ڕِێواس بانیخێڵانی
پێشەکی
لە ماوەی ئەزموونی زیاتر لە بیست ساڵی مامۆستایەتی لە سوێد و دوو ساڵ تێکەڵبوون بە پرۆسەی پەروەردە لە کوردستان، ئەم لایەنەی پەروەردە سەرنجی ڕاکێشاوم و بەردەوام لە ڕەهەندی تێروانینێکی ڕەخنەگرانە شیکردنەوەم بۆ ئەم بابەتە کردووە و بەپێی توانای خۆم لەگەڵ هەموو ئەوانەی کارم لەگەڵ کردوون ئەم دیاردەم بەرپەرچداوەتەوە، لەگەڵ ئەوەی ڕووبەڕووی ڕەخنە بوومەتەوە کە من زۆر نەرمم و ئەم نەرمییەم بەکەڵکی کوردستان نایەت، بەڵام ئەزموون نیشانیدا کە نەرمی پەروەردەیی مرۆڤەکان دەخاتە سەر ڕێگەیەکی دروست و بەوردبینییەوە لە هەڵسوکەوتەکانی خۆیان دەڕوانن. لەم زنجیرە وتارەمدا هەندێ لایەنی کاریگەری شێوازی کارکردنی شکانەوە و شێوازەکانی توندوتیژی دەخەمە بەر باس و هیوادارم گفتوگۆیەکی پەروەردەییانەی ئەنجامدار لە نێوان پەروەردەکاران و لایەنی بەرپرس دروستبکات.
بەشی یەکەم
پەروەردە و فێرکردن دوو کۆڵەگەی بنەڕەتین لە پێشکەوتنی هەر کۆمەڵگەیەکدا، هەربۆیە دەڵێن کە بتەوێت کۆمەڵگەیەک پێشبخەیت و بیگۆڕی، دەبێت لە پەروەردەوە دەستپێبکەیت. لەم سیستەمەی کە گۆڕانکاری تێیدا دەستپێدەکات، مامۆستایان و بەڕێوەبەران دوو ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. پەیوەندی ئۆرگانی نێوان ئەم دوو لایەنە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ئەو گۆڕانکارییە دەبێت. مەبەستم لە پەیوەندی ئۆرگانی ئەو پەیوەندییەیە کە لەسەر بنەمای متمانە و ڕێزی دوو قۆڵی دامەزرابێت، هەردوولا لە جێبەجێکردنی ئەرکەکاندا وەک یەک تیم کاربکەن و بەردەوامیش ئالوگۆڕی بیروڕا پێشنیارەکان بکەن. بۆیە لێرەدا بەڕێوەبەر و ئەندامانی دەستەی کارگێڕی ڕۆڵی سەرەکی دەبینن لە دروستکردنی ئەم جۆرە پەیوەندییە. یەکێ لەو فاکتەرانەی ئەم جۆرە پەیوەندییە ئۆرگانییە دەسڕێتەوە لە بواری پەروەردە و فێربووندا، شکانەوە و بەکەم سەیرکردنی مامۆستایانە، یان بەکارهێنانی ڕەخنەیەکی ڕوخێنەر کە زۆر جار لە کوردستان بە شۆردنەوە ناویدەبەن.
پێناسەی شکانەوەی بەڕێوەبەر بۆ مامۆستایان
شکانەوەی بەڕێوەبەر بۆ مامۆستایان: لێرەدا ئاماژەیە بۆ ئەو ڕەفتارە نەرێنییانەی بەڕێوەبەری قوتابخانە پەیڕەویدەکات، ئەویش لە بەکارهێنانی ڕەخنەیەکی ناپەروەردەییانە، شکانەوەی کەسایەتی مامۆستا وەک کەسێکی پێگەیشتوو و خاوەن بڕوانامەیەک، زۆرجاریش خاوەن ئەزموونێکی درێژ، زۆر جاریش لە بەراوردکردنێکی نابەجێ لە نێوان مامۆستایان بێ ڕەچاوکردنی توانای تاکی و هەلومەرجی ژیانی ڕۆژانە. ئەم دیاردەیەش لە چەند ڕواڵەتێکی جیاوازدا خۆی دەبینێتەوە:
- بەکارهێنانی وشە و دەستەواژەی ناشیرین لە پەیوەندی لەگەڵ مامۆستایاندا" توندوتیژی دەروونی".
- بە کەم سەیرکردنی تواناکانی مامۆستایان و کارەکانیان.
- ڕەخنەگرتنی زۆر لە مامۆستایان لەبەردەم کەسانی تر (قوتابی، دایک و باوک، یان کادری تر)، یان پشتگیرینەکردنی بڕیارەکانی مامۆستا لەبەردەم قوتابییاندا.
- سووکایەتیکردن بە مامۆستا لە کۆبوونەوەکان یان لە کاتی گفتوگۆکاندا، نەبوونی ڕێزگرتن لە سەرنج و ڕاوبۆچوونەکانیان.
- ڕێزنەگرتن لە پێگەی شایستەی مامۆستا لە سیستەمی قوتابخانەدا، نەبوونی پشتگیری کاریگەر لەلایەن بەڕێوەبەر و نەبوونی دەرفەتی گەشەپێدانی پیشەیی.
