هۆشیاری عەبدولعەزیز
یەکێک لە خەسڵەتە هەرەدیارەکانی شکستی دەسەڵات و پایەکانی حوکمڕانی، بەرپابوونی قەیران و تەنگەژەی جۆراوجۆر و ئاڵۆزی سیاسی و نەمانی كۆدەنگییەكی هەمەلایەنە لەسەر پرس و بابەتە ناوخۆیی و دەرەکییەکان و هەڵپەکردنە بەدوای بەرژەوەندییە حزبی و شەخسییەکان و پێچەوانە بە هەموو پێوەرێکی دەوڵەتداری، هەموو دەستکەوت و سەرکەوتنێک لەوەدا چڕدەکرێتەوە کە کێ باڵادەستە و چی حزب و ئایدیایەک لەپێشە و چۆن دەتوانێ کورسی حوکمڕانی بۆخۆی مسۆگەربکات. ئەم تێگەیشتنە لە کەینونەی تاکی دەسەڵاتداری کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتیدا کە ئێمەش بەشێکین لەو کۆمەڵگەیە، هەمیشە ئامادەبوونی هەیە و مۆکڵە و تارماییەکە بەسەر پرۆسەی حوکمڕانییەوە و هیچ ئاماژەیەک بەدی ناکرێ بەئاراستەی پاراستنی بەرژەوەندیی گەل و ئەو حەشاماتەی لەو کۆمەڵگەیەدا دەژی .
زۆر لە توێژەرانی زانستی سیاسیش كۆكن لەسەرئەوەی كە ئەم جۆرە دیاردەیە لە بنەڕەتدا بریتییە لە یەكەیەكی دانپێدانراوی لاواز، كە ناتوانێ زاڵبێت بەسەر پاراستنی بەرپرسیارێتی ئاسایش و ئارامی، سەروەری، خزمەتگوزاریی گشتی و پاراستنی ئەركە نێوخۆیی و نێودەوڵەتییەكاندا و کۆمەڵگە لەسەر نەزمی خەسڵەتی مافیاگەری و چەتەگەری هەنگاودەنێ و ئەمەش دواجار دەسەڵات و دەوڵەت ڕووبەڕووی پاشاگەردانییەكی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی مەترسیدار دەکاتەوە و ناتوانێت ڕێگربێت لەو نوخبە دەسەڵاتدارە مافیایی و چەكدارەی كە جگە لە قاچاخچێتی و دزی و تاڵانی هیچ تێڕوانینێکی جیاوازتر ناخەنەڕوو، كۆمەڵگە پشتگوێدەخەن و قۆرخكاری دەبێتە بنەمای پرۆسەی دەوڵەتداری و لاوازبوونی دەسەڵاتی دەوڵەت و فەشەلی دەسەڵاتی دادوەری و بڵاوبوونەوەی گرووپەكانی تاوان و بازرگانی چەك و ماددە هۆشبەرەكان و بێ سەروبەری كۆی كۆمەڵگە دادەپۆشێ.
گەر لەشیكردنەوەی ئەم پێناسەیەی سەرەوەش ڕا بڕوانینە بارودۆخی هەرێم و ئەو دەسەڵاتدارییە شكستخواردووەی کە هیچی نەماوەتەوە بۆ خەڵک، ئەوە دەگەینە ئەو ڕاستییەی كە هۆكاری سەرەكی لە شكستخواردنی سیستەمی سیاسی دەسەڵاتدار، تێکچوونی بارودۆخی ئابووری و کۆمەڵایەتی و خراپی پراکتیزەی سیاسەتی حوکمڕانییە و ئەمەش لەبەرانبەر نەیاراندا بووەتە هۆکاری دروستبوونی جۆرێک لە ھەستکردن بە زەلیلی و بچووکبوونەوە و نەمانی چوارچێوەیەکی چەسپاو و هاوسەنگ، کە بتوانێ کاریگەریی مەترسییەکان لە ھاوکێشە دیارەکە دووربخاتەوە و کەشێکی نوێی گونجاو بڕەخسێنێ، کە بتوانێ زاڵبێت بەسەر ئەو ڕووداو و پێشهاتانەدا، کە دەبێتە هۆکاری بەرهەمهێنانی دۆخێکی ناسەقامگیری مەترسیداری وەک ئەوەی کە ئێستای هەرێمی تێدایە و دەسەڵات گیری خواردووە لەنێوان سازشکردنی بۆ بەغدا و گەشەکردنی قەیرانی دارایی و مووچەدا.
بۆیە لە هەر لایەکی ئەم دۆخە دەڕوانین تێدەگەین کە ئەمە دەرئەنجامی بێ پارەیی نییە، ھەر وەك خۆیان لە هەرەمی دەسەڵاتەوە گوزارشتی لێدەکەن، بەڵکو دەرئەنجامی ناکۆکیی سیاسی و گەندەڵی و ئەو ڕاوڕووتە مافیاییەیە، کە کارەکتەرە دەسەڵاتدارەکان دەستیانداوەتێ و بوونەتە مایەی برسیکردنی گەلێک بۆ کەڵەکەکردنی سەرمایەی زیاتری خۆیان و دارودەستەکانیان.
