د. سیروان عارەب صادق*
تەوەری یەکەم پێگەی کورد لە ناوچەکە
کورد لە هاوکێشەی گۆڕانکاریەکان ژمارەیەکی قورس و سەنگی زۆری دەبێت لەبەر ئەو خالانەی خوارەوە :
یەکەم : لەڕووی جوگرافی گەلی کورد لەسەر پانتایەکی جوگرافیایی زۆر گرنگ دەژیت کە رۆژهەلات و رۆژئاو بەیەکەوە دەبەستێتەوە هەموو رێگا ووشکانیەکان بە خاکی کوردان تێپەڕ دەبن کە ئەمە کاریگەری و پێگەی کوردانی بەهێز کردووە لە داهاتووی ناوچەکە.
دووەم: خاکی کورد لە هەرچوارپارچەکەی خاوەنی دەرامەتی سروشتی یەکجار گرنگ و بەبایەخن لۆ داهاتووی ئابوری وولاتان پیشەسازی هەر بۆنمونە کوردستانی عێراق خاوەنی زیاتر لە 45 مليار برميل نەوتی یەدەگی مسۆگەرە و زیاتر لە 5 ترلیۆن مەتر سێ غازی سروشتیە لە ڕۆژئاوا تەواوی یەدەگی نەوتی دەولەتی سوریا لە ناوچە کوردیەکانە، لە باکور سەرجەمی بەست و بەنداوەکانی تورکیا کە شانازی پێدەکات لەگەل باشترین ناوچە دەشتایە بە پیتەکان دەکەونە ناوچە کوردنشینەکان, له خۆرهەلات دەیان کانزایی بەپیت و ستراتیجی کە تاوەکو ئێستا کاری لەسەر نەکراوە لەو وولاتی کوردانە لە رۆژهەلات. هەموو ئەمانە بوونەتە بنەمایەکی ئابوری زۆر گرنگ کە لە داهاتوو پێگەی کوردان لە رۆژهەلاتی ناوەراست بەهێزتر دەکات .
سێیەم : پێکهاتەی دانیشتوانی کوردستان کە لەگەل خواستی وولاتانی زلهێزی دونیا دەگونجێت کە زیاتر قبولی پێکەوە ژیان و پاراستی بنەماکانی مافی مرۆڤ دوور لە بیری توند ڕەوین ئەمەش رۆلی گرنگ دەبینیت لە بەدیهێنانی رۆژهەلاتێکی ناوەڕاستی ئارام و گەشەسەند و پێشکەوتوو . چوارەم: پیر بوونی وولاتانی ناوچەکە چونکە دەولەت هەمان سروشتی مرۆڤی هەیە بە قۆناغەکانی تەمەن تێپەڕدەبێت لۆیە ئێستا بەشی زۆریان لە قۆناغی کۆتایان دەبێت جارێکی دیکە سەرلەنوێ بە فۆرمێکی جیاواز و نوێ لەدایک ببنەوە
تەوەری دووەم : گرنگی کورد لە ڕوانگەی وولاتانی خاوەن پرۆژەی رۆژهەلاتی ناوەڕاستی نوێ .....
یەکەم : گەلێکی ئاشتی خوازی کە باوەڕی بە ئاشتی و خۆشگوزەرانی پێکەوەژیان هەیە زۆر باشترە کە بکرێتە هاوپەیمانێکی ستراتیژی لە ناوچەکە چونکە لەرابردوو نەتەوەکانی دیکە تاقیکردنەوە بەلام بوونە بەربەست لەبەردەم خواستی وولاتانی پیشەسازی گەورەی جیهان .
دووەم: بە درێژایی مێژوو لەو ناوچەیە ململانێیەکی نەتەوەی و ئاینی و مەزهەبی لە نێوان گەلانی دەسەلات بەدەست هەبووە ئێستا جیهان لەوە گەیشتووە کە بوونی کورد وەک هێلی جیاکەرەوەی نێوان عەرەب تورک -عەرەب فارس - فارس و تورک- سونەو شیعە بژاردەیەکی زۆر باشە بۆ کەمکردنەوەی ئەو ململانێیە خوێناویە درێژ خایەنە .
سێیەم : کرانەوە دبلۆماسی کوردی لە هەموو پارچەکان بەتایبەتیش لە باشورو ڕۆژئاوا ئەو پەیامەی گەیاندە سەرجەم گەلانی جیهان کە کورد ئەو قۆناغەی تێپەڕاندووە کە نەتوانێت ئیدارەی ئابوری و سیاسی لەناوچە بکات . چوارەم : بیرمەند و سەرۆک و سەرکردەی ئەو وولاتانەی کە کوردستانیان داگیر کردووە گەیشتنە ئەو باوەڕەی کە کورد بە کوشتن و بڕین و شەڕ کۆتایی نایەت و ڕۆژ لەدوای ڕۆژ بەهێزتر و بە ئیرادە تر دەبن بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانیان بۆیە ئێستا ئەوەندەی بەدوای ڕێکەوتن و ئاشتین نیو ئەوەندە بەدوای شەڕو یەکلایکردنەوەی سەربازی نین.
تەوەری سێیەم : چی لەسەر کورد پێویستە لەم قۆناغە هەستیارە .
یەکەم : سوود وەرگرتن لەو دەرفەتە مێژووییەی کە لە ناوچەکە هاتۆتە پێشەوە بەوەی زیاتر لە ڕووی ڕاستەقینەی گەلی کورد بە جیهان بناسێنن کە گەلێکی ستەملێکراوە بە هەموو جۆرێک مافی پێشێلکراوە.
دووەم : لە ئێستادا سیاسەتی جیهان بەدەست کۆمپانیا ئابووریە فرە رەگەزەکانە دەبێت سوود لەو کۆمپانیا ئابورییە گەورانە ببینرێت لە ڕێگایی ئەوانەوە کاریگەری بخەنە سەر سیاسەت بەدەستانی جیهان .
سێیەم : ئاشتی و ئاشتەوایی ناوەخۆ خالی هەرە بەهێزە دەبێت کاری لەسەر بکرێت و ئینتمایی نەتەوەی و خۆش ویستنی وولات لە نێو گەنج و لاوانی کورد پەڕەی پێبدرێت و هەمووان هەست بەوە بکەن کە خاوەنی کوردستان و گەڵ و سەرکردایەتی کورد لە هەموو ناوچەکانی کوردستان لەگەل یەک ئاشت بکرێنەوە .
داهاتووی کوردستان ڕوونە ئەوەی سەدان ساڵە چاوەڕوانی دەکەین لەگەل گۆرانی چاوەڕوانکرای ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست بە دەستی دەهێنین .
*مامۆستای جوگرافیای سیاسی