بێشک ئەم ڕەفتارانە بەشێوەیەکی زەق و بینراو یان نەبینراو و پەردەپۆش ئەنجامدەدرێن. جا لێرەدا دەمەوێت تیشک بخەمە سەر کاریگەری ئەم ڕەفتارانە بۆ سەر مامۆستا و ئەنجامدانی ئەرکەکانیان. لێرەدا سەرنجتان بۆ چەند خاڵێک ڕادەکێشم:
یەکەم : متمانە بەخۆبوون
• مامۆستایانی بێ پشتگیری پەروەردەیی کەمتر متمانەیان بە تواناکانی خۆیان دەبێت. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە مامۆستایانی بێ پشتگیری کەمتر متمانەیان بە تواناکانی خۆیان دەبێت.
• مامۆستایان دوودڵ دەبن لە تاقیکردنەوەی شێوازی نوێی وانەوتنەوە، مامۆستایان توانای داهێنانیان کەمدەبێتەوە و زیاتر پەنا دەبەنە بەر شێوازی نەریتی وانەوتنەوە.
• مامۆستایان کەمتر ئامادەن بۆ وەرگرتنی ئەرکی زیاتر یان بەشداریکردن لە چالاکییە هاوبەشەکاندا.
دووەم: کاریگەری لەسەر بەڕێوەبردنی پۆل
• شکانەوە یان توندوتیژی بەڕێوەبەر کاریگەری ڕاستەوخۆی دەبێت لەسەر توانای مامۆستا بۆ بەڕێوەبردنی پۆل، کاتێک قوتابییان هەستدەکەن بەڕێوەبەر پشتگیری مامۆستاکەیان ناکات، ڕێزی کەمتر لە مامۆستاکە دەگرن.
• ئەگەر ڕێنمایی و پشتگیری پێویست نەبێت، مامۆستایان زیاتر تووشی کێشەی بەڕێوەبردنی پۆل دەبن، نەبوونی ڕێوشوێنی یەکگرتوو لە قوتابخانە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە ڕەفتارییەکاندا کار بۆ مامۆستایان قورستر دەکات.
• لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەکاندا، مامۆستا تووشی دڵەڕاوکێ دەبێت چونکە دەزانێ کە پشتگیریی ناکرێت، ئەم بارودۆخە دەبێتە هۆی زیادبوونی گرژی لە پۆلدا و کەمکردنەوەی کاتی وانەوتنەوەی کاریگەر.
سێیەم: کاریگەری لەسەر پەیوەندیی نێوان مامۆستا و قوتابیدا
یەکێک لە گرنگترین کاریگەرییەکانی شکانەوەی بەڕێوەبەر، کار لەسەر پەیوەندی نێوان مامۆستا و قوتابی دەکات.
• مامۆستایانی بێ پشتگیری زیاتر لە ڕووی سۆزەوە سنووردار دەبن و کەمتر پەیوەندی پۆزەتیڤیان لەگەڵ قوتابییەکانیان دەبێت.
• ئاستی خۆشەویستی و متمانە لە نێوان مامۆستا و قوتابی کەمدەبێتەوە.
• مامۆستا ناتوانێت بەتەواوی خۆی بۆ یارمەتیدانی قوتابییە تایبەتەکان تەرخانبکات.
• مامۆستایانی بێ پشتگیری، کەمتر پەیوەندی دروست لەگەڵ دایک و باوکی قوتابییان دادەمەزرێنن، کە ئەمەش کاریگەری نەرێنی لەسەر پەیوەندی لەگەڵ قوتابییەکان دەبێت.
چوارەم: کاریگەری لەسەر ئاستی فێربوونی قوتابییان
شکانەوەی بەڕێوەبەر لە کۆتاییدا کاریگەری نەرێنی لەسەر ئاستی فێربوونی قوتابییان دەبێت:
• توێژینەوەکان دەریانخستووە کە لە قوتابخانەکانی بێ پشتگیریی بەڕێوەبەر، ئەنجامەکانی قوتابییان بەشێوەیەکی بەرچاو کەمترە.
• کەمبوونەوەی ڕەزامەندی قوتابییان لە سیستەمی فێرکردندا.
• کەمبوونەوەی ئامادەبوونی قوتابییان لە قوتابخانەدا.
• کەمبوونەوەی بەشداریی چالاکانەی قوتابییان لە پۆلدا و هەوڵدان بۆ پێشخستنی خۆیان و قوتابخانە.
پێنجەم: کاریگەری لەسەر تەندروستی دەروونی مامۆستایان
شکانەوەی بەڕێوەبەر کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر تەندروستی دەروونی مامۆستایان هەیە.
• زیادبوونی هەستی گوشاری دەروونی و بارگرانی.
• زیادبوونی مەترسی تووشبوون بە هەستی بێتوانایی یان بێزاربوون لە کاردا (burnout).
• زیادبوونی دڵەڕاوکێ و خەمۆکی پەیوەست بە کار.
• کەمبوونەوەی ڕەزامەندی پیشەیی و خۆشەویستی بۆ کارەکەیان.
• زیادبوونی ئارەزووی جێهێشتنی پیشەی مامۆستایەتی.
٦- کاریگەری لەسەر کەشی گشتی قوتابخانەدا
شکانەوەی بەڕێوەبەر تەنها کاریگەری لەسەر مامۆستایانی تاک نابێت، بەڵکو دەبێتە هۆی گۆڕانی کەشی گشتی قوتابخانە:
• دروستبوونی کەشێکی نەگەتیڤ لە قوتابخانەدا.
• کەمبوونەوەی هاوکاری لە نێوان مامۆستایاندا.
• زیادبوونی ململانێ و ناکۆکی لە نێوان مامۆستایانی قوتابخانە و دروستبوونی گرووپی کارکردن دژ بەیەک.
• کەمبوونەوەی هەستی بەرپرسیارێتی هاوبەش بەرامبەر بە پەروەردەی قوتابییان.