هۆکاری هەموو ئەو بارودۆخەش بەپلەی یەکەم دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی ئیدارەدانێکی سەرڕاست، کە خزمەتکردنی خەڵک و جەماوەری کوردستانە و شكستی بەڕێوەبردنی دەوڵەت و بەرفراونبوونەوەی دامەزراوە بەرژەوەندخوازەكانی دەستەبژێرانی سیاسی و ئەوانەی كە دەسەڵات وەك ئامرازێك بۆ كەڵەكەكردنی سەرمایە و ڕاووڕووتی كۆمەڵگە بەکاردێنن و کار لەسەر دروستکردنی قەیران دەکەن بەئاراستەی پاراستنی بەرژەوەندیی تایبەت و دەسکەوتی زیاتر. لەم جۆرە كۆمەڵگەیەدا دەسەڵات هەوڵدەدات کار لەسەر ئیحتكاركردنی سوڵتە و زەلیلکردنی هاووڵاتی بکات، ئەمە دەبێتە موهیمەی نوخبەی سیاسی و هۆكاری شێواندن و تێكدانی سەقامگیری ژینگە گشتییەكە، کە ساڵانێکە کۆمەڵگە بەدەستێوە دەناڵێنێ، ئەم بێبایەخییەش لەوێدا كۆمەڵێك گرێكوێرەی مەترسیدار بەرهەمدێنێ و دواجار لێكەوتە و دەرهاوێشتەكانی ئەو گرێكوێرانە كاریگەریی نەرێنی دەبەخشنە كۆمەڵگە، نزیكترین نموونەش لەم قۆناغەدا گەر سەرنجبدەین ئەو هەوڵانەبوون، کە دەستەبژێرانی سیاسی لەپرسی فرۆشتنی نەوت و ئابووری سەربەخۆوە دروستیانکرد .
ئەم دەسەڵاتە هات و بەبیانووی ناهاوسەنگی یاسایی و بەدوور لەهەر پێوەرێکی دەوڵەتی فیدراڵی، کەوتنە فرۆشتنی نەوت و کردنەوەی سەودا و مامەڵەیەک کە جگە لەخۆیان کەس نازانێ چۆنە بەتایبەت لە مەسەلەی چۆنیەتی فرۆشتن و هەناردەکردنیدا، ئەمە جگەلەوەی کە هەموو ڕێکەوتنەکانیش پەیوەستن بە سیاسەتی بەڕێوەبردنی کاروباری ئابووری و دارایی هەرێم بەقازانجی سوڵتەی سیاسی و حزبی فەرمانڕەواوە، بەشێوەیەک کە لە بەرژەوەندیی خۆشگوزەرانی و ژیانی خەڵک و گەشکردنی کۆمەڵایەتی و کلتووری و ئابووری گشتیدا نەبوو. ئەم خراپ سەودا و مامەڵەیە بووە هۆکارێکی ڕیشەی لە تێکدانی جۆری پەیوەندییەکانی نێوان هەرێم و بەغدا و وایکرد كوردستان بکەوێتە دۆخێکی مەترسیدارەوە، کە ئێستا دەرئەنجامەکانی دەبینین بەتایبەت لە پرسی مووچە و ئەو ڕێککەوتنانەی کە دەکەونە نێوان هەرێم و ناوەندەوە .
واتا ئەوەی ئێستا لە پرۆسەی ڕێکخستنەوەی ئەو گرێکوێرانەدا دەگوزەرێ، ڕەنگدانەوەی ئەو قەیران و تەنگەژانەیە كە ئەحزابی دەسەڵاتداری هەرێم لەپێناو مانەوەی خۆیان و كورسی و دەسەڵاتیاندا بەرهەمیانهێناوە و هەرخۆشیان بوونەتە سەرچاوەی ئابووری و بازرگانی و خاوەنی پرۆژە گەورەكانن و تەواوی سێكتەرەكانی دەوڵەتدارییان قۆرخكردووە و ڕاستەوخۆ بوونەتە مۆكڵەی دەرچەی چاكسازی و دەربازبوون لەم جۆرە شكستە، لە حەقیقەتیشدا ئەمە مەترسییەكی گەورەیە بەتایبەت بۆ كۆمەڵگەیەكی وەك كۆمەڵگەی كوردی، كە خاوەنی فۆرمی دەوڵەت نییە و گرێدراوە بە دەوڵەتێكی لەخۆی خراپترەوە كە عێراقە. لە گەڵ ئەوەشدا ئەوەتا لەژێر فشاری دەرەكی و ناوخۆییدا دەسەڵاتی ئەحزابی حوكمڕان دوای چەندین مانگ لە ملنەدان و پاساودان بە شەرعیەتی دزی و فزی، ملكەچی ئەو ڕەشنووسی داخوازییانە دەبن، كە عێراق سەپاندوێتیە سەریاندا لە بەرانبەر مووچە و گەڕانەوەی داهاتە نانەوتی و ناوخۆییەکاندا .
لە ئێستاشدا كە باردۆخی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی بە بنبەست گەیشتووە و بێ خواستی خۆیان چەماونەتەوە لەبەردەم دەسەڵاتی ناوەنددا، دەیانەوێت بە پینەوپەڕۆ و گەمەی هاتنی مووچە و ڕۆیشتنی شاندی هەرێم و چەواشەکردنی هاووڵاتی و مووچەخۆران، ئەو چەمانەوەیە وەک موزایەدە بەسەر خەڵکدا بفرۆشنەوە و ئاسەوارە نەخواستراوەکانی ئەو بێمووچەیی و بارودۆخە داراییە خراپە پەردەپۆشکەن، کە خەریکە هێدی هێدی سازیە تایبەتییەکانی پاراستنی ئاسایش و ئارامی هاووڵاتییان زیاتر دەخەنە مەترسییەوە و شیرازەی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگەیان تووشی شڵەژان و داڕوخانێکی نەخواستراو کردووە، کە دەرچە و دەروازەکانی کۆتایی نادیارە و پێناچێ چارەسەربێت.
