مێژووی هاوچەرخی ئەم نیشتمانە پڕە لەو هاودژییە ڕامیارییە سەیرانەی کە تێیدا ستەمکار دەبێتە پەرۆشی لێقەوماو، و ئەوانەی خۆیان داڕێژەری بنەماکانی وێرانکاری و بەتاڵانبردنی سامانی گشتی بوون، لەناکاو دەمامکی چاکسازیخواز دەپۆشن و دەبنە پێشەنگی تیپی هاندەرانی دژە گەندەڵی. لە دوای هەر شەپۆلێکی ناڕەزایەتی جەماوەری یان هەر جموجۆڵێکی سەرپێیی دامەزراوەیی بۆ دەستگیرکردنی دز و تالانکەران، دەبینین ئەوانەی ساڵانێکی درێژ لە هەرەمی دەسەڵاتی بڕیاربەدەستدا بوون و نیشتمانیان گەیاندە لێواری داڕمانی تەواوی بارودۆخی دارایی، یەکەم کەس دەبن کە بەیاننامەی پشتیوانی بڵاودەکەنەوە و پیرۆزبایی لە هەڵمەتەکان دەکەن. ئەم هاوئاهەنگییە سەمەرەیە لە نێوان بکەرانی تالانکاری و دروشمەکانی دژایەتیکردنی، هیچ نییە جگە لە شانۆگەرییەکی ڕامیاریی ڕیسوا کە ئامانجەکەی تەنها خۆدزینەوەیە لە بەرپرسیارێتی مێژوویی و هەڵخەڵەتاندنی شەقامی تووڕە و گەوجاندنی ڕای گشتی بۆ خۆدەربازکردن لە چنگی دادپەروەری.
ئەم دیاردەیە تەنها تایبەت نییە بە ناوەندی بڕیاردان لە پایتەخت، بەڵکوو بە هەمان کێشە و سیناریۆ لە دەسەڵاتی هەرێمیشدا دووبارە دەبێتەوە. ڕێکخستنی فەرمانڕەوایی لە ناوەند و لە هەرێمیشدا، لەسەر بنەمای دابەشکاریی حیزبی و بنەماڵەیی دامەزراوە، کە تێیدا دامەزراوەکانی وڵات کراونەتە کێڵگەی تاقیکردنەوەی چاوچنۆکیی تاقم و دەستەبژاردەیەکی ڕامیاری کە هیچ دڵسۆزی و وابەستەییەکیان بۆ خاک و مرۆڤی ئەم نیشتمانە نییە. ئەوانەی لە ناوەندا کورسییەکانی دەسەڵاتیان لە نێوان خۆیاندا دابەش کردووە، ژینگەیەکی لەباریان بۆ گەشەی بێسنووری مافیاکانی دزینی داهاتی گشتی خوڵقاند، و لە بەرامبەریشدا، دەسەڵاتدارانی هەرێم بە ناوی قەوارەی نەتەوەییەوە، داهاتی ژێرزەوی و سەرزەوی و دەروازە سنوورییەکانیان گواستەوە بۆ گەنجینە و بانکە تایبەتەکانی خۆیان و نەوەکانیان، پاشان کاتێک هاوڵاتی دەگاتە ژێر هێڵی هەژاری، هەموان پێکەوە باسی پاکدەستی دەکەن.
کێشەی سەرەکی لێرەدا ئەوەیە کە متمانەی هاوڵاتی بە چەمکی چاکسازی بە تەواوی درزی تێکەوتووە، چونکە چۆن دەکرێت بڕوا بە لێدوان و پشتیوانیی ئەو کەسانە بکرێت کە کاتێک خۆیان لێپرسراوی یەکەمی جێبەجێکردنی یاسا بوون، ملیارەها دۆلاری ئەم وڵاتە لەبەردەم چاوانیاندا بەهەدەر دەدرا و بە گرێبەستی خەیاڵی و پرۆژەی درۆینە و پووچەڵ نیشتمانیان نوقمی قەرزاری کرد...؟
گەندەڵی لەم وڵاتەدا تەنها ڕەفتارێکی تاکەکەسیی کۆمەڵێک فەرمانبەری بچووک نییە، بەڵکو ڕێڕەوێکی ڕێکخراو و داڕێژراوە کە لە لوتکەی دەسەڵاتی ناوەند و هەرێمەوە سەرپەرشتی دەکرێت. لێدان لە چەند دزێکی بچووک و پیشاندانیان لە ڕاگەیاندنەکاندا وەک دەستکەوت، تەنها بەکارهێنانی قوربانیی لاوەکییە بۆ پاراستنی سەرە گەورەکان و هێشتنەوەی داینەمۆی سەرەکیی تاڵانکاری بە زیندوویی.
