ستار ئەحمەد
عێراق، وڵاتێکە لەسەر نەخشەی سیاسی و ئابووری جیهان، بە هۆی سامانە سروشتییە زۆرەکانی و پێگەی ستراتیژییەوە، هەمیشە جێگەی سەرنجی ناوەندە نێودەوڵەتی و ناوچەییەکان بووە. لەگەڵ ئەوەشدا، دوای چەندین دەیەی ململانێ و ناسەقامگیری، پرسی داهاتووی عێراق و ئەگەر و پێشبینییەکان بۆ چەند ساڵی داهاتوو بووەتە بابەتێکی گەرم.
ململانێی زلهێزەکان (بەتایبەتی ئەمریکا و ئێران) و کاریگەرییان لەسەر پرۆسەی سیاسیی عێراق بەردەوامە.
زۆربەی شیکارەکان پێشبینی دەکەن کە عێراق هەوڵ بدات هاوسەنگییەکی ناسک لە نێوان ئەو دوو هێزە گەورەیەدا بپارێزێت و بەم شێوەیە سەروەریی خۆی بسەپێنێت.
چارەنووسی هێزە چەکدارە ناحکومییەکان (وەک حەشدی شەعبی) و یەکخستنەوەیان لەگەڵ چوارچێوەی دەوڵەتدا، ئاستی سەقامگیری سیاسی و ئاسایشی داهاتووی عێراق دیاری دەکات.
ئەگەری ئەنجامدانی هەڵبژاردنەکانی داهاتوو و پێکهێنانی حکومەتی نوێ، هەرچەندە پڕن لە ئاڵۆزی، بەڵام بۆ گۆڕانکاری و بەردەوامیی پرۆسەی دیموکراسی لە وڵاتەکەدا گرنگن.
ئابووریی عێراق بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە کەرتی نەوت دەبەستێت، کە ئەمەش سەرچاوەی دەوڵەمەندی و ناسەقامگیرییە.
عێراق بەردەوامە لە هەوڵدان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی نەوت، ئەمەش دەکرێت ببێتە هۆی داهاتێکی زیاتر بۆ پڕۆژەکانی پەرەپێدان.
یەکێک لە گەورەترین گۆرانکارییەکان بریتییە لە دوورکەوتنەوە لە وابەستەبوون بە نەوت و پەرەپێدانی کەرتەکانی دیکە وەک کشتوکاڵ و پیشەسازی.
هاتنەوەی کۆمپانیا گەورەکانی وزە (وەک ئەمریکا و ئەوروپا) بۆ وەبەرهێنان لە کەرتی نەوت، ئاماژەیە بۆ گەشەی کەرتی وزە.
گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا (بەرزبوونەوەی پلەی گەرما و وشکەساڵی) مەترسییەکی گەورە دروست دەکات بۆ ئایندەی ئابووری و ژیانی هاوڵاتیان، ئەمەش وا دەکات عێراق ڕوو بکاتە وزەی جێگرەوە.
پەیوەندیی نێوان حکومەتی ناوەند و هەرێمی کوردستان هەمیشە خاڵی گرژی و کێشە بووە، بەڵام لە هەمان کاتدا دەکرێت ببێتە کلیلی سەقامگیری.
هەندێک پێشبینی دەکەن کە فیدراڵیەت بەردەوام بێت و ببێتە باشترین بژاردە بۆ سەقامگیری عێراق، لە کاتێکدا هەندێکی دیکە ئەگەری لاوازبوونی حکومەتی هەرێم لە بەردەم بەهێزبوونەوەی بەغدادا دەخەنەڕوو.
یەکلاییکردنەوەی دۆسیەی نەوت و پرسی بودجە بە شێوەیەکی یەکجارەکی، دەتوانێت زەمینە خۆش بکات بۆ پەیوەندییەکی باشتر و بەردەوام.
عێراق لەبەردەم سێ ئەگەردایە _
دابەشبوون : ئەم سیناریۆیە پێشبینی هەڵوەشانەوەی دەوڵەتی عێراق دەکات بۆ دوو یان زیاتر دەوڵەت (کوردی، سوننی، شیعیی) لەسەر بنەمای نەتەوەیی و مەزهەبی.
بەهێزبوونەوەی ناوەند : حکومەتی ناوەندی بەرەو بەهێزبوونەوە دەڕوات و کۆنترۆڵی تەواوی وڵات دەکاتەوە، لەوانەیە فیدراڵیەت وەک ئەزموونێکی شکستخواردوو کۆتایی پێبێت و عێراق بگەڕێتەوە سەر شێوەی دەوڵەتی یەکگرتوو .
بەردەوامیی فیدراڵیەت و چاکسازی : ئەمە باشترین بژاردەیە کە تێیدا عێراق دەست بە فیدراڵیەتەوە دەگرێت، چاکسازییە ئابووری و کارگێڕییەکان پەرەیان پێدەدرێت، خزمەتگوزارییەکان باشتر دەبن و سەقامگیری سیاسی زیاتر دەبێت.
داهاتووی عێراق پەیوەستە بە توانای سەرکردە سیاسییەکانی بۆ زاڵبوون بەسەر ململانێ ناوخۆیی و دەرەکییەکاندا، و جێبەجێکردنی چاکسازییە ڕاستەقینەکان بۆ کەمکردنەوەی گەندەڵی، باشترکردنی خزمەتگوزارییە سەرەکییەکان و جیاکردنەوەی سەرچاوەکانی داهات. سەرەڕای گۆڕانکارییەکان، هەندێک گەشبینی هەیە بۆ باشتربوونی دۆخی ئابووری و کۆمەڵایەتی، ئەگەر دەست بە بژاردەی سێیەمی سەرەوە بگیرێت.
