوەستن و تەنها مەبەست وەرگرتنی بڕوانامە و بەرزكردنەوەی پلە ئەكادیمیەكەیە لە پێناو ناونیشانە زانستییەكە.
پەراوێزەكان :
1_ بڕوانە گۆڤاری دیوان، ژمارە 44 ، ل 86.
2_ ڕەنگدانەوەی لەیلاو مەجنون لە ئەدەبی كوردیدا، خانزاد عەلی قادر، بڵاوكراوەی یەكێتی نووسەران، مەڵبەندی گشتی ، 2011.
3_ نووسینی ئۆتۆماتیكی لە شیعری نوێی كوردیدا، سالار كەریم حوسێن، بڵاوكراوەی: دەزگای سەردەم_ زنجیرە 981_ ساڵی چاپ_2021