کاتێک دەسەڵاتدارانی هەرێم باس لە چاکسازیی دارایی دەکەن و لە هەمان کاتدا مووچەی فەرمانبەران و قووتی خەڵک دەکەنە بارمتەی ململانێ ڕامیارییەکان و داهاتی ڕاستەقینەی ناوخۆ دەشارنەوە، و لە بەرامبەردا لە ناوەندەوە لێدوانی پاڵەوانانە بۆ بڕینی ڕەگی خراپەکاری دەدرێت لە کاتێکدا پەڕاوە گەورەکانی دزینی سەدەیی و تالانکردنی بانکەکان لەژێر پەردەی ڕێکەوتندا دادەخرێن، تێدەگەین کە ناوەند و هەرێم دوو ڕووی یەک دراون. هاوپەیمانییەکی ناڕاگەیەندراو هەیە لە نێوان دزەکانی هەردوولا بۆ پاراستنی یەکتر؛ ئەوان لە میدیاکاندا ململانێی نەتەوەیی پیشانی خەڵک دەدەن، بەڵام لە پشت پەردەوە هاوبەشی یەکترین لە دابەشکردنی کێکەکە و پاراستنی بەرژەوەندییە داراییەکانیان. ئاستی ئەم وێرانکارییە هێندە ترسناک بووەتەوە کە ڕەگ و ڕیشەی ژیانی هاوڵاتی ئاسایی گرتووەتەوە؛ خوێندنگە بێ خزمەتگوزارییەکان، نەخۆشخانە داڕماوەکان، و گەنجە بێکارەکانی سەر شەقامەکان، هەموویان گەواهی ئەو ڕاستییەن کە داهاتی ئەم نیشتمانە لە جیاتی ئەوەی ببێتە ئاوەدانی، بووەتە کۆشک و تەلار لە دەرەوەی وڵات بۆ بنەماڵە فەرمانڕەواکان.
ئەم شانۆگەرییەی ئێستا کە ناوی نراوە هەڵمەتی ڕاوەدووڕانی دزان، تەنها کایەیەکی کاتییە بۆ کات کوشتن و خاوکردنەوەی تووڕەیی خەڵک. لە ڕاستیدا، ئەوانەی ئەمڕۆ لەسەر شاشەکان دەردەکەون و داوای سزادانی تاوانباران دەکەن، دەیانەوێت بڵێن کە ئەوان لە دەرەوەی ئەم مێژووە پڕ لە تاڵانییە وەستاون، لە کاتێکدا مۆر و ئیمزای ئەوان لەسەر تەواوی ئەو بڕیارە ئابوورییە چەوتانەیە کە نەوەکانی ئەمڕۆ و داهاتووی قەرزدار کردووە. چۆن دەکرێت بڕوا بە لێژنەیەک یان لێکۆڵینەوەیەک بکرێت کە ئەندامەکانی و سەرپەرشتیکارانی، خۆیان بەرهەمی ئەو ڕێکەوتنە ژێرپەردانەن کە سەروەریی یاسایان لەپێناو بەرژەوەندیی حیزبی پێشێل کردووە...؟
هەم لە بەغدا و یاخود هەولێر و سلێمانی، پێوانەکان بۆ پێناسەکردنی دزی گۆڕدراون؛ دزیی بچووک دەبێتە تاوان و دزیی گەورەی نیشتمانی دەبێتە کارامەیی ڕامیاری.
دادپەروەریی ڕاستەقینە کاتێک بەدی نایەت کە یاسا تەنها بەسەر بێدەسەڵاتەکاندا جێبەجێ بکرێت، یان کاتێک پشتیوانییە درۆینەکانی سەرکردەکان بکرێتە بنەمای پاکانەکردنی ڕابردوویان. بەڵکوو کاتێک لە دایک دەبێت کە سەرە گەورەکان، ئەوانەی بڕیاری ڕامیاری و ئابووریی وڵاتیان لە ناوەند و هەرێم لەدەست بووە و هەیە، بخرێنە پشتی تەلبەندی دادگاوە. مێژوو بەم لێدوانە میدیاییانە ناخەڵەتێت و بیرەوەریی گەلیش هێندە لاواز نییە کە هۆکارەکانی کارەساتی ئابووری و کۆمەڵایەتیی نیشتمان لەبیر بکات. تا ئەو کاتەی دەست بۆ سەرچاوە ڕاستەقینەکان و سەرکردە دێرینەکانی پشت دزییە گەورەکان نەبرێت، هەموو هەڵمەتێک تەنها وەک تەکاندنی تۆزی سەر مێزی گەندەڵی دەمێنێتەوە و تەختی دەسەڵاتی دزە گەورەکان پارێزراو دەبێت لەژێر سایەی یاسایەکدا کە تەنها بۆ لاوازەکان دەچەمێتەوە.
